Nghề truyền thống TPHCM - Dấu ấn hội tụ

Bảo tàng Bình Dương (số 565, đại lộ Bình Dương, phường Thủ Dầu Một, TPHCM) vừa khai mạc trưng bày chuyên đề Nghề truyền thống TPHCM - Dấu ấn hội tụ (diễn ra từ nay đến hết năm 2026). Triển lãm giới thiệu gần 300 hiện vật cùng 170 hình ảnh tư liệu, góp phần tái hiện hành trình hình thành, phát triển và lan tỏa của các nghề truyền thống trong đời sống văn hóa thành phố.

Trưng bày được xây dựng với 3 không gian trải nghiệm, giới thiệu câu chuyện của 12 nghề thủ công truyền thống qua 3 chủ đề: “Tiếng vọng từ lòng đất”, “Hội tụ và giao thoa”, “Hội nhập và lan tỏa”. Từ những dấu tích về nguồn cội, công chúng được dẫn dắt đến quá trình giao lưu, phát triển của các nghề và sự tiếp nối trong đời sống đương đại.

Một điểm nhấn đáng chú ý trong trưng bày là “Bộ dụng cụ dệt gỗ Phú Chánh”, còn gọi là “Bộ dụng cụ dệt gỗ tùy táng Phú Chánh” - bảo vật quốc gia được công nhận theo Quyết định số 2283/QĐ-TTg ngày 31-12-2020 của Thủ tướng Chính phủ. Đây là bảo vật quốc gia thứ ba của Bảo tàng Bình Dương được công nhận. Bộ dụng cụ gồm 23 hiện vật bằng gỗ, được phát hiện trong các ngôi mộ thuộc di chỉ Phú Chánh (nay thuộc phường Bình Dương, TPHCM), có niên đại cách nay khoảng 1.800 - 2.000 năm. Trong đó có dao dệt, trục dệt, các thanh có nấc, thanh nhọn đầu và lược chải sợi - đây là bộ dụng cụ dệt bằng gỗ đầu tiên và duy nhất còn nguyên vẹn được phát hiện trong lịch sử khảo cổ học Việt Nam và Đông Nam Á. Những hiện vật này cung cấp cứ liệu quan trọng về sự xuất hiện và phát triển của nghề dệt trên vùng đất Bình Dương xưa, nối từ Cù Lao Rùa, Dốc Chùa đến Phú Chánh.

Các dụng cụ cho thấy kỹ thuật chế tác gỗ của cư dân cổ đã đạt trình độ đáng kể. Những cấu kiện được nhận định thuộc loại khung dệt theo kiểu ngồi gấp gối, một phương thức vẫn còn được sử dụng ở một số cộng đồng tại Tây Nguyên và Đông Nam Á. Những mảnh vải có màu được phát hiện tại Phú Chánh càng cho thấy nghề dệt từng giữ vị trí quan trọng trong đời sống cư dân cổ. Theo các nhà nghiên cứu, việc mô phỏng dụng cụ nghề dệt để chôn theo người chết còn phản ánh tín ngưỡng và vị thế của người làm nghề trong cộng đồng. Qua đó, bộ dụng cụ không chỉ giúp nhận diện kỹ thuật sản xuất mà còn mở ra những nhận thức về đời sống vật chất, tinh thần và sự giao lưu của cư dân Phú Chánh khoảng 2.000 năm trước.

Bên cạnh phương thức trưng bày truyền thống, Bảo tàng Bình Dương đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và xây dựng các mô hình trải nghiệm. Người xem có thể trực tiếp thực hành một số công đoạn của nghề làm gốm, làm guốc và bánh tráng truyền thống. Không chỉ giúp công chúng hiểu hơn về giá trị của nghề truyền thống, cách tiếp cận này còn mở rộng khả năng giáo dục di sản, tạo sự tương tác giữa người xem với hiện vật và khơi dậy ý thức chung tay bảo tồn, phát huy những giá trị văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Tin cùng chuyên mục