Xác lập vị thế cho sách trong công nghiệp văn hóa

Xây dựng hệ sinh thái của sách

Từ thực tế sách Việt chủ yếu dừng ở việc in và phát hành, việc chuyển thể sang phim, trò chơi hay âm nhạc... còn khá hạn chế, ông Nguyễn Mạnh Hùng, Chủ tịch Thái Hà Books, cho rằng, vấn đề không nằm ở nguồn lực mà ở cách tổ chức. Ông dẫn lại kinh nghiệm từ các quốc gia châu Á như Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản - nơi ngành xuất bản được nâng lên thành một ngành công nghiệp thực thụ nhờ chiến lược dài hạn và sự đầu tư ở tầm quốc gia.

Khi xuất bản được đặt trong mối liên kết với điện ảnh, truyền thông và các ngành sáng tạo, giá trị của một cuốn sách sẽ không dừng ở trang in mà có thể được nhân lên qua nhiều hình thức khác nhau. “Có thể lấy ví dụ Truyện Kiều của Nguyễn Du, đến nay đã có vô vàn sản phẩm, tác phẩm phái sinh, từ sân khấu, điện ảnh đến hội họa, thêu, sơn mài, khảm trai... Tất cả đã góp phần mở rộng giá trị của tác phẩm ra ngoài trang sách. Đó chính là cách để một cuốn sách trở thành nguồn tạo sinh cho nhiều sản phẩm văn hóa”, ông Nguyễn Mạnh Hùng, chia sẻ.

Đồng quan điểm, bà Khúc Thị Hoa Phượng, Giám đốc NXB Phụ nữ Việt Nam, khẳng định, sách phải được đặt ở vị trí trung tâm của hệ sinh thái sáng tạo, nơi câu chuyện được “sống tiếp” trong phim ảnh và hàng loạt sản phẩm ăn theo. Chính cấu trúc này giúp tác phẩm duy trì sức sống lâu dài và lan tỏa mạnh mẽ.

Cùng chung nhận định này, những người làm sách lâu năm đều cho rằng, câu chuyện không còn nằm ở việc thiếu chất liệu mà là thiếu sự kết nối. Khi sách được đặt đúng vị trí trung tâm và được nâng đỡ bởi một hệ sinh thái đồng bộ, vòng đời của tác phẩm sẽ không dừng lại ở trang in mà tiếp tục được kéo dài trong nhiều hình thức sáng tạo, mở rộng cả giá trị văn hóa lẫn kinh tế.

Gỡ điểm nghẽn kết nối đa ngành

Dù sở hữu kho tàng chất liệu phong phú, các tác phẩm trong nước vẫn khó tạo ra hiệu ứng do thiếu một bệ đỡ hệ thống. Tại tọa đàm, nhà sản xuất phim Cao Phượng Diễm chỉ rõ những khoảng trống cùng cơ hội từ thực tế làm nghề. Khi thực hiện dự án về nhân vật lịch sử Hoàng Thị Thế (con gái Hoàng Hoa Thám), ê kíp của bà phải sang tận các trung tâm lưu trữ tại Pháp để tìm kiếm hồ sơ bài bản.

Hành trình này khẳng định vai trò không thể thay thế của sách cùng tư liệu lưu trữ trong việc làm lớp nền cho mọi sáng tạo điện ảnh. Bà Cao Phượng Diễm nhìn nhận mối quan hệ giữa sách và phim như một vòng tuần hoàn cộng sinh. Sách cung cấp chất liệu cùng chiều sâu lịch sử, còn phim mang đến đời sống mới cho câu chuyện bằng hình ảnh và cảm xúc.

Một bộ phim ra đời có thể kéo theo nhu cầu tái bản hoặc phát triển những cuốn sách với góc nhìn mới giàu tính trải nghiệm hơn. Việc một số nhà xuất bản chủ động tìm đến ê kíp làm phim để phát triển bộ sách liên quan là tín hiệu cho thấy chuỗi liên kết đang dần hình thành. Khi câu chuyện được kể lại bằng hình ảnh, khoảng cách giữa quá khứ và người xem cũng được rút ngắn.

Với nhận định tương tự, nhà văn Hà Thủy Nguyên cho rằng, rào cản còn nằm ở định kiến của độc giả đối với sách trong nước. Theo bà, cần đẩy mạnh số hóa, phân loại và khai thác dữ liệu từ sách. Khi tri thức này được tổ chức tốt, nó sẽ trở thành nền tảng cho nhiều lĩnh vực, góp phần tháo gỡ điểm nghẽn kết nối và mở đường cho hệ sinh thái công nghiệp văn hóa phát triển bền vững.