Trái tim người lính

Ở vào cái tuổi xưa nay hiếm, thay vì nghỉ ngơi để tận hưởng cuộc sống an nhàn, ông Trịnh Kế Cổn (tức Hoàng Mạnh Tùng), 80 tuổi, ngụ ở phường Thảo Điền quận 2 TPHCM, vẫn âm thầm tìm kiếm hài cốt liệt sĩ. Ông nói: “Ở đâu đó, vẫn còn hàng ngàn liệt sĩ mà thân thể bị vùi lấp dưới lòng đất và những người thân của họ cứ mòn mỏi đợi chờ trong nước mắt, vô vọng suốt mấy chục năm qua. Cứ nghĩ đến điều đó, tôi không thể cầm lòng. Đi tìm hài cốt, đưa một phần xương máu họ về đoàn tụ với gia đình, với đồng đội là điều tôi nung nấu mãi”.

Hành trình của trái tim

Ông Trịnh Kế Cổn quê ở Hưng Yên, tham gia cách mạng từ năm 16 tuổi. Sau đó, ông Cổn được điều về công tác tại Vụ Bảo tồn - Bảo tàng (khi ấy thuộc Bộ Văn hóa - Thông tin). Dù công việc chủ yếu của ông là nghiên cứu về các di sản văn hóa, di tích lịch sử nhưng ông vẫn dành phần lớn thời gian của mình vào việc tìm hiểu các tài liệu về nhà tù Phú Quốc - nơi giam giữ hơn 50.000 cán bộ cách mạng trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ, trong đó hơn 4.000 người vĩnh viễn nằm xuống.

ÔngTrịnh Kế Cổn đọc thư của các thân nhân liệt sĩ.

Năm 1993, sau khi nghỉ hưu được 2 năm, ông lặn lội đến Cơ quan Lưu trữ Quốc gia 2, Cục Hồ sơ an ninh (A27) Bộ Công an và Thư viện TPHCM để thu thập tư liệu, đọc hồ sơ về tù binh Phú Quốc. Sau khi trở ngược lại Phú Quốc để tìm những kỷ vật đi kèm với một số bộ hài cốt liệt sĩ, ông bắt tay vào đối chiếu với những hồ sơ, tư liệu về liệt sĩ như: phiên hiệu đơn vị, lời kể của đồng đội liệt sĩ… Từ đó, ông bắt đầu tìm ra những sự trùng hợp của hồ sơ với tên tuổi, quê quán của một số bộ hài cốt đầu tiên.

Biết “tiếng” ông lão có tâm với chuyện tìm tên tuổi, quê quán cho liệt sĩ, tỉnh Kiên Giang mời ông cùng hợp tác thực hiện đề án trùng tu, bảo tồn di tích Nhà tù Phú Quốc. Một trong những việc cần làm ngay là xác định danh tính những phần mộ đã được quy tập về Nghĩa trang liệt sĩ Phú Quốc. Công việc này rất khó, nhất là với một cựu chiến binh tuổi đã cao như ông Cổn, nhưng không vì thế mà ông lùi bước…

Từ kinh phí của đề án cộng thêm tiền lương hưu của mình, ông Cổn bắt đầu ngược xuôi Bắc Nam, về tận quê quán các liệt sĩ được quy tập về Nghĩa trang liệt sĩ Phú Quốc để gặp thân nhân của họ. Những chuyến đi dài ngày, vất vả khi phải di chuyển suốt, vẫn không làm cho ông nản chí.

Bằng nhiều nỗ lực của bản thân, 113 phần mộ liệt sĩ đã được ông xác định tên tuổi, ngày tháng năm sinh, quê quán, ngày bị bắt, nơi bị bắt, ngày hy sinh… Phần lớn trong số ấy là những liệt sĩ bị giặc bắn chết trong lúc đào hầm vượt ngục.

Ông tâm sự: “Trong những năm tháng đi tìm tên tuổi, quê quán cho họ, tôi đã gặp không ít trường hợp đau lòng. Có gia đình cứ tưởng tôi đem tin vui đến cho họ nhưng khi biết không phải, họ ngã quỵ vì hy vọng cuối cùng đã tắt. Tôi biết, khả năng của mình có hạn, không thể tìm ra thật nhiều danh tính cho những ngôi mộ liệt sĩ nhưng tôi nguyện làm hết trách nhiệm từ trái tim mình”.

Tấm lòng với người đã khuất

Ông Cổn vẫn nhớ như in về những trường hợp ông tìm tên tuổi cho một liệt sĩ. Đó là liệt sĩ Bùi Văn Oát, binh nhì, bị bắt ở Đại Lộc - Quảng Nam ngày 1-7-1963. Liệt sĩ sinh năm 1950, quê quán ở Đồng Tiến, Hợp Thành, Thủy Nguyên, Hải Phòng, bị bắn chết ngày 25-12-1971 trong một lần vượt ngục…

Qua tìm hiểu từ những đồng đội ở rải rác khắp mọi miền đất nước, ông Cổn được biết, trong lần vượt ngục ấy, có 41 chiến sĩ cùng đào hầm, nhưng chỉ 25 người trốn thoát, 8 người bị bắt trở lại, 8 người bị bắn chết, trong đó có anh Oát. Khi đem thi thể đi chôn cất, danh tính của các anh chỉ được đánh dấu sơ sài trên những vật dụng cỏn con như đế dép, viên gạch, miếng tôn nhỏ. Có người kịp viết tên tuổi thì không có quê quán, có người chỉ kịp ghi cái tên nhưng thiếu họ, ngày tháng năm sinh, có người thì mới chỉ kịp khắc ký hiệu…

“Sau khi khai quật hài cốt lên, thu thập vết tích, chứng cứ, đem đối chiếu với hồ sơ gốc, quy tập về nghĩa trang, gặp gỡ thân nhân, đồng đội liệt sĩ… Sau ngần ấy công đoạn, cuối cùng chúng tôi đã tìm thấy anh Oát và những liệt sĩ khác”, ông Cổn nhớ lại.

Mọi nỗi mệt nhọc dường như tan biến, thay vào đó là niềm vui được nhân đôi khi ông có dịp về thăm quê quán của các liệt sĩ được ông tìm thấy danh tính để thông báo tin vui với gia đình họ. Ông đến nhiều nơi như Nam Định, Hải Dương, Hải Phòng… để thăm hỏi gia đình các liệt sĩ. Trường hợp nào không về được tận nhà thì ông viết thư, đăng tin trên báo chí để thân nhân liệt sĩ đến nhận hài cốt.

Có gia đình nghèo quá, không thể vào Nam thăm mộ thân nhân, ông đã xuống tận Nghĩa trang liệt sĩ Phú Quốc, chụp ảnh lại từng phần mộ, gửi về từng gia đình các anh, để làm kỷ vật hương khói. Sau đó không lâu, ông nhận được những bức thư hồi âm từ gia đình liệt sĩ. Họ mừng đến bật khóc…

Ông Cổn cứ mãi nâng niu bức thư của em trai liệt sĩ Đỗ Văn Cho từ Hải Phòng gửi vào TPHCM cho ông, với những dòng tâm sự chân thành: “Được bác cho biết cụ thể ngày tháng và nơi anh cháu yên nghỉ, gia đình cháu rất hạnh phúc, phấn khởi, cảm động như anh cháu vẫn tồn tại…”.

Ông hạnh phúc, nói: “80 tuổi rồi nhưng đọc những nét chữ run run vì cảm động, vì mừng vui ấy, tôi như được sống lại những kỷ niệm với đồng đội cũ …”

HOÀNG HOA

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh

Chị Nguyệt từ thiện

“Chị Nguyệt ơi, quận đang vận động tài trợ phương tiện đi học cho các em học sinh, sinh viên có hoàn cảnh khó khăn. Chị có tham gia đóng góp không?”. Nhận cuộc gọi của đại diện Ủy ban MTTQ quận 11, TPHCM, chị Đặng Thị Minh Nguyệt (chủ doanh nghiệp Decal Minh Nguyệt) không chần chừ, nhận lời tài trợ ngay 10 chiếc xe đạp.

Xây dựng Đảng

Việt Nam và Thế giới

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng tiếp các đại sứ trình Quốc thư

Sáng 22-1, tại Phủ Chủ tịch, Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Tây Ban Nha, bà María del Pilar Méndez Jiménez; Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Cộng hòa Hồi giáo Iran, ông Ali Akbar Nazari; Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Cộng hòa Philippines, ông Meynardo Los Banos Montealegre, đã trình Quốc thư lên Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng, nhân dịp nhận nhiệm vụ công tác tại Việt Nam.

Vững lòng biển đảo

Đoàn đại biểu các tỉnh thành Nam bộ đi thăm, chúc tết cán bộ, chiến sĩ tại Vùng biển Tây Nam

 Chiều 13-1, tại Quân cảng Lữ đoàn 127 (thị trấn An Thới, thành phố Phú Quốc, tỉnh Kiên Giang), Bộ Tư lệnh Vùng 5 Hải quân tổ chức đón đoàn đại biểu các tỉnh thành Nam bộ đã hoàn thành hải trình đi thăm, chúc Tết cán bộ, chiến sĩ các lực lượng và nhân dân trên các đảo thuộc vùng biển Tây Nam Tổ quốc.

Nhân sự

Cải cách hành chính

Bãi bỏ tờ khai nguồn gốc, doanh nghiệp tiết kiệm hàng chục tỷ đồng

Tổng cục Hải quan thông tin, sau gần 1 tháng áp dụng nghị quyết về việc khai và chia sẻ dữ liệu điện tử thông tin phương tiện nhập khẩu, bãi bỏ tờ khai nguồn gốc cho thấy cơ quan hải quan sẽ tiết kiệm được hàng trăm ngàn giờ công, còn doanh nghiệp tiết kiệm được hàng chục tỷ đồng chi phí.

ĐẠI HỘI ĐẢNG CÁC CẤP