Tại hội thảo, Đại úy Huỳnh Đỗ Tấn Thịnh, trinh sát Đội Hình sự đặc nhiệm, Phòng Cảnh sát hình sự (PC02) Công an TPHCM, chia sẻ nhiều tình huống thực tế liên quan đến tội phạm tài chính trên không gian mạng.
Theo tổng hợp từ các vụ việc đã điều tra, hiện có 14 hình thức lừa đảo phổ biến, trong đó khoảng 90% sử dụng thủ đoạn mạo danh. Các đối tượng thường giả danh công an, viện kiểm sát, tòa án để đe dọa nạn nhân, yêu cầu chuyển tiền với lý do “phục vụ điều tra”. Bên cạnh đó, chúng còn lợi dụng tâm lý muốn kiếm tiền nhanh để dụ dỗ đầu tư tài chính, tuyển cộng tác viên làm việc trực tuyến với mức thu nhập hấp dẫn. Ngoài ra, nhiều chiêu trò khác cũng được ghi nhận như bán hàng kém chất lượng trên sàn thương mại điện tử, đánh cắp thông tin căn cước công dân để vay tín dụng, giả vờ chuyển nhầm tiền rồi yêu cầu hoàn trả, cung cấp dịch vụ lấy lại tài khoản mạng xã hội hoặc lừa đảo tình cảm.
Một thủ đoạn nguy hiểm mới xuất hiện là “bắt cóc online”. Chúng mạo danh cơ quan điều tra, thông báo nạn nhân liên quan đến vụ án. Các đối tượng yêu cầu nạn nhân ở một mình, giữ liên lạc liên tục qua điện thoại hoặc video để gây áp lực tâm lý. Trong một số trường hợp, nạn nhân bị ép quay video giả cảnh bị bắt cóc rồi gửi cho gia đình nhằm buộc người thân chuyển tiền chuộc. Nhiều nạn nhân bị thao túng tâm lý đến mức không tin cả lực lượng công an thật khi đến giải cứu, vì cho rằng người trong điện thoại mới là công an thật.
Ngoài ra, tội phạm còn mạo danh nhà trường để tiếp cận sinh viên, yêu cầu đóng các khoản phí hồ sơ hoặc phí thủ tục. Nhiều vụ việc xảy ra tại các trường đại học lớn, với số tiền bị lừa lên tới hàng tỷ đồng.
Chuyên gia cũng cho biết, nhiều vụ lừa đảo tài chính hiện nay không xuất phát từ việc hệ thống ngân hàng bị tấn công, mà chủ yếu bắt nguồn từ việc người dùng bị lừa cung cấp thông tin bảo mật như mật khẩu, mã OTP hoặc dữ liệu cá nhân.
TS Võ Tiến Lộc, Phó Trưởng khoa Kế toán – Tài chính, Trường Đại học Văn Hiến, cho rằng, việc nâng cao nhận thức của người sử dụng dịch vụ tài chính, đặc biệt là giới trẻ, cần được đặt ở vị trí trung tâm trong chiến lược bảo đảm an toàn giao dịch. “Các trường đại học có thể đóng vai trò quan trọng trong việc phổ biến kiến thức về an toàn tài chính số thông qua các chương trình đào tạo, hội thảo chuyên đề và hoạt động truyền thông trong sinh viên. Khi được trang bị kỹ năng nhận diện rủi ro, sinh viên sẽ chủ động hơn trong việc bảo vệ tài khoản và thông tin cá nhân”, ông Lộc nhấn mạnh.
Về phía ngân hàng, bà Phạm Châu Loan, Phó trưởng Phòng Phát triển kênh số và đối tác của Vietcombank cho biết, sự bùng nổ dịch vụ ngân hàng số giúp người dùng thực hiện giao dịch tài chính nhanh chóng và thuận tiện hơn. Tuy nhiên, song hành với xu hướng này là sự gia tăng của các loại tội phạm công nghệ cao như lừa đảo trực tuyến, giả mạo tài khoản hay đánh cắp dữ liệu. Đáng chú ý, người trẻ, đặc biệt là sinh viên, đang trở thành nhóm dễ bị lợi dụng do thiếu kinh nghiệm quản lý tài chính và đôi khi còn chủ quan khi giao dịch trên môi trường mạng.
Theo bà Loan, người dùng cần hình thành những thói quen bảo mật đơn giản nhưng hiệu quả như không chia sẻ mã OTP, không truy cập đường link lạ, kiểm tra kỹ thông tin trước khi thực hiện giao dịch và thường xuyên cập nhật các cảnh báo từ ngân hàng...
