Những ngày qua, với tư cách là người đứng đầu một doanh nghiệp xổ số kiến thiết (XSKT) và là lãnh đạo Hội đồng XSKT khu vực miền Nam, những câu chuyện về "vòng xoay" nghiệt ngã, về những đôi chân đi bộ hàng chục cây số, về phận đời "3 không" (không hợp đồng, không bảo hiểm, không trợ cấp) được thông tin trên các phương tiện thông tin đại chúng giữa lúc doanh thu ngành đạt kỷ lục 155.500 tỷ đồng. Điều này khiến chúng tôi thực sự trăn trở, thấu hiểu và đồng cảm.
Thay mặt 21 công ty thành viên, tôi muốn gửi một lời chia sẻ chân thành nhất đến những "cánh tay nối dài" của chúng tôi. Thông qua bài viết này, chúng tôi muốn nhìn thẳng vào sự thật, làm rõ những gì đã và đang làm, cũng như những nút thắt pháp lý cần được tháo gỡ để chăm lo tốt hơn cho người bán vé số.
Người bán vé số: "Hơi thở" của ngành xổ số
Phải khẳng định rằng, nếu không có hàng trăm ngàn người bán vé số len lỏi khắp các ngõ ngách, từ thành thị đến nông thôn, thì không có con số doanh thu hàng trăm ngàn tỉ đồng. Họ chính là những người mang lại nguồn thu để chúng tôi thực hiện nhiệm vụ "Ích nước - Lợi nhà".
Nhận thức rõ điều đó, thời gian qua, các công ty XSKT thành viên đã không ngừng tổ chức nhiều hoạt động tri ân thiết thực. Điển hình như Công ty XSKT Đồng Tháp – một điểm sáng trong việc chăm lo đời sống người bán lẻ, khi thường xuyên tổ chức gặp gỡ, tặng quà và tiên phong hỗ trợ nhu yếu phẩm vào các dịp đặc biệt. Hay nhiều đơn vị khác như: XSKT Đồng Nai, Tây Ninh, TPHCM, Bến Tre, Bà Rịa - Vũng Tàu… cũng duy trì "Gian hàng 0 đồng", hỗ trợ nhà tình nghĩa, trao học bổng và xe lắc tay cho người khuyết tật....
Trách nhiệm xã hội và nỗ lực từ hệ thống đại lý
Cơ chế vận hành hiện nay của ngành là bán vé qua hệ thống đại lý các cấp, do đó việc chăm lo cho người bán dạo phần lớn được thực hiện gián tiếp. Chúng tôi thường xuyên đôn đốc các đại lý phải có trách nhiệm chia sẻ, hỗ trợ trang thiết bị cho người bán.
Đáng chú ý, hiện nay một số đại lý tại các tỉnh thành như Tây Ninh, Long An, Đồng Nai, TPHCM và Đồng Tháp đã chủ động mua Bảo hiểm Y tế cho đội ngũ bán vé số của mình. Đây không chỉ là sự sẻ chia mà còn là giải pháp thiết thực để "giữ chân" người lao động, chuẩn bị tâm thế cho việc sắp xếp, tái cơ cấu lại các công ty XSKT trong thời gian tới. Bên cạnh đó, hàng năm 21 công ty XSKT miền Nam vẫn đóng góp hàng ngàn tỉ đồng vào ngân sách để xây dựng bệnh viện, trường học – những công trình mà chính người bán vé số dạo đang được thụ hưởng.
Nút thắt pháp lý về Bảo hiểm Y tế (BHYT)
Việc người bán vé số dạo chưa có BHYT là điều chúng tôi trăn trở nhất. Thực tế, vấn đề này đã được Hội đồng XSKT miền Nam đưa vào nội dung chính trong các kỳ họp suốt 3 năm qua. Tuy nhiên, do vướng phải các thủ tục hành chính và quy định của Nhà nước, việc mua BHYT trực tiếp cho người lao động tự do vẫn nằm ngoài tầm tay của lãnh đạo các công ty thành viên.
Chúng tôi vẫn đang tích cực kiến nghị lên các cơ quan chức năng để có một cơ chế đặc thù. Trong khi chờ đợi, nhiều công ty đã linh hoạt vận động nguồn xã hội hóa để cấp thẻ BHYT cho người bán vé thuộc diện hộ nghèo, cận nghèo.
Nhìn thẳng vào thực trạng "mua đứt bán đoạn" và áp lực thị trường
Về câu chuyện trả lại vé ế - một vấn đề gây bức xúc thời gian qua, chúng ta cần nhìn nhận rõ bản chất từ quy luật cung cầu. Hiện nay, thị trường đang phát triển "nóng", cầu vượt quá cung. Tâm lý người bán luôn muốn lấy lượng vé vượt quá năng lực thực tế để tăng thu nhập, trong khi lượng vé mỗi đại lý nhận từ công ty là có hạn.
Để kiểm soát rủi ro khi người bán lấy quá nhiều, một số đại lý đã tự ý lập ra các "rào cản kỹ thuật", vô hình trung vi phạm Nghị quyết 68 của Hội đồng về việc cho phép trả lại vé ế. Đây là một bài toán thị trường phức tạp mà sắp tới Hội đồng sẽ xem xét kỹ lưỡng để đưa ra những quy định điều tiết hợp lý hơn, đảm bảo hài hòa lợi ích giữa công ty, đại lý và người bán lẻ. Chúng tôi cam kết sẽ tăng cường giám sát và có chế tài mạnh với những đại lý cố tình gây áp lực, không tuân thủ quy định chung của Hội đồng.
Ngày 9-8-2023 Hội đồng XSKT miền Nam đã có Nghị quyết số 68 trong đó có nêu rõ: “Các Công ty thành viên phải chấp hành nghiêm các quy định về kinh doanh XSKT, phải chấp nhận thu hồi vé Đại lý cấp 1 bán không hết trả lại, không được áp dụng các biện pháp gây áp lực khi Đại lý cấp 1 trả lại vé bán không hết, để thực hiện giải pháp này, Hội đồng thống nhất một số quan điểm chung liên quan đến tỷ lệ bán vé như sau: Các công ty thành viên vừa thực hiện nhiệm vụ bảo vệ quyền lợi chính đáng của người bán lẻ và của người bán sỉ, vừa phải điều hành hoạt động kinh doanh theo cơ chế thị trường, nhằm mang lại hiệu quả kinh doanh cao nhất và thực hiện hoàn thành nhiệm vụ theo kế hoạch kinh doanh đã được phê duyệt. Do đó, giữa các công ty thành viên, người bán sỉ và người bán lẻ đều phải có giải pháp kinh doanh, mua bán phù hợp nhằm bán vé đạt tỷ lệ cao, để các bên đều đạt kết quả theo mong muốn...”
Cam kết hành động
Trong thời gian tới, Hội đồng XSKT miền Nam sẽ rà soát lại toàn bộ hệ thống đại lý, yêu cầu cam kết rõ ràng về quyền lợi người bán dạo. Chúng tôi sẽ kiên trì kiến nghị Bộ Tài chính thay đổi cơ chế, cho phép hạch toán chi phí an sinh cho người bán vé số vào chi phí hợp lý của doanh nghiệp.
Ngành xổ số không chỉ là kinh doanh những con số, mà là kinh doanh niềm hy vọng và sự sẻ chia. Chúng tôi đang nỗ lực hết mình để "vòng quay" xổ số không còn là vòng xoay nghiệt ngã, mà là vòng tay ấm áp của sự tử tế và trách nhiệm.
