Tiếng chim trong thành phố

Hà Nội những năm 50, 60 của thế kỷ trước là một sân chim vô cùng phong phú. Kể cả những tháng ngày chiến tranh bom đạn, cũng không bao giờ vắng tiếng chim. Trên những vòm lá cổ thụ là nơi trú ngụ của hàng đàn chim khuyên lớn. Hửng sáng, những chú chim trống đua nhau hót gọi bạn. Tiếng hót râm ran hàng giờ.

Con chim vào loại bé nhất trong các loài chim ấy không ngờ có giọng hót lảnh lót vang xa đến thế. Lũ chim sẻ bị đánh thức hòa giọng chảnh cha dấm dứt rời chỗ ngủ. Những con chích chòe than đậu chót vót trên ngọn cây cất tiếng hót từng hồi dài. Phía vườn Bách Thảo lạch xạch tiếng con chim dẻ quạt luồn lách trong những tầng cây thấp, cất tiếng hót trong veo mảnh mai tơ tóc. Hòa giọng lanh chanh sắc nhọn của bầy chim bạc má thoăn thoắt chuyền cành. Những cây cổ thụ trong các đình chùa là nơi trú ngụ của những con chim cú mèo. Ban đêm, chúng lặng lẽ liệng cánh rất thấp dọc theo các con phố tối đèn tìm bắt chuột.

Tháng ba, hoa gạo nở đỏ rực bên hồ Hoàn Kiếm, Bảo tàng Lịch sử, Văn Miếu. Từng đàn chim sáo đen, sáo mỏ nghệ, sáo nâu kéo về từ mạn Hòa Bình xôn xao trò chuyện. Chúng còn nán lại sang hết tháng tư khi những quả đa chín vàng rượi quanh hồ. Tháng mười một, mùa quả nhội chín, chim héc có cái mỏ đỏ chót ầm ĩ kéo về phố hàng đàn. Những quả nhội chín chớm chua màu cát là thức ăn loài chim này rất thích. Những con phố Hai Bà Trưng, Lý Thường Kiệt, Phan Chu Trinh lúc ấy trồng chủ yếu loại cây này.

Quanh năm trên những cây cổ thụ trong thành phố không lúc nào ngớt tiếng chim cu gáy gọi bạn. Chúng chọn những hàng cây lớn ven sông Hồng phía đường Yên Phụ và khu Bệnh viện Hữu Nghị làm nơi tá túc. Đây là nơi có khoảng cách gần nhất để vượt sông sang những bãi bồi ngô lúa bờ bên kia. Ngoài bãi sông trong những tầng cây thấp là tiếng con chim gọi vịt chập chờn theo tiếng sóng. Loài chim này rất hiếm khi người ta có thể nhìn thấy chúng.

Nhưng tiếng hót đặc biệt đúng giờ và đúng nơi cứ như thể chúng vĩnh viễn có mặt ở đấy. Đầu hè là tiếng chim sơn ca tha thiết tìm bạn trên những dải cát hồng bãi giữa. Giọng sơn ca thỉnh thoảng vút cao giữa tầng không trong vắt như nhạc xuống từ trời. Con chim xấu mã này là một giọng ca tuyệt vời nhất trong toàn bộ thế giới chim cảnh.

Chim chào mào dạn người sống khắp nơi trong thành phố. Công viên vườn hoa nào cũng rất sẵn. Lũ chào mào coi tất cả cây cối như nhà riêng của chúng. Làm tổ, kiếm ăn, dạy chim non bay chuyền. Bọn trẻ con ngày ấy thường xuyên bắt được chào mào non tập bay lạc xuống đường. Nuôi bằng cơm nguội, ớt quả và cà chua độ một tuần là có thể thả cho bay theo đàn.

Mùa di trú, chim sâm cầm, le le kéo về đậu trên mặt nước hồ Tây thành những mảng lớn lênh đênh trên sóng. Đàn chim rét mướt giữa sương khói, mặt hồ ẩn hiện thần tiên trong những lau lách lan man bên bờ. Cuối bãi sông Hồng kéo dài về phía Hà Nam là những con giang con sếu co ro một chân im lìm soi bóng nước như bức tượng xám.

Những con quạ đen khề khà kêu khoái trá trên những cây gạo ngoài bãi sông cùng với chim khách, chim cà cưỡng. Những con chim chả quan hai màu đen trắng vẫy cánh ngó nghiêng rình mò dưới mặt nước, thỉnh thoảng cất giọng một tràng dài như gõ kẻng.

Những cánh chim trong thành phố được thảnh thơi bay lượn vui vầy cho đến khoảng giữa những năm 60 thế kỷ trước. Lúc ấy, nhiều người đi nước ngoài mang về những khẩu súng hơi hiện đại của Tiệp Khắc, Đông Đức. Những nhãn hiệu nổi tiếng Slavia, Hanel là món hàng không thể thiếu trong thùng đồ gửi tàu biển. Dĩ nhiên thành phố chưa bao giờ cho phép săn bắn chim chóc nhưng cũng không cấm.

Những con chim có kích thước lớn là mục tiêu đầu tiên có thể góp vào bữa ăn tem phiếu đạm bạc ngày ấy. Chim khách và chim quạ biến mất hoàn toàn cho đến tận bây giờ không chỉ ở Hà Nội. Lác đác còn lại vài con chim cu gáy sợ sệt hiếm khi nghe thấy giọng. Những chim nhỏ cũng lần lượt vào nồi. Chào mào và chim sẻ trải qua giai đoạn khốc liệt này chỉ còn rất thưa thớt.

Hồ Tây với việc xây dựng ồ ạt trong vòng hai chục năm trở lại đây không chỉ mất đi cảnh quan ven hồ. Đàn chim di trú cũng chỉ còn lác đác lai vãng năm về năm không. Ngoài đê sông Hồng đã trở thành phố phường, không bao giờ còn nghe thấy tiếng con chim gọi vịt nữa. Mấy cây gạo ven hồ Hoàn Kiếm và Văn Miếu đã không còn. Lũ sáo đá, sáo nâu nhiều năm rồi biệt tích.

Người Hà Nội không thể thiếu tiếng chim. Nạn săn bắn đã được kiểm soát chặt chẽ từ hơn chục năm rồi. Nhưng thật lạ, những loài chim tưởng như rất dạn người không quay về nữa. Giờ người Hà Nội chỉ chơi chim cảnh nuôi nhốt trong lồng…

Đỗ Phấn

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Phim

​Yêu và hận trong “Dòng đời chảy ngược“

Bộ phim 56 tập của đạo diễn Nguyễn Quang Minh vẫn khai thác về chủ đề tình yêu, hôn nhân và các mối quan hệ phức tạp trong một gia đình. Các tình tiết phim được đan cài khéo léo, phản ánh muôn mặt đời sống.


Âm nhạc

Sân khấu

Đông đảo nghệ sĩ tham dự Giỗ Tổ sân khấu

Ngày 25-9, tại Nhà hát Lớn Hà Nội, Hội nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam tổ chức lễ Giỗ Tổ sân khấu dân tộc. Đông đảo nghệ sĩ sân khấu cùng tề tựu tri ân tổ nghề.

Sách và cuộc sống

Nhà viết kịch Nguyễn Trung Phong - Huyền thoại Ví, Giặm

Ngày 24-9, tại Hà Nội, NXB Văn học đã ra mắt cuốn sách về nhà viết kịch Nguyễn Trung Phong. Cả một đời tâm huyết, tận hiến sức lực, trí tuệ cho dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh nói riêng, cho văn hóa Nghệ Tĩnh nói chung; nhà viết kịch Nguyễn Trung Phong (1929-1990) đã để lại một kho tàng nghệ thuật hơn 30 tác phẩm kịch bản sân khấu ở các thể loại chèo, cải lương, kịch hát và hoạt cảnh dân ca Ví, Giặm.

Sáng tác

Rừng

Chiều nay
Tôi trở lại khu rừng của mình
Cây cối chim muông hè nhau đánh đuổi

Mỹ thuật

“Thủy” vào Nam gỡ rối tơ vò

Bùi Thanh Thủy trở lại TPHCM, vẫn trong veo, nhẹ tênh và tơ vò lắm mối. Triển lãm cá nhân Thủy diễn ra tại WiteSpace, The Factory (15 Nguyễn Ư Dĩ, phường Thảo Điền, quận 2) từ 25-9 đến 4-10 như lời chào ngọt ngào mà nữ họa sĩ Hà Nội gửi tới thành phố sôi động và mến khách bậc nhất cả nước.