Con người đã rút nước từ sông, hồ, đất ngập nước và các tầng chứa nước ngầm với tốc độ nhanh hơn rất nhiều so với tốc độ bổ sung. Điều này khiến thế giới rơi vào cơn khủng hoảng nước. Theo báo cáo của các nhà nghiên cứu tại Liên hợp quốc do truyền hình CNN công bố, biến đổi khí hậu với nắng nóng và hạn hán kéo dài đang làm trầm trọng thêm tình hình, khiến lượng nước sẵn có ngày càng suy giảm. Hệ quả là sông hồ thu hẹp, đầm lầy khô cạn, tầng nước ngầm suy kiệt, đất đai sụt lún, sa mạc hóa lan rộng, tuyết giảm và băng hà tan chảy.
Các số liệu trong báo cáo được đánh giá là đáng báo động: hơn 50% số hồ lớn trên thế giới mất nước kể từ năm 1990; 70% các tầng chứa nước ngầm lớn đang suy giảm dài hạn; diện tích đất ngập nước bị xóa sổ trong 50 năm qua gần bằng diện tích toàn Liên minh châu Âu, các sông băng đã thu nhỏ khoảng 30% kể từ năm 1970. Ngay cả ở những nơi hệ thống nước chưa quá căng thẳng, ô nhiễm cũng làm giảm lượng nước có thể dùng để uống.
Ông Amir Aghakouchak Madani, một trong những tác giả của báo cáo trên cho biết: “Rất nhiều khu vực đang sống vượt quá khả năng thủy văn của mình. Và giờ đây, không thể quay lại điều kiện tự nhiên như trước kia nữa”. Tình trạng này kéo theo hậu quả nhân đạo nghiêm trọng khi gần 4 tỷ người trên thế giới phải đối mặt với tình trạng thiếu nước ít nhất một tháng mỗi năm.
Theo các nhà nghiên cứu, Trung Đông và Bắc Phi là những khu vực chịu áp lực nước cao và dễ tổn thương nhất trước biến đổi khí hậu. Một số vùng Nam Á đang chứng kiến suy giảm nước nghiêm trọng do nông nghiệp phụ thuộc vào nước ngầm và dân số đô thị tăng nhanh. Tây Nam nước Mỹ cũng là “điểm nóng” với sông Colorado bị co lại. Các thỏa thuận chia sẻ nguồn nước ở con sông này không còn hiệu quả.
Các nhà nghiên cứu cho biết việc cảnh báo phá sản nước có thể giúp các quốc gia có chiến lược dài hạn nhằm giảm thất thoát nguồn nước trước khi quá muộn. Bên cạnh đó, hàng loạt biện pháp cũng được đề xuất như cải tổ nông nghiệp - lĩnh vực sử dụng nhiều nước nhất, bằng cách chuyển đổi cây trồng và tưới tiêu hiệu quả hơn; giám sát nước tốt hơn bằng trí tuệ nhân tạo (AI) và viễn thám; giảm ô nhiễm; tăng cường bảo vệ đất ngập nước cũng như tầng nước ngầm.
Giáo sư Richard Allan, Đại học Reading (Anh), nhận định: hạn chế thiệt hại từ biến đổi khí hậu là yếu tố sống còn để đảm bảo đủ nước cho con người và hệ sinh thái. Trong khi đó, ông Jonathan Paul, Phó giáo sư địa chất tại Đại học Royal Holloway, cho rằng cần xem lại cách nhân loại “đối xử tệ với nước”.
Ngoài các giải pháp ở tầm quốc gia và quốc tế, việc bảo vệ nguồn nước còn đòi hỏi thay đổi từ từng cộng đồng và cá nhân. Các chuyên gia khuyến nghị tăng cường tiết kiệm nước trong sinh hoạt, tái sử dụng nước mưa và nước thải đã xử lý cho tưới tiêu, vệ sinh đô thị. Doanh nghiệp cần áp dụng công nghệ tuần hoàn nước trong sản xuất, giảm xả thải ra môi trường. Ở cấp địa phương, cần phục hồi sông suối, ao hồ, bảo vệ rừng đầu nguồn và hạn chế bê tông hóa bề mặt đất để nước mưa có thể thấm trở lại tầng ngầm. Theo các nhà nghiên cứu, chỉ khi hành động đồng bộ, nguồn nước mới có cơ hội được phục hồi bền vững.
