Kẻ gian tung hoành - người ngay bị siết

Trong khi đông dược nhập lậu đang thỏa sức vẫy vùng trên thị trường TPHCM và các thành phố lớn vì cơ quan quản lý chưa có biện pháp gì để ngăn chặn thì những hồ sơ xin nhập khẩu chính thức các mặt hàng này đang bị ách lại vì nhiều lý do “siết chặt”. Đây là một nghịch lý có thực của thị trường đông dược hiện nay.

• 90% đông dược ngoài tầm kiểm soát

Đến các khu buôn bán đông dược lớn của TPHCM như Hải Thượng Lãn Ông, Phùng Hưng, Lương Nhữ Học hay bất kể nhà thuốc đông dược lớn nào nằm rải rác ở các quận hiện nay, người tiêu dùng đều có thể dễ dàng chọn mua các loại thuốc đông dược theo yêu cầu với đủ dạng thuốc và chữa đủ loại bệnh, từ cảm sốt, ban nóng, ho, tiêu chảy, đau dạ dày, rối loạn tiêu hóa, cao huyết áp đến tim mạch, thấp khớp, thậm chí có cả thuốc chữa ung thư... Không chỉ cung cấp nhỏ lẻ, những cửa hàng đông dược này sẵn sàng cung cấp cả lô hàng với số lượng lớn nếu khách hàng có nhu cầu.

Chiều 10-3, trong vai trò là người nhà của một lương y ở tỉnh Lâm Đồng, người viết đã tìm đến một tiệm thuốc đông y trên đường Hải Thượng Lãn Ông, quận 5 để đặt mua khoảng 50 hộp Đồng Nhân Đại Hoạt Lạc Hoàn – thuốc trị chứng nhức mỏi của nhãn hiệu Đồng Nhân Đường khá nổi tiếng tại Trung Quốc. Tại Việt Nam, loại thuốc này đang còn trong giai đoạn được Bộ Y tế xem xét hồ sơ, chưa cấp số đăng ký. Tuy nhiên, chỉ sau vài câu hỏi điều tra về nhân thân và mục đích sử dụng của người mua, chủ tiệm thuốc cho biết 2 ngày sau có thể quay lại nhận hàng với số lượng trên. Không chỉ với mặt hàng này, người tiêu dùng có thể đặt mua với số lượng lớn nhiều loại thuốc chưa hề có trong danh mục cho phép của Bộ Y tế ở các khu buôn bán đông dược này.

Theo Phòng Quản lý dược – Sở Y tế TPHCM, trong lĩnh vực lưu thông phân phối thuốc đông dược, ngoài các chế phẩm trong nước (chỉ chiếm khoảng 40%) còn có nhiều chế phẩm nhập khẩu từ Trung Quốc, Hồng Công, Đài Loan (Trung Quốc); Singapore... trong đó đa phần là nhập từ Trung Quốc. Tuy nhiên, số mặt hàng đông dược có đăng ký chính thức chỉ chiếm tỷ lệ rất nhỏ, còn lại chủ yếu được nhập khẩu theo đường tiểu ngạch qua biên giới phía Bắc, chất lượng không thể kiểm soát và người kinh doanh là những người buôn chuyến không có chứng chỉ chuyên môn về y học cổ truyền. Phát biểu tại buổi làm việc với Cục Quản lý dược Việt Nam cuối năm 2006, Phó Giám đốc Sở Y tế TPHCM Nguyễn Xuân Cẩm cho biết: 90% thuốc đông dược lưu hành trên thị trường hiện nay là ngoài tầm kiểm soát. Theo các cơ quan chức năng, việc kiểm tra và xử lý các mặt hàng đông dược nhập lậu hiện vẫn còn là vấn đề rất phức tạp và khó khăn với hàng loạt những hạn chế như: lực lượng quản lý còn yếu kém về trình độ ngoại ngữ, thiếu kiến thức về đông dược, lực lượng còn mỏng. Đặc biệt, việc kiểm tra thuốc nhập lậu ở các cửa khẩu hiện nay gần như là bất khả thi khi không có sự tham gia của ngành y tế.

• Hàng nhập khẩu chính ngạch: kiểm duyệt gắt gao

Trong khi cơ quan chức năng gần như phải “bó tay” với các loại đông dược nhập lậu thì những hồ sơ xin nhập khẩu chính thức những mặt hàng này lại đang bị ách lại vì nhiều lý do.

Điển hình nhất gần đây là trường hợp của Công ty cổ phần Đồng An Đường (467 - 475 Kinh Dương Vương, quận Bình Tân TPHCM). Được thành lập từ cuối năm 2004, ngoài chức năng là trung tâm kế thừa, ứng dụng y học cổ truyền, Công ty cổ phần Đồng An Đường còn là đơn vị đại diện để giới thiệu và kinh doanh những sản phẩm thuốc của Bắc Kinh Đồng Nhân Đường - nhãn hiệu đông dược nổi tiếng tại Trung Quốc. Với mong muốn giới thiệu đến thị trường Việt Nam những sản phẩm thuốc tốt nhất, góp phần chữa trị các bệnh mà đông dược có ưu thế trong điều trị. Ngay sau khi thành lập, Công ty cổ phần Đồng An Đường với sự phối hợp của nhãn hiệu Bắc Kinh Đồng Nhân Đường đã gấp rút hoàn tất các hồ sơ ủy thác cho một đơn vị có chức năng nhập khẩu thuốc để xin phép được nhập khẩu 50 mặt hàng để phục vụ nhu cầu chữa bệnh của nhân dân. 50 bộ hồ sơ đã được gửi đi từ gần 1 năm, nhưng cho đến nay mới chỉ có 6 mặt hàng được xét duyệt, cấp số đăng ký. Ủy thác ở đơn vị thứ nhất không đạt được kết quả như mong đợi, Đồng An Đường tiếp tục gửi hồ sơ cho đơn vị thứ 2 – một doanh nghiệp có tiếng về xuất nhập khẩu thuốc tại TPHCM, nhưng sau 5 tháng chờ đợi, kết quả vẫn là con số 0. Hầu hết các hồ sơ đều bị Cục Quản lý dược trả lại với lý do: tiêu chuẩn và phương pháp kiểm nghiệm chưa đạt yêu cầu.

• Cần một quy định riêng về nhập khẩu đông dược

Đại diện của một doanh nghiệp lớn về xuất nhập khẩu thuốc tại TPHCM cho biết: Bất cập lớn nhất trong việc nhập khẩu đông dược hiện nay là quy định về nhập khẩu đông dược được gom chung vào với quy định nhập khẩu tân dược trong Thông tư 06/2006/TT-BYT về việc “Hướng dẫn xuất, nhập khẩu thuốc và mỹ phẩm”. Theo đó, các mặt hàng đông dược muốn nhập khẩu, cấp số đăng ký đều phải tuân thủ các tiêu chuẩn như tân dược trong đó có quy định về tiêu chuẩn (định tính, định lượng, độ ẩm…) và phương pháp kiểm nghiệm chất lượng thuốc (phương pháp kiểm nghiệm nào để xác định tiêu chuẩn đó). Trong khi đó, đa phần thuốc đông dược đều được sản xuất theo các công thức, phương thức gia truyền nên một số thông tin, thông số nhà sản xuất không chịu công bố và các phương pháp kiểm nghiệm của họ phần lớn đều bằng kinh nghiệm và cảm tính nên không đạt yêu cầu chuyên môn của cơ quan có thẩm quyền. Đây là những sản phẩm khá đặc biệt nên nó cần có một cơ chế thoáng hơn tân dược.

Theo doanh nghiệp này, để ổn định thị trường đông dược hiện nay, ngoài việc tăng cường kiểm tra, ngăn chặn đầu vào của hàng nhập lậu tại các cửa khẩu, Bộ Y tế nên xem xét có thể có một quy định riêng, thoáng hơn về việc nhập khẩu đông dược. Ngoài ra, cũng theo doanh nghiệp này, cơ chế xét duyệt hồ sơ nhập khẩu, cấp số đăng ký cho các mặt hàng đông dược của ta còn khá lòng vòng. Khi muốn đăng ký xin visa hoặc quota, doanh nghiệp phải nộp hồ sơ lên Cục Quản lý dược nhưng thực chất nơi xét duyệt, thẩm định hồ sơ này lại là Vụ Y học cổ truyền. Khi hồ sơ không đạt, Vụ YHCT lại phải chuyển qua Cục Quản lý dược để cục làm công văn trả lời với vụ. Doanh nghiệp có thắc mắc gì cũng phải chờ cục chuyển về vụ… Những bước lòng vòng này đã tiêu tốn khá nhiều thời gian của doanh nghiệp.

Cứ thế, đông dược nhập lậu cứ mặc sức tung hoành còn hàng nhập chính ngạch cứ tiếp tục bị làm khó!

KIM LIÊN