Chủ trì hội thảo có các đồng chí: Nguyễn Mạnh Cường, Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch UBND TPHCM; PGS-TS Trần Cao Vinh, Phó Giám đốc ĐHQG TPHCM; PGS-TS Hoàng Công Gia Khánh, Hiệu trưởng Trường ĐH Kinh tế - Luật (ĐHQG TPHCM).
Từ cơ chế đặc thù sang thể chế vượt trội
Phát biểu tại hội thảo, Phó Chủ tịch UBND TPHCM Nguyễn Mạnh Cường nhấn mạnh, hội thảo được tổ chức trong bối cảnh rất đặc biệt khi Bộ Chính trị vừa có chủ trương đồng ý, tạo điều kiện cho TPHCM tổng kết toàn diện Nghị quyết số 31 của Bộ Chính trị về phương hướng, nhiệm vụ phát triển TPHCM đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2045. Đồng thời cho phép TPHCM xây dựng dự thảo nghị quyết mới về xây dựng và phát triển thành phố trong kỷ nguyên mới.
Theo đồng chí Nguyễn Mạnh Cường, các ý kiến tham vấn từ hội thảo là cơ sở để thành phố nghiên cứu, đề xuất và lập các nội dung hồ sơ, thủ tục nhằm tiếp tục đề xuất, đề nghị với Trung ương, Bộ Chính trị xây dựng dự thảo Luật Đô thị đặc biệt. Đây là công cụ pháp lý rất cao, với kỳ vọng TPHCM tiếp tục được trao quyền và phân quyền mạnh mẽ, thúc đẩy tăng trưởng hai con số, cũng như sự phát triển nhanh và bền vững của thành phố, đóng góp cho sự phát triển chung của đất nước.
Đồng chí Nguyễn Mạnh Cường thông tin, khi xây dựng dự thảo Luật Đô thị đặc biệt, thành phố hướng đến một hành lang pháp lý mang tính lâu dài, bền vững, được luật hóa ở cấp độ cao nhất, đủ sức giải phóng toàn bộ các nguồn lực phát triển, tạo không gian phát triển mới và hình thành các động lực tăng trưởng mới.
“Luật Đô thị đặc biệt phải là bước chuyển từ cơ chế đặc thù sang thể chế vượt trội; từ cơ chế đề xuất, kiến nghị sang cơ chế được trao quyền và trao trách nhiệm; từ quản lý hành chính sang quản trị một đô thị hiện đại, thông minh”, đồng chí Nguyễn Mạnh Cường nêu rõ.
Trong tham luận gửi về hội thảo, TS Nguyễn Sĩ Dũng, nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội cho rằng, TPHCM - một đô thị đã vượt qua ngưỡng “thành phố lớn” để trở thành một “siêu đô thị” - cách tiếp cận đó không còn phù hợp. Vì vậy, thay vì tiếp tục tư duy “xin thêm quyền trong khuôn khổ cũ”, Luật Đô thị đặc biệt cần được tiếp cận như một bản thiết kế thể chế mới.
Ở đó, giá trị của Luật Đô thị đặc biệt cho TPHCM không nằm ở chỗ có bao nhiêu điều khoản riêng, mà ở chỗ nó có tạo ra được một hệ điều hành mới cho một siêu đô thị hay không. Nói cách khác, luật này chỉ thực sự có ý nghĩa làm được việc lớn hơn việc “quản lý đô thị”, đó là giải phóng năng lực phát triển của thành phố trong một khuôn khổ quyền lực minh bạch, có trách nhiệm và có khả năng tự đổi mới.
TS Nguyễn Sĩ Dũng gợi ý, nội hàm cốt lõi của Luật Đô thị đặc biệt nên được thiết kế quanh 5 trụ cột lớn: mô hình chính quyền đô thị đặc biệt; phân quyền thực chất; cơ chế tài chính - ngân sách đặc biệt; cơ chế thử nghiệm thể chế và đổi mới sáng tạo; cơ chế kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình. Năm trụ cột này phải liên kết với nhau thành một chỉnh thể.
Trao quyền tự chủ
Tham luận tại hội thảo, PGS-TS Trần Hoàng Ngân, Chủ tịch Hội đồng tư vấn đột phá phát triển Trường Đại học Sài Gòn, phân tích, thời gian qua, Bộ Chính trị đã ban hành rất nhiều nghị quyết cho thành phố, tuy nhiên khi tổng kết các nghị quyết, Trung ương luôn nhận xét: Thành phố đã nỗ lực phát huy tiềm năng, giữ vững vai trò đầu tàu, nhưng vẫn chưa phát huy được hết tiềm năng và lợi thế của mình.
Theo PGS-TS Trần Hoàng Ngân, một trong những lý do dẫn đến Trung ương nhận xét như vậy là do thể chế, vì vậy thành phố cần có một thể chế tương thích.
Theo PGS-TS Trần Hoàng Ngân, thời gian qua, thành phố đã có các nghị quyết đặc thù. Khi gặp vướng mắc, Quốc hội tiếp tục ban hành các nghị quyết tháo gỡ. Dù vậy, các nghị quyết đều mang tính ngắn hạn. TPHCM cần một thể chế ổn định lâu dài và đó là lý do cần thiết phải có một luật cho thành phố. Nội dung luật cần tập trung giải quyết tồn tại. Vì vậy phải tổng kết việc triển khai các nghị quyết đặc thù để đánh giá kỹ những vướng mắc mà thành phố gặp phải.
Nội dung luật cũng phải khai thác đa dạng các động lực phát triển của thành phố; đồng thời đưa các nghị quyết trụ cột của Bộ Chính trị vào luật để triển khai nhanh hơn.
Cùng chung nhận định trên, PGS-TS Đỗ Phú Trần Tình, Viện trưởng Viện Phát triển chính sách, ĐHQG TPHCM, đề xuất 3 trụ cột mang tính nền tảng trong dự án luật. Đó là, trao quyền tự chủ thực chất cho TPHCM trong quản trị, từ tổ chức bộ máy đến quyết định các vấn đề về quy hoạch, đầu tư và tài chính.
Bên cạnh đó, thiết lập cơ chế thử nghiệm thể chế (sandbox), cho phép TPHCM đi trước trong các mô hình kinh tế và công nghệ mới mà pháp luật hiện hành chưa kịp điều chỉnh. Ngoài ra, xây dựng một khung pháp lý có sức cạnh tranh quốc tế, đặc biệt trong lĩnh vực tài chính, nhằm hiện thực hóa mục tiêu hình thành Trung tâm Tài chính quốc tế tại TPHCM.
PGS-TS Đỗ Phú Trần Tình nhận định, nếu giải quyết tốt 3 trụ cột trên thì TPHCM sẽ có một không gian phát triển mới hoàn toàn khác. Đồng thời giúp TPHCM vượt qua các điểm nghẽn cốt lõi về thể chế, hạ tầng, nguồn lực và liên kết vùng. Theo chuyên gia, những cải cách thành công tại TPHCM còn có thể trở thành kinh nghiệm thực tiễn để hoàn thiện thể chế chung của cả nước, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
GS-TS VŨ MINH KHƯƠNG, Đại học Quốc gia Singapore:
Xây dựng mô hình phát triển đô thị bền vững và sáng tạo
Với vị trí, vai trò của mình, việc xây dựng Luật Đô thị đặc biệt không chỉ có ý nghĩa cho sự phát triển của TPHCM mà còn cho cả nước. Sự phát triển của thành phố sẽ tạo sự cộng hưởng cho cả vùng và cả nền kinh tế. Do đó cần làm rõ những mục tiêu phát triển của thành phố để đặt ra tư duy chiến lược, xây dựng một mô hình phát triển đô thị bền vững và sáng tạo.
Qua đó, giúp TPHCM có thể trở thành tâm điểm thu hút đầu tư và tài năng từ khắp nơi trên thế giới. Đồng thời, tăng cường vai trò và vị thế của TPHCM thành một trung tâm kinh tế, chính trị và văn hóa quan trọng, không chỉ ở Việt Nam mà còn trên phạm vi toàn cầu.
Cùng với đó, tạo môi trường sống và làm việc tốt hơn cho người dân, thông qua việc cải thiện hạ tầng, dịch vụ công và chính sách phát triển.
TS HUỲNH THANH ĐIỀN, Trường Đại học Nguyễn Tất Thành:
Hiện thực hóa mục tiêu đô thị toàn cầu
Để hiện thực hóa mục tiêu đưa TPHCM trở thành đô thị toàn cầu, cơ chế tài chính cần được thiết kế theo hướng đột phá, không chỉ mở rộng nguồn lực mà còn nâng cao năng lực điều phối và dẫn dắt phát triển. Phần quan trọng nhất là tập trung vào năng lực thực thi. Hiện nay vẫn còn vướng trong việc bảo vệ người dám ra quyết định, nên dự thảo luật cần đề đạt nhiều hơn.
Bên cạnh đó, cần có những công cụ hỗ trợ tăng trưởng, quy hoạch, kiến tạo không gian phát triển, liên kết vùng; phát triển thêm một số lĩnh vực, ngành nghề mới…
Thành phố cũng cần đột phá cơ chế đối tác công - tư (PPP), cùng các chính sách về tài chính cho đổi mới sáng tạo; thiết lập các thiết chế tài chính chuyên biệt như quỹ đổi mới sáng tạo và quỹ đầu tư mạo hiểm có vốn nhà nước, kết hợp với cơ chế sandbox để thử nghiệm các mô hình tài chính công nghệ mới.
Cơ chế tài chính chỉ phát huy hiệu quả khi đi kèm với một bộ máy quản trị tương thích. Do đó, cần hình thành các thiết chế trung gian như: cơ quan quản lý tài chính đô thị, quỹ đầu tư phát triển và đơn vị quản lý tài sản công chuyên nghiệp.
PGS-TS TÔ VĂN HÒA, Hiệu trưởng Trường Đại học Luật Hà Nội:
Phân cấp, phân quyền toàn diện
Với vị trí, vai trò của TPHCM, phạm vi của luật cần bao trùm một hệ sinh thái chính sách toàn diện, trong đó các cấu phần lớn được liên kết bởi một logic phát triển thống nhất. Cụ thể, định vị và xác lập rõ mục tiêu phát triển của TPHCM trong bối cảnh kỷ nguyên mới, ví dụ trung tâm tài chính, đổi mới sáng tạo và kết nối quốc tế có sức cạnh tranh khu vực.
Bên cạnh đó, phân cấp, phân quyền toàn diện được xem là “trái tim của thiết kế thể chế”. Bởi không có phân cấp, phân quyền thực chất thì không thể có cơ chế phát triển đột phá. Phạm vi phân quyền cần đủ rộng, bao phủ các lĩnh vực...
