Thể chế và dòng chảy vốn tư nhân

Tín hiệu phục hồi và nghịch lý dòng vốn

Sau 1 năm thực thi, Nghị quyết số 68-NQ/TW đã tạo ra những thay đổi đáng ghi nhận. Rõ nhất là sự phục hồi của khu vực doanh nghiệp. Trong 4 tháng đầu năm, cả nước có hơn 119.000 doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động, tăng gần 33% so với cùng kỳ, bình quân gần 30.000 doanh nghiệp mỗi tháng. Con số này phản ánh niềm tin thị trường đã được cải thiện.

Cùng với đó, môi trường kinh doanh tiếp tục được cải thiện theo hướng minh bạch và thuận lợi hơn. Việc chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, cắt giảm chi phí tuân thủ và rút ngắn thời gian xử lý thủ tục đã góp phần thay đổi tư duy quản lý, từ kiểm soát sang kiến tạo. Khu vực tư nhân dần được nhìn nhận như đối tác chiến lược trong phát triển kinh tế.

Tuy nhiên, đằng sau những tín hiệu tích cực là một nghịch lý đáng suy ngẫm. Dù chiếm khoảng 56% tổng vốn đầu tư toàn xã hội, khu vực tư nhân vẫn chưa thực sự bứt phá. Trên thị trường vốn, xu hướng này còn rõ nét hơn. Theo các báo cáo công bố năm 2025, dòng vốn đầu tư mạo hiểm và cổ phần tư nhân trong năm 2024 chỉ đạt khoảng 2,3 tỷ USD, giảm tới 35% so với năm trước, và xu hướng thận trọng này vẫn chưa có dấu hiệu đảo chiều rõ rệt trong những tháng đầu năm 2026. Một biểu hiện khác của “sức ỳ” là hiện tượng dòng vốn chuyển sang các kênh trú ẩn như tiền gửi, vàng hoặc bất động sản.

Nói cách khác, vấn đề không nằm ở việc thiếu vốn, mà ở chỗ vốn chưa được kích hoạt vào sản xuất và đầu tư dài hạn. Nghịch lý nêu trên cho thấy, cải cách thủ tục hành chính mới chỉ là điều kiện cần. Điểm nghẽn lớn hơn nằm ở chất lượng thể chế và niềm tin thị trường. Trước hết, khung pháp lý chưa thực sự đồng bộ và ổn định. Doanh nghiệp vẫn đối mặt với rủi ro, nhất là trong các lĩnh vực đất đai, đầu tư, tài chính. Điều này làm gia tăng chi phí rủi ro và khiến nhiều quyết định đầu tư bị trì hoãn. Bên cạnh đó, môi trường kinh doanh vẫn tiềm ẩn bất định trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động. Khi lợi nhuận kỳ vọng không đủ bù đắp rủi ro, dòng vốn có xu hướng chuyển sang trạng thái phòng thủ.

Củng cố niềm tin

Để khơi thông dòng vốn, chúng ta nên mở ra những không gian đầu tư đủ lớn. Những dự án hạ tầng quy mô quốc gia, như đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam hay các trục đô thị lớn, có thể trở thành động lực hấp thụ dòng vốn tư nhân. Triết lý “lấy đầu tư công dẫn dắt đầu tư tư” nên được triển khai mạnh mẽ hơn. Tuy nhiên, điều kiện tiên quyết là cải cách cơ chế đối tác công - tư (PPP). Nhà đầu tư không ngại rủi ro thị trường, nhưng e ngại rủi ro chính sách. Vì vậy, nên thiết lập cơ chế chia sẻ rủi ro minh bạch, bảo đảm tính ổn định của hợp đồng dài hạn và quyền tài sản của nhà đầu tư.

Song song đó, một trục chuyển đổi quan trọng là “tăng trưởng kép” - kết hợp giữa chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Trong bối cảnh toàn cầu, những tiêu chuẩn về môi trường và công nghệ đang trở thành điều kiện bắt buộc. Doanh nghiệp chậm chuyển đổi sẽ mất lợi thế cạnh tranh. Đối với Việt Nam, thách thức lớn nhất là phần lớn doanh nghiệp tư nhân vẫn ở quy mô nhỏ và vừa, hạn chế về vốn, công nghệ và nhân lực. Vì vậy, chúng ta cần những chính sách hỗ trợ thực chất hơn, như phát triển tín dụng xanh, ưu đãi thuế cho đầu tư công nghệ, và xây dựng những cụm liên kết ngành để doanh nghiệp lớn dẫn dắt doanh nghiệp nhỏ.

Sau 1 năm, Nghị quyết số 68-NQ/TW đã hoàn thành vai trò “mở đường” và giai đoạn tới là giải bài toán “khơi dòng”. Vấn đề là cách thức giải phóng và chuyển hóa nguồn lực tư nhân thành động lực tăng trưởng. Điều này đòi hỏi Nhà nước phải tiếp tục hoàn thiện thể chế theo hướng minh bạch, ổn định và tin cậy. Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp cũng cần thay đổi tư duy, từ phòng thủ sang chủ động, từ ngắn hạn sang dài hạn. Hiệu quả của Nghị quyết số 68-NQ/TW được đánh giá ở một thước đo cụ thể: dòng vốn tư nhân có thực sự chảy mạnh vào sản xuất, hạ tầng và đổi mới sáng tạo hay không. Đó không chỉ là câu chuyện kinh tế, mà còn là câu chuyện về niềm tin và động lực phát triển của một quốc gia.