Trong bài diễn văn có tiêu đề Nhiệm vụ của Đoàn Thanh niên, tại Đại hội III toàn Nga của Đoàn Thanh niên Cộng sản Nga ngày 2-10-1920, V.I. Lênin nêu rõ: “Văn hóa vô sản không phải bỗng nhiên mà có, nó không phải do những người tự cho mình là chuyên gia về văn hóa vô sản, phát minh ra. Đó hoàn toàn là điều ngu ngốc. Văn hóa vô sản phải là sự phát triển hợp quy luật của tổng số những kiến thức mà loài người đã tích lũy được dưới ách thống trị của xã hội tư bản, xã hội của bọn địa chủ và xã hội của bọn quan liêu”.
Người cũng khẳng định: “Người ta chỉ có thể trở thành người cộng sản khi biết làm giàu trí óc của mình bằng sự hiểu biết tất cả những kho tàng tri thức mà nhân loại đã tạo ra”.
Như vậy, V.I. Lênin nhấn mạnh, văn hóa vô sản không phải là nghĩ ra một thứ văn hóa mới hoàn toàn, mà phải phát triển những kiểu mẫu ưu tú, những truyền thống ưu tú, những kết quả tốt nhất của nền văn hóa hiện tồn, xét theo quan điểm thế giới quan của chủ nghĩa Marx và những điều kiện của đời sống, đấu tranh của giai cấp vô sản. Đây là tư tưởng biện chứng, khoa học, chống lại cả chủ nghĩa bảo thủ lẫn chủ nghĩa hư vô, giúp văn hóa trở thành vũ khí sắc bén phục vụ cách mạng và con người.
V.I. Lênin cũng phê phán gay gắt việc phủ nhận sạch trơn di sản cũ hoặc sao chép máy móc văn hóa tư bản, nhất là trong bối cảnh chủ nghĩa tư bản đang ở đỉnh cao phát triển vào đầu thế kỷ XX mà chưa có văn hóa xã hội chủ nghĩa làm đối trọng, dễ sinh ngộ nhận rằng mọi thứ thuộc về nó đều hoàn toàn ưu việt. Thay vào đó, chúng ta phải nghiền ngẫm lại một cách có phê phán tất cả kho tàng tri thức nhân loại để làm giàu trí óc, xây dựng con người mới – người cộng sản chân chính. V.I. Lênin nhấn mạnh: chỉ có những người biết kế thừa toàn bộ di sản văn hóa tiến bộ mới trở thành người cách mạng thực sự.
Trong bối cảnh nước ta hiện nay, học tập tư tưởng V.I. Lênin về văn hóa có ý nghĩa thời sự sâu sắc. Việt Nam đang đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập quốc tế sâu rộng trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0 và toàn cầu hóa. Nhiều nghị quyết của Đảng ta thời gian qua đã khẳng định văn hóa là nền tảng tinh thần, đồng thời là mục tiêu, động lực của sự phát triển kinh tế - xã hội.
Thực tiễn cho thấy, khi vận dụng sáng tạo quan điểm V.I. Lênin, chúng ta đã đạt nhiều thành tựu nhưng vẫn còn không ít hạn chế, vì vậy, học V.I. Lênin hôm nay đòi hỏi phải hành động cụ thể hơn nữa đồng thời kiên quyết bác bỏ những biểu hiện văn hóa đồi trụy, xa rời bản sắc.
Học điều đặc sắc nhất của V.I. Lênin về văn hóa không chỉ là lý thuyết suông mà là hành động cách mạng cụ thể. Mỗi người cần biến việc kế thừa và sáng tạo văn hóa thành trách nhiệm thường xuyên, góp phần xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện, dân tộc ta cường thịnh, văn minh.
