Đây là các nội dung đáng chú ý trong Hướng dẫn về liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ, do Bộ trưởng Bộ KH-CN ban hành kèm theo Quyết định số 2557/QĐ-BKHCN ngày 25-5. Hướng dẫn này được ban hành nhằm mục tiêu bảo đảm tuân thủ liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong toàn bộ quá trình hoạt động KH-CN.
Lần đầu tiên, một khung nguyên tắc toàn diện về liêm chính khoa học được ban hành tại Việt Nam, đặt ra các yêu cầu về trung thực học thuật, minh bạch dữ liệu và trách nhiệm giải trình trong toàn bộ quá trình nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ. Văn bản được xây dựng trên cơ sở Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo năm 2025 cùng Nghị định số 262/2025/NĐ-CP, đồng thời tham khảo kinh nghiệm của nhiều quốc gia thuộc OECD, châu Âu, Singapore và Trung Quốc.
Theo đó, các hành vi như ngụy tạo dữ liệu nghiên cứu, giả mạo dữ liệu, đạo văn dưới mọi hình thức, ghi tên tác giả không đúng thực tế hoặc loại bỏ người có đóng góp thực sự khỏi công trình nghiên cứu đều bị xem là vi phạm liêm chính khoa học. Trong đó, các hành vi đạo văn, ngụy tạo dữ liệu, che giấu xung đột lợi ích hoặc làm sai lệch bản chất nghiên cứu được xác định là vi phạm nghiêm trọng.
Hướng dẫn là tài liệu khung, bao gồm các nội dung cơ bản có tính chất định hướng làm cơ sở để các cơ quan tài trợ kinh phí cho hoạt động nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ. Các tổ chức KH-CN cụ thể hóa thành quy tắc nội bộ và triển khai áp dụng trong phạm vi cơ quan, tổ chức. Qua đó, góp phần bảo vệ giá trị tri thức, chất lượng nghiên cứu, xây dựng văn hóa liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp, trách nhiệm xã hội và tính bền vững trong nghiên cứu. Phụ lục kèm theo là mẫu quyết định ban hành quy tắc về liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp, làm tài liệu tham khảo để các cơ quan tài trợ, tổ chức khoa học và công nghệ cụ thể hóa thành quy tắc nội bộ và triển khai áp dụng.
Một điểm mới đáng chú ý khác là lần đầu tiên hướng dẫn đưa ra quy định riêng về sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong nghiên cứu khoa học. Theo đó, không được sử dụng AI để tạo dữ liệu giả, hình ảnh giả hoặc tài liệu tham khảo không có thật; không sử dụng nội dung do AI tạo ra nhưng chưa được kiểm chứng làm tài liệu tham khảo khoa học.
Theo quy định, tùy tính chất và mức độ vi phạm, cá nhân vi phạm có thể bị cảnh cáo, yêu cầu cải chính hoặc xin lỗi công khai, rút bài báo khoa học, thu hồi kinh phí nghiên cứu, dừng tham gia nhiệm vụ khoa học và công nghệ. Trường hợp nghiêm trọng có thể bị cấm tham gia nghiên cứu trong thời hạn nhất định hoặc vô thời hạn.
Theo Quyết định số 2557/QĐ-BKHCN, các nguyên tắc liêm chính khoa học tập trung vào tính trung thực, khách quan và minh bạch trong đề xuất, thực hiện, công bố và ứng dụng kết quả nghiên cứu; tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ và ghi nhận đầy đủ, chính xác sự đóng góp của các tổ chức, cá nhân trong nghiên cứu; lưu giữ dữ liệu và trách nhiệm giải trình. Các nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp tập trung vào các chuẩn mực hành vi nhằm bảo vệ quyền con người, lợi ích và quyền riêng tư của đối tượng nghiên cứu; công khai xung đột lợi ích và không lạm dụng tài nguyên nghiên cứu vào mục đích cá nhân.
>>> Xem toàn văn Quyết định số 2557/QĐ-BKHCN ở đây: QD 2557 Bo KHCN - Liem chinh khoa hoc.pdf
