Trước những chuyển động mạnh mẽ của đời sống mỹ thuật, cùng với những bất cập bộc lộ sau hơn một thập niên thực thi, việc sửa đổi, bổ sung Nghị định số 113/2013/NĐ-CP của Chính phủ về hoạt động mỹ thuật không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu cấp thiết. Dự thảo Nghị định do Bộ VH-TT-DL xây dựng đang cho thấy nỗ lực điều chỉnh tư duy quản lý, từ “chạy theo” thực tiễn sang “dẫn dắt” sự phát triển của lĩnh vực.
Điểm đáng chú ý nhất của dự thảo là sự chuyển dịch rõ rệt từ phạm vi quản lý trong không gian vật lý sang không gian số. Lần đầu tiên, triển lãm trực tuyến được công nhận là một hình thức công bố tác phẩm hợp pháp. Việc “định danh” không gian mạng trong quản lý mỹ thuật cũng đồng nghĩa với việc lấp đầy khoảng trống pháp lý đã kéo dài nhiều năm.
Khi nghệ sĩ có thể trưng bày tác phẩm trên nền tảng số, tiếp cận công chúng toàn cầu, việc thiếu khung pháp lý tương thích, công tác quản lý sẽ rơi vào thế bị động, còn người sáng tạo cũng thiếu điểm tựa pháp lý cần thiết. Song song đó, dự thảo cũng đã cập nhật các loại hình nghệ thuật đương đại như nghệ thuật sắp đặt (installation art), nghệ thuật hình ảnh động (video art), vẽ trên cơ thể người (body painting), nghệ thuật trình diễn (performance art)…
Nếu như mở rộng phạm vi quản lý là để bắt kịp thực tiễn, thì cải cách thủ tục hành chính là bước đi nhằm tháo gỡ rào cản cho hoạt động sáng tạo. Dự thảo Nghị định đã đề xuất rút ngắn thời gian giải quyết, đơn giản hóa quy trình, trong đó thời gian xem xét, trả lời thông báo tổ chức thi sáng tác tác phẩm mỹ thuật giảm từ 7 ngày làm việc xuống còn 5 ngày; thời hạn nộp hồ sơ trước khi tổ chức cũng rút từ 30 ngày xuống còn 20 ngày.
Đáng chú ý hơn, việc bổ sung hình thức nộp hồ sơ qua Cổng dịch vụ công quốc gia cho thấy quyết tâm đẩy mạnh số hóa trong quản lý. Khi thủ tục được thực hiện trực tuyến, không chỉ giúp tiết giảm chi phí, thời gian cho tổ chức, cá nhân, mà còn góp phần nâng cao tính minh bạch, đồng bộ trong vận hành hệ thống. Nếu được hoàn thiện và triển khai hiệu quả, nghị định sửa đổi sẽ không chỉ góp phần nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, mà còn tạo cú hích quan trọng để mỹ thuật Việt Nam phát triển năng động, hội nhập và bắt nhịp với kỷ nguyên sáng tạo số.
