Phân quyền và trao quyền thực chất
Phát biểu tại hội thảo, Phó Chủ tịch HĐND TPHCM Nguyễn Trường Nhật Phượng chia sẻ, TPHCM luôn được Đảng, Nhà nước quan tâm, tạo điều kiện phát triển thông qua những nghị quyết về thí điểm một số cơ chế đặc thù, qua đó mang lại nhiều thành tựu quan trọng, tạo tiền đề khai thác hiệu quả tiềm năng của thành phố. Tuy nhiên, các cơ chế thí điểm thường bị giới hạn về thời gian và đôi khi thiếu đồng bộ với hệ thống pháp luật chung. Việc chuyển từ "Nghị quyết thí điểm" sang một đạo luật có tính bền vững như Luật Đô thị đặc biệt nhằm kiến tạo một khung thể chế ổn định, linh hoạt và đáp ứng yêu cầu phát triển dài hạn.
Khẳng định tính cấp thiết trong xây dựng Luật Đô thị đặc biệt cho TPHCM, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú nêu các nhóm nhiệm vụ trọng tâm cần đưa vào dự thảo luật, đó là: đột phá về thể chế quản trị và phân quyền; cụ thể hóa các nghị quyết chiến lược của Trung ương; đổi mới quy hoạch; huy động nguồn lực phát triển hạ tầng; tăng cường liên kết vùng và xử lý các điểm nghẽn của thành phố như giao thông, ngập úng, ô nhiễm môi trường.
Trọng tâm lớn nhất của luật phải là phân quyền và trao quyền thực chất cho TPHCM, đặc biệt là trao thêm quyền cho HĐND TPHCM ban hành văn bản quy phạm pháp luật để chủ động xử lý các vấn đề phát sinh tại địa phương. Do đó, TPHCM nên bám vào những thế mạnh riêng như tiềm năng phát triển kinh tế biển, phát triển không gian biển đảo, để đề xuất các cơ chế vượt trội. Đồng thời, nghiên cứu mô hình hội đồng vùng nhằm điều phối các dự án liên kết cũng như cho phép các dự án liên vùng được hưởng cơ chế đặc thù của Luật Đô thị đặc biệt.
Tham gia góp ý, TS Nguyễn Thị Thiện Trí, Trường Đại học Luật TPHCM, cho rằng, khung dự thảo Luật Đô thị đặc biệt cần ưu tiên xây dựng cơ chế và nguyên tắc đặc biệt hơn là đi vào các quy định mô tả chi tiết. Trong đó, nguyên tắc phân định thẩm quyền là yếu tố quyết định.
TS Thiện Trí đề xuất xây dựng mô hình phân quyền thực chất theo hướng kết hợp hai mô hình. Cụ thể, với phân quyền từ trên xuống, duy trì mô hình tập trung truyền thống đối với các lĩnh vực then chốt như chính sách tài khóa vĩ mô, an ninh quốc phòng, đối ngoại, quyền con người, tố tụng và đất đai. Với phân quyền từ dưới lên, nghĩa là đối với những vấn đề thuần túy địa phương thì nên giao địa phương quyết định. Đặc biệt, chỉ áp dụng mô hình phân quyền từ Quốc hội, không áp dụng phân cấp từ Chính phủ và các bộ.
Kiểm soát quyền lực chặt chẽ
Đồng thuận với đề xuất thay thế cơ chế “tiền kiểm” bằng cơ chế “hậu kiểm”, Phó trưởng Ban Pháp chế HĐND TPHCM Lê Minh Đức đề xuất, xây dựng chương riêng về trách nhiệm giải trình và kiểm soát quyền lực, quy định rõ hệ quả pháp lý, chế tài đối với việc không hoàn thành nhiệm vụ, đồng thời tích hợp cơ chế bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo. Ông cũng góp ý, để phân quyền thực chất và triệt để, dự thảo Luật Đô thị đặc biệt cần chuyển đổi tư duy từ cơ chế thực thi chính sách sang thiết kế và thực hiện chính sách; đề xuất sớm đưa vào khung dự thảo Luật mô hình "Quản trị siêu đô thị hiện đại", trong đó phân định rõ vai trò của chính quyền địa phương 2 cấp, luật hóa quyền tự chủ về biên chế, bộ máy và cơ chế chi trả thu nhập cạnh tranh cho nhân lực chất lượng cao.
Trong khi đó, PGS-TS Huỳnh Văn Thới, nguyên Quyền Giám đốc Phân hiệu Học viện Hành chính và Quản trị công tại TPHCM, phân tích về mối quan hệ giữa Luật Đô thị đặc biệt và hệ thống pháp luật hiện hành. Ông cho rằng, đạo luật cần xác lập nguyên tắc ưu tiên áp dụng có điều kiện, đồng thời xây dựng cơ chế xử lý xung đột một cách minh bạch. Điều này giúp bảo đảm tính đặc thù của thành phố mà không làm phá vỡ sự thống nhất của hệ thống pháp luật.
Phát biểu tổng kết hội thảo, TS Lê Trường Sơn, Hiệu trưởng Trường Đại học Luật TPHCM, nhấn mạnh, nhiều tham luận và ý kiến trao đổi tại hội thảo đã tập trung làm rõ các vấn đề quan trọng liên quan đến mô hình quản trị đô thị đặc biệt, cơ chế phân quyền, phát triển trung tâm tài chính quốc tế, cơ chế tài chính - ngân sách, cũng như kinh nghiệm quốc tế về quản trị đô thị hiện đại. Ban tổ chức sẽ tổng hợp toàn bộ các tham luận, ý kiến trao đổi và đề xuất của đại biểu gửi đến các cơ quan có thẩm quyền, phục vụ trực tiếp cho quá trình nghiên cứu, xây dựng và hoàn thiện dự thảo Luật Đô thị đặc biệt cho TPHCM trong thời gian tới.
Đồng chí NGUYỄN PHƯƠNG THỦY, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội: Bước thử nghiệm mô hình quản trị đại đô thị
Luật Đô thị đặc biệt cần tiếp cận theo tư duy quản trị phát triển. Đây không đơn thuần là câu chuyện phân thêm cơ chế, thẩm quyền cho địa phương mà còn là việc thử nghiệm mô hình quản trị một đại đô thị cho giai đoạn phát triển mới. TPHCM có thể nghiên cứu nội dung dự thảo tập trung vào tự chủ về tổ chức bộ máy, tự chủ về các vấn đề trực tiếp thuộc thẩm quyền quản lý của địa phương. Việc phân quyền phải gắn liền với năng lực quản lý thực tế, kỷ luật tài khóa, mức độ minh bạch, năng lực dữ liệu số và đặc biệt là khả năng kiểm soát quyền lực.
Đồng chí NGUYỄN MẠNH CƯỜNG, Phó Chủ tịch UBND TPHCM: Luật Đô thị đặc biệt sẽ là “đột phá của đột phá” về thể chế
TPHCM tập trung xây dựng Luật Đô thị đặc biệt với áp lực lớn từ kỳ vọng của Đảng bộ, chính quyền, nhân dân thành phố và lãnh đạo Đảng, Nhà nước về một khung pháp lý mạnh hơn, phù hợp hơn cho sự phát triển.
Trên cơ sở đó, Luật Đô thị đặc biệt sẽ xác định rất nhiều yêu cầu, điều kiện để thành phố tạo lập khung pháp lý thống nhất, đồng bộ và vượt trội; xác định rõ mô hình phát triển thành phố trong vai trò là siêu đô thị, là đơn vị dẫn dắt, đầu tàu trong phát triển kinh tế - xã hội; tăng phân cấp, phân quyền từ chính quyền cấp thành phố đến cơ sở. Từ đó khơi thông, huy động và phát huy hiệu quả các nguồn lực, thẩm quyền. Luật Đô thị đặc biệt sẽ là “đột phá của đột phá” về thể chế, có ý nghĩa quyết định năng lực cạnh tranh, vai trò, vị thế của thành phố trong khu vực và quốc tế.
Ông ĐINH HỒNG KỲ, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp TPHCM: Tạo “vùng an toàn thử nghiệm” để bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm
Điểm nghẽn lớn nhất hiện nay của thành phố không phải thiếu vốn hay sáng kiến, mà là thiếu cơ chế quyết định nhanh, rõ trách nhiệm.
Tôi cho rằng, TPHCM cần chuyển mạnh từ quản lý thủ tục sang quản trị theo kết quả. Luật cần trao cho thành phố cơ chế một đầu mối xử lý, nền tảng dữ liệu dùng chung để giải quyết dứt điểm sự chậm trễ trong phối hợp giữa các sở, ngành. Đặc biệt là tạo ra "vùng an toàn thử nghiệm" để bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm và TPHCM cần được quản trị như một siêu đô thị vùng. Vì vậy, Luật Đô thị đặc biệt cần cho phép hình thành một cơ chế điều phối phát triển siêu đô thị vùng với thẩm quyền quyết đối với các dự án có tính liên vùng chiến lược. Doanh nghiệp thành phố cần nhất là một thể chế có thể dự đoán được, một bộ máy dám chịu trách nhiệm và một cơ chế thực thi đủ nhanh để biến cơ hội thành tăng trưởng thực sự.
