Hành trình kể chuyện về Bác Hồ: Từ trang sách đến màn ảnh

Nguồn tư liệu lịch sử quý từ những trang viết

Nhân dịp kỷ niệm 136 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19-5-1890 - 19-5-2026) và 115 năm Ngày Bác Hồ ra đi tìm đường cứu nước (5-6-1911 - 5-6-2026), GS-TS - nhà văn Trình Quang Phú vừa có buổi giao lưu với sinh viên của Trường ĐH Nguyễn Tất Thành (TPHCM).

Ở tuổi 86, ông say sưa nói về hoàn cảnh và hành trình ra đời của tác phẩm Người đi muôn trùng non nước và truyện ký Theo dấu chân Người. Đây là hai công trình mới và đầy tâm huyết được tác giả dày công nghiên cứu, chắt lọc và chuyển tải bằng trái tim của một người con nặng lòng với lịch sử dân tộc.

GS-TS - nhà văn Trình Quang Phú là người gần như dành cả đời để nghiên cứu và viết về Bác. Ông có loạt tác phẩm: Miền Nam trong trái tim Người, Người là niềm tin, Đường Bác Hồ đi cứu nước, Theo Bác Hồ đi kháng chiến, Từ làng Sen đến Bến Nhà Rồng, Theo dấu chân Người. Trong đó, tác phẩm Người đi muôn trùng non nước vừa được xuất bản đầu năm 2026 nhưng đến nay đã được tái bản 4 lần.

Tác phẩm viết về giai đoạn trước khi Bác Hồ ra đi tìm đường cứu nước, bắt đầu từ thời ấu thơ với bối cảnh rộng lớn trải dài từ làng Hoàng Trù (Nghệ An), Huế, rồi đến Quy Nhơn, Phan Thiết trước khi dừng ở Sài Gòn năm 1911. Hệ thống nhân vật cũng được xây dựng công phu, tập trung vào những cá nhân có liên quan và ảnh hưởng đến Chủ tịch Hồ Chí Minh khi đó.

Đánh giá về truyện ký Người đi muôn trùng non nước, Đại tá - nhà văn Nguyễn Bình Phương, Phó Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam, cho rằng: “Cuốn sách đã văn học hóa cuộc đời vị lãnh tụ, không đóng khung trong một tiểu sử khô cứng hay trong những khuôn khổ quen thuộc, mà biến giai đoạn đó trở thành một nhân vật văn học. Cuốn sách đã góp phần làm đầy đặn thêm một phần tiểu sử cuộc đời của Chủ tịch Hồ Chí Minh, phần còn trống khuyết mà những người viết, những người sáng tạo có quyền điền vào đó một cách hợp lý nhất”.

Trong số những cây bút viết về Chủ tịch Hồ Chí Minh, Sơn Tùng gần như là một biểu tượng. Búp sen xanh, tác phẩm nổi tiếng nhất của ông được ra mắt lần đầu năm 1982 và đến nay đã tái bản lần thứ 30. Tác phẩm kể về thời thơ ấu và một phần tuổi trẻ của cậu bé Nguyễn Sinh Cung ở làng quê Nghệ An, rồi kinh đô Huế - nơi đã nuôi dưỡng ý chí, tâm hồn và nhân cách của một nhà hoạt động cách mạng vĩ đại.

Ngoài Búp sen xanh, cuộc đời, sự nghiệp và nhân cách của Chủ tịch Hồ Chí Minh còn được nhà văn Sơn Tùng viết thành nhiều tác phẩm khác như Bông sen vàng, Bác về, Sáng ánh tâm đăng Hồ Chí Minh, Bác ở nơi đây, Hoa râm bụt, Tấm chân dung Bác Hồ, Từ làng Sen, Cuộc gặp gỡ định mệnh, Thầy giáo Nguyễn Tất Thành ở Trường Dục Thanh…

Ngoài ra, trong những năm qua, nhiều tác giả cũng đã thử sức với đề tài này, ít nhiều để lại dấu ấn với bạn đọc. Có thể kể đến Cha và con (Hồ Phương), Chuyện kể từ Làng Sen (Chu Trọng Huyến), Hành trình theo chân Bác (Trần Đức Tuấn), Nước non vạn dặm (Nguyễn Thế Kỷ)…

Giá trị ở những trang viết về Bác chính là nguồn tư liệu lịch sử quý báu. Đặc biệt, những tác phẩm văn chương giàu cảm xúc, có sức lay động lòng người còn trở thành chất liệu quý cho những bộ phim truyền hình và điện ảnh về sau. Như trường hợp của Búp sen xanh, chính nhà văn Sơn Tùng khi còn sống đã tự tay chuyển thể tác phẩm văn học thành kịch bản phim với nhan đề Cuộc chia ly trên Bến Nhà Rồng, sau này được dựng thành phim điện ảnh Hẹn gặp lại Sài Gòn. Và cũng từ tác phẩm này, biên kịch Đặng Thanh Bình đã tham khảo để viết nên kịch bản cho bộ phim Vầng trăng thơ ấu.

Điện ảnh nối tiếp ký ức về Bác

Ra mắt vào dịp 19-5-2024, bộ phim Vầng trăng thơ ấu của đạo diễn Hồ Ngọc Xum, do Công ty CP phim Giải Phóng thực hiện, khắc họa những năm tháng tuổi thơ của Bác Hồ. Bộ phim kể về hành trình của Người khi theo cha mẹ lần đầu ra Huế và gặp biến cố lớn khi mẹ qua đời. Vào thời điểm ra mắt, dù chỉ được chiếu tại các liên hoan phim, tuần phim, đợt phim kỷ niệm do vướng cơ chế phát hành phim Nhà nước đặt hàng, nhưng tác phẩm vẫn nhận được rất nhiều chú ý, sự quan tâm của công chúng.

Một tín hiệu đáng mừng là gần đây, trên kênh YouTube “Kho phim Việt - Cục Điện ảnh” của Cục Điện ảnh đã đăng tải toàn bộ bản phim dài 100 phút để phục vụ nhu cầu công chúng. Không ít khán giả bày tỏ sự xúc động khi xem phim và mong muốn có thêm Vầng trăng thơ ấu 2.

Ông Nguyễn Tiến Hưng - nguyên Tổng giám đốc Công ty CP phim Giải Phóng, nay là Phó Tổng giám đốc Công ty CP đầu tư và phát triển phim truyện Việt Nam (VFS), kiêm Giám đốc chi nhánh TPHCM, cho biết, việc sản xuất Vầng trăng thơ ấu 2 đã được lên kế hoạch từ đầu năm 2026.

Ông tiết lộ, ngay sau thành công về mặt chất lượng của phần 1, Cục Điện ảnh có đưa ra đề xuất thực hiện phần tiếp theo. Nhận được đề xuất của Cục Điện ảnh, biên kịch Đặng Thanh Bình đã bắt tay xây dựng kịch bản Vầng trăng thơ ấu 2 và đã hoàn tất, chuyển cục duyệt vào đầu tháng 4. Hiện ê kíp sẽ chờ các phản hồi chính thức và chỉnh sửa theo yêu cầu, nếu có. “Chúng tôi hy vọng bộ phim sẽ được đưa vào sản xuất vào cuối năm 2026 hoặc chậm nhất là đầu năm 2027”, ông Nguyễn Tiến Hưng thông tin.

Về nội dung của Vầng trăng thơ ấu 2, biên kịch Đặng Thanh Bình cho biết, tác phẩm sẽ tiếp nối câu chuyện ở phần 1, sau khi mẹ Bác qua đời. Những ảnh hưởng từ sự nuôi dưỡng, giáo dục cấp tiến trong gia đình đã góp phần hình thành tính cách của một thanh niên yêu nước. Khác với phần 1 lúc Bác còn nhỏ (11 tuổi), câu chuyện về thời thiếu niên của Bác Hồ ở giai đoạn này có nhiều nguồn tư liệu hơn. Trong quá trình chuẩn bị, biên kịch Đặng Thanh Bình đã dành nhiều thời gian nghiên cứu các tư liệu lịch sử đa chiều.

“Tôi xác định phim làm về Bác phải bám sát lịch sử, cẩn trọng trong từng chi tiết, lời thoại sao cho thật gần gũi, thật đời. Tôi không muốn hình tượng hóa lãnh tụ quá sớm, mà đặt người thanh niên yêu nước Nguyễn Tất Thành vào đúng bối cảnh, thời điểm bão giông của lịch sử. Tôi hy vọng, góc nhìn đời thường này có thể chạm đến khán giả nhiều hơn”, biên kịch Đặng Thanh Bình chia sẻ. Đồng thời chị cho biết, trong phần 2 sẽ có nhiều chi tiết được kết nối với phần 1 để tạo nên sợi dây liên kết chặt chẽ.

Ông Nguyễn Tiến Hưng cũng cho biết thêm, nếu ở phần 1 tư tưởng yêu nước đã bắt đầu hình thành ở cậu bé Nguyễn Tất Thành, thì Vầng trăng thơ ấu 2 sẽ làm rõ những gì đã góp phần để tạo nên một con người yêu nước vĩ đại.

Về kế hoạch sản xuất, ông Nguyễn Tiến Hưng cho biết, sau khi được Cục Điện ảnh duyệt, ê kíp sẽ tổ chức thêm các chuyến đi thực tế để tiếp tục hoàn thiện, tìm kiếm thêm tư liệu cũng như các giai thoại về Bác góp phần làm kịch bản thêm phong phú, hấp dẫn.

Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh yếu tố quan trọng đầu tiên vẫn phải là tôn trọng các tư liệu lịch sử. Theo kế hoạch, bối cảnh Vầng trăng thơ ấu 2 sẽ trải dài qua 5 địa phương: từ Nghệ An, Huế, Quy Nhơn (Gia Lai), Phan Thiết (Lâm Đồng) và dừng chân tại TPHCM. Phim sẽ kết thúc ở thời điểm ngày 5-6-1911 khi người thanh niên yêu nước Nguyễn Tất Thành rời bến cảng Nhà Rồng, ra đi tìm đường cứu nước.

Qua những trang sách, thước phim và các công trình nghiên cứu mới, hình tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn đang được tiếp cận bằng nhiều góc nhìn gần gũi, đời thường hơn với công chúng hôm nay. Không chỉ là hành trình tái hiện lịch sử, những tác phẩm ấy còn góp phần nuôi dưỡng lòng yêu nước, khơi gợi lý tưởng sống đẹp và tiếp nối cảm hứng sáng tạo cho các thế hệ mai sau.