Giới hạn rõ quyền ban hành các cơ chế khác luật của chính quyền TP Hà Nội

Phân cấp mạnh mẽ đi đôi với kiểm soát quyền lực

Tán thành việc trao nhiều "cơ chế đặc cách, đặc thù" để Thủ đô hoàn thành các mục tiêu chiến lược trở thành thành phố toàn cầu vào năm 2045, song ĐB Tạ Văn Hạ (Quảng Nam) nhấn mạnh, việc phân quyền phải đi đôi với kiểm soát quyền lực chặt chẽ, đòi hỏi đội ngũ cán bộ phải có tư duy tương xứng và có cơ chế giám sát gắn với trách nhiệm người đứng đầu.

Phân cấp, phân quyền đi đôi với kiểm soát quyền lực cũng là luận điểm cốt lõi mà ĐB Trần Hoàng Ngân (TPHCM) nhấn mạnh. Nhìn nhận số thẩm quyền được dự thảo giao cho Hà Nội là rất lớn (192 thẩm quyền), đòi hỏi cơ chế kiểm tra, giám sát hiệu quả và trách nhiệm giải trình cao. ĐB kiến nghị sớm tổng kết mô hình này để nhân rộng cho các địa phương khác. Bên cạnh đó, ĐB Trần Hoàng Ngân bày tỏ băn khoăn về việc giao Hà Nội quyền ban hành các biện pháp đặc thù khi chưa có quy định của Chính phủ hay các bộ ngành và đề xuất giới hạn thẩm quyền này trong một số lĩnh vực cụ thể như: tổ chức bộ máy, văn hóa, y tế, giáo dục và khoa học công nghệ. “Nếu quy định quá rộng, người dân và doanh nghiệp sẽ rơi vào tâm lý chờ đợi hướng dẫn riêng của Hà Nội, dù đã có nghị định của Trung ương”, ĐB Trần Hoàng Ngân phân tích.

ĐB Tạ Đình Thi (Hà Nội) nhấn mạnh bảo vệ môi trường là "nút thắt chiến lược" để Hà Nội bứt phá và đề xuất khi thiết lập các vùng phát thải thấp, Hà Nội phải có chính sách đầu tư hạ tầng thay thế (đường sắt đô thị, xe buýt nhanh) đi trước một bước. ĐB Tạ Đình Thi cũng đề nghị cho phép Hà Nội giữ lại toàn bộ phí bảo vệ môi trường và trích tối thiểu 20% số tăng thu ngân sách từ đất để lập quỹ phát triển xanh. Đề cập đến chế tài liên vùng, ĐB đề nghị chuyển từ "chia sẻ trách nhiệm chung" sang "chia sẻ chi phí bắt buộc", yêu cầu các địa phương trong vùng gây ô nhiễm phải đóng góp vào quỹ phát triển vùng Thủ đô dựa trên mức độ phát thải…

Có "điểm dừng" rõ ràng với chính sách thí điểm

Đại diện cơ quan chủ trì soạn thảo, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng ghi nhận góp ý của các ĐB về việc chuyển từ cơ chế "trao quyền" sang "trao quyền có điều kiện và giới hạn" đối với chính quyền TP Hà Nội trong việc ban hành các cơ chế khác với quy định chung của pháp luật. Bộ trưởng cũng cho biết, cơ quan soạn thảo dự kiến sẽ rà soát và thu hẹp danh mục các lĩnh vực được phép ban hành cơ chế khác luật, tránh việc bổ sung chính sách quá rộng làm ảnh hưởng đến tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

Người đứng đầu Bộ Tư pháp cũng cam kết thiết kế quy định bắt buộc đánh giá sự khác biệt so với pháp luật hiện hành. Báo cáo này phải làm rõ lý do tại sao các quy định hiện hành không đáp ứng được yêu cầu phát triển và đề xuất các biện pháp kiểm soát rủi ro tương ứng khi áp dụng quy định mới.

Cũng với mục đích không làm ảnh hưởng đến tính thống nhất của hệ thống pháp luật, Bộ trưởng Bộ Tư pháp cho biết, dự thảo luật sẽ bổ sung nguyên tắc “cứng” là việc ban hành các cơ chế khác luật không được hạn chế quyền con người, quyền công dân và không được trái Hiến pháp.

“Đây được coi là giới hạn pháp lý quan trọng nhất để bảo đảm an toàn cho các thể chế thí điểm”, ông Hoàng Thanh Tùng khẳng định. Cùng với đó, các chính sách thí điểm sẽ có "điểm dừng" rõ ràng, ví dụ như thời hạn 3 năm hoặc 5 năm. Đối với các cơ chế khác luật có tác động đến các địa phương lân cận, dự thảo sẽ được bổ sung cơ chế thỏa thuận hoặc lấy ý kiến thống nhất từ các tỉnh trong vùng, thay vì chỉ đánh giá đơn phương từ phía Hà Nội.