Động thái này được xem là bước đi quan trọng nhằm thúc đẩy giao thông bền vững, đồng thời tạo thêm lựa chọn thay thế cho các chuyến bay ngắn trong bối cảnh ngành hàng không châu Âu đối mặt chi phí nhiên liệu tăng cao do xung đột tại Trung Đông.
Theo Business Travel News Europe, kế hoạch này thuộc Gói di chuyển hành khách, nhằm đơn giản hóa việc đi lại bằng tàu hỏa trên toàn châu Âu và giúp hành khách dễ tiếp cận những lựa chọn di chuyển bền vững hơn. Ủy viên Giao thông EU Apostolos Tzitzikostas nhấn mạnh, tự do đi lại là một trong những thành tựu lớn nhất của châu Âu, còn các biện pháp mới sẽ giúp việc di chuyển giữa 27 nước thành viên đơn giản, thông minh và thân thiện hơn với hành khách. Brussels từ lâu muốn cải thiện kết nối đường sắt để giảm phát thải carbon từ ngành hàng không. Tuy nhiên, mục tiêu này còn nhiều trở ngại do hệ thống đường sắt châu Âu bị chia cắt theo từng quốc gia, khiến việc đặt vé xuyên biên giới phức tạp và tốn kém. Theo số liệu của EU, năm 2024 có gần 400 triệu lượt hành khách bay nội khối, trong khi chỉ khoảng 150 triệu lượt đi tàu xuyên biên giới.
Để thay đổi tình trạng này, Ủy ban châu Âu (EC) đề xuất các công ty đường sắt cung cấp vé cho mọi nền tảng trực tuyến muốn phân phối. Những doanh nghiệp nắm ít nhất 50% thị phần tại một quốc gia cũng sẽ phải hiển thị trên website của mình toàn bộ các tuyến do đối thủ khai thác trong nước, đồng thời bán những vé liên quan nếu khách hàng có nhu cầu. Một điểm đáng chú ý là đề xuất tăng quyền lợi hành khách trong những hành trình có nhiều nhà khai thác. Hành khách dùng vé chung sẽ được bảo vệ nếu lỡ chuyến nối. Bên gây chậm trễ phải bố trí hành trình thay thế hoặc hoàn tiền, đồng thời hỗ trợ chỗ ở, bữa ăn nếu cần. Các nền tảng bán vé và nhà khai thác tàu hỏa cũng phải hiển thị lựa chọn di chuyển theo hướng trung lập, có thể kèm lượng phát thải khí nhà kính của từng hành trình nếu khả thi. Quy định mới sẽ giúp các doanh nghiệp vận tải ký thỏa thuận thương mại công bằng, hợp lý và không phân biệt đối xử với các nền tảng bán vé.
Nhiều tổ chức vận động cho giao thông bền vững đã hoan nghênh động thái này. Nhóm chiến dịch Transport & Environment (T&E) đánh giá, đây là “bước tiến lớn” đối với quyền lợi hành khách đường sắt. Tuy nhiên, tổ chức này cũng cảnh báo đề xuất hiện nay chưa buộc các nhà khai thác đường sắt lớn phải bán vé cho phần lớn số hành trình xuyên biên giới nhiều chặng, điều có thể hạn chế khả năng thúc đẩy mạnh mẽ nhu cầu đi tàu quốc tế.
Georgia Whitaker, quản lý chiến dịch đường sắt của T&E, nhận định, Gói di chuyển hành khách sẽ khó phát huy hết tiềm năng nếu các tuyến thường được chọn đi bằng máy bay hoặc ô tô vẫn chưa thuận tiện để tiếp cận bằng tàu hỏa. Trong khi đó, BT4Europe, tổ chức đại diện ngành du lịch công tác, cho rằng, cần đánh giá kỹ cách các biện pháp mới vận hành trên thực tế đối với hành khách, doanh nghiệp vận tải và toàn bộ hệ sinh thái du lịch công tác.
Theo số liệu của EU, đường sắt chỉ chiếm 0,3% lượng phát thải khí nhà kính từ lĩnh vực giao thông vận tải của khối trong năm 2022, trong khi ngành hàng không dân dụng chiếm gần 12%.
