Điều đó cho thấy tư duy phát triển nhà ở đang có sự dịch chuyển quan trọng từ mục tiêu sở hữu nhà sang bảo đảm quyền tiếp cận chỗ ở phù hợp cho người lao động.
TPHCM đang triển khai nhiều giải pháp để hiện thực hóa mục tiêu phát triển nhà ở xã hội. Dự kiến trong tháng 7 tới, hai dự án nhà ở xã hội quy mô khoảng 4.700 căn của Tập đoàn Becamex sẽ được khởi công. Liên đoàn Lao động TPHCM cũng đã ký kết hợp tác với 6 doanh nghiệp dự kiến xây 115.000 căn nhà ở xã hội.
Sự cấp thiết của bài toán nhà ở được phản ánh qua kết quả khảo sát của Viện Nghiên cứu Phát triển TPHCM. Trong hơn 61.000 mẫu khảo sát đối với 3 nhóm (hộ gia đình, cán bộ công chức, viên chức và cư dân ven kênh rạch), có tới 59% người được hỏi đang sống trong nhà trọ hoặc các dạng nhà ở chật hẹp. Nếu hiện nay tỷ lệ sống trong nhà ở riêng lẻ là 35,9% và chung cư là 5,1%, thì ở phương án lựa chọn nơi ở trong tương lai, nhu cầu nhà ở riêng lẻ tăng lên 53,6% và chung cư tăng lên 16,7%. Điều đó cho thấy nhu cầu cải thiện điều kiện sống là rất lớn. Tuy nhiên, giá nhà và giá thuê vẫn là rào cản lớn nhất đối với phần đông người dân, đặc biệt là nhóm thu nhập trung bình và thấp.
Từ thực tiễn đó, TPHCM đang rà soát, quy hoạch lại hệ thống nhà ở xã hội, nhà lưu trú công nhân và các khu vực có khả năng phát triển nhà ở tập trung. Thành phố xác định 3 nhóm đối tượng ưu tiên gồm công nhân, lao động nhập cư (với diện tích 25-35m2, khoảng 2-3 triệu đồng/tháng); cán bộ, công chức, viên chức (với căn hộ 40-60m2, khoảng 4-6 triệu đồng/tháng); và các hộ dân thuộc diện di dời, tái định cư (trên 5.500 căn), gắn với dự án chỉnh trang đô thị. Chính sách nhà ở được thiết kế theo nhu cầu thực tế của từng nhóm dân cư thay vì áp dụng một mô hình chung cho tất cả.
Quan trọng hơn, thành phố không chỉ chuẩn bị quỹ đất và nguồn vốn mà còn đồng thời hoàn thiện hành lang pháp lý. Trong Dự thảo Luật Đô thị đặc biệt, nhiều cơ chế ưu đãi dành cho nhà ở cho thuê đã được đề xuất như miễn, giảm tiền sử dụng đất, tiền thuê đất và các ưu đãi về thuế. Cùng với đó là các quy định cho phép đẩy nhanh thủ tục giao đất, cho thuê đất, chấp thuận chủ đầu tư và triển khai dự án. Như vậy, mô hình “nhà ở cho thuê” được từng bước luật hóa và trở thành một cấu phần quan trọng trong chính sách phát triển nhà ở đô thị. Khi được hỗ trợ bằng các cơ chế đủ mạnh, phân khúc này sẽ tạo ra nguồn cung lớn có mức giá thuê, mua phù hợp với thu nhập và nhu cầu chính đáng của từng nhóm đối tượng.
Về nguồn lực thực hiện, TPHCM hướng tới mô hình huy động đa dạng thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào ngân sách. 4 kênh vốn được nghiên cứu gồm Nhà nước đầu tư trực tiếp qua HFIC (Công ty Đầu tư tài chính nhà nước); phương thức đối tác công tư (PPP) với ưu đãi thuế/đất; phát hành Trái phiếu đô thị qua Trung tâm Tài chính quốc tế (VIFC) với kỳ hạn 10-20 năm; và các Quỹ tín thác đầu tư bất động sản (REIT) đối với phân khúc nhà ở xã hội có huy động vốn nhỏ lẻ. Đây là những công cụ tài chính có khả năng tạo nguồn vốn dài hạn cho lĩnh vực nhà ở xã hội và nhà ở cho thuê.
Bên cạnh đó, thành phố còn hướng đến việc khai thác hiệu quả thị trường nhà ở cho thuê hiện hữu thông qua chuẩn hóa, minh bạch hóa thông tin, giá cả và chất lượng. Khi được kết nối với nền tảng dữ liệu số và hệ thống quản lý đồng bộ, thị trường này có thể bổ sung nguồn cung đáng kể trong ngắn hạn, đồng thời giúp cơ quan quản lý theo dõi và điều tiết hiệu quả hơn.
Nếu các cơ chế pháp lý, nguồn lực tài chính và hệ thống quản trị được vận hành đồng bộ, TPHCM sẽ không chỉ giải quyết nhu cầu chỗ ở trước mắt của người lao động mà còn từng bước hình thành một thị trường nhà ở cho thuê hiện đại, ổn định và bền vững. Qua đó, bảo đảm quyền tiếp cận nhà ở phù hợp cho người dân trong một đô thị đặc biệt.
