Những con số này cho thấy sức mua trong nước tiếp tục là một động lực quan trọng của tăng trưởng. Tuy nhiên, quy mô doanh thu lớn chưa hẳn đồng nghĩa với một thị trường bán lẻ thực sự mạnh.
Nhắc đến thị trường bán lẻ, lâu nay chúng ta thường quan tâm doanh thu tăng bao nhiêu, sức mua tăng hay giảm, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) biến động thế nào. Trong khi đó, sức mạnh thực sự của thị trường bán lẻ lại được tạo nên từ năng lực của hệ thống phân phối, logistics, kho vận, hạ tầng thương mại, dữ liệu tiêu dùng, thương mại điện tử và khả năng kết nối giữa sản xuất với người tiêu dùng.
Thực tế cho thấy thị trường bán lẻ vận hành hiệu quả vừa tạo ra doanh thu, vừa góp phần ổn định kinh tế vĩ mô. Vì vậy, việc giữ ổn định thị trường không chỉ trông chờ vào các biện pháp điều hành giá và những giải pháp tình thế, mà quan trọng hơn là giảm chi phí logistics, kho vận và các tầng nấc trung gian trong chuỗi phân phối.
Khi hệ thống logistics được tổ chức hiệu quả, mạng lưới kho vận được đầu tư đồng bộ, các trung tâm phân phối kết nối tốt với vùng sản xuất, hàng hóa sẽ lưu thông nhanh hơn, chi phí trung gian giảm xuống. Doanh nghiệp nhờ đó chủ động hơn về nguồn hàng, còn người tiêu dùng có điều kiện tiếp cận hàng hóa thuận tiện với mức giá hợp lý.
Đó cũng là lý do nhiều quốc gia không xem bán lẻ đơn thuần là khâu cuối của quá trình lưu thông hàng hóa, mà coi đây là một bộ phận của hạ tầng kinh tế. Giá trị của hạ tầng bán lẻ không nằm ở số lượng siêu thị hay trung tâm thương mại được xây dựng, mà ở khả năng giảm chi phí cho toàn bộ chuỗi cung ứng.
Đối với Việt Nam, yêu cầu này càng trở nên cấp thiết khi thị trường bán lẻ đang bước vào một giai đoạn cạnh tranh mới. Sức ép đến từ sự mở rộng của các chuỗi bán lẻ hiện đại trong và ngoài nước, sự phát triển nhanh của thương mại điện tử và xu hướng mua sắm xuyên biên giới. Chỉ bằng vài thao tác trên điện thoại, người tiêu dùng có thể lựa chọn hàng hóa từ nhiều nền tảng trong nước và quốc tế.
Bên cạnh uy tín của doanh nghiệp, người tiêu dùng ngày càng chú trọng giá cả, tốc độ giao hàng, chất lượng sản phẩm và dịch vụ sau bán hàng. Sự thay đổi trong hành vi mua sắm ấy buộc các doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam phải cạnh tranh bằng năng lực vận hành, thay vì chỉ dựa vào việc mở rộng điểm bán. Nếu chi phí logistics còn cao, hệ thống kho bãi phân tán, chuỗi phân phối thiếu liên kết và chuyển đổi số diễn ra chậm, lợi thế sẽ dần nghiêng về những doanh nghiệp có khả năng tổ chức chuỗi cung ứng tốt hơn.
Phát triển thị trường bán lẻ vì thế không còn là câu chuyện riêng của ngành thương mại. Đây là bài toán liên ngành, gắn với sản xuất, nông nghiệp, logistics, thương mại điện tử và tiến trình chuyển đổi số quốc gia. Một hệ thống bán lẻ hiện đại sẽ kết nối thông suốt từ vùng nguyên liệu đến nhà máy, từ nhà máy đến trung tâm phân phối và từ trung tâm phân phối đến người tiêu dùng. Khi chuỗi lưu thông hoạt động hiệu quả, doanh nghiệp giảm được chi phí, người dân được hưởng lợi và nền kinh tế có thêm dư địa tăng trưởng.
Quy mô dân số hơn 100 triệu người tạo cho nước ta một thị trường tiêu dùng lớn. Tuy nhiên, sức mạnh của thị trường không nằm riêng ở quy mô dân số, mà ở khả năng chuyển hóa sức mua thành động lực cho sản xuất và tăng trưởng. Muốn làm được điều đó, hạ tầng bán lẻ cần được nhìn nhận và đầu tư như một cấu phần quan trọng của hạ tầng kinh tế.
Sức mạnh của thị trường bán lẻ cần được đánh giá bằng những tiêu chí dài hạn hơn: khả năng bảo đảm nguồn cung, hiệu quả giảm chi phí lưu thông, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và mức độ thuận tiện của người tiêu dùng trong tiếp cận hàng hóa với giá hợp lý. Khi những yêu cầu ấy được đáp ứng, bán lẻ sẽ không còn là điểm cuối của chuỗi lưu thông hàng hóa, mà thực sự trở thành đòn bẩy nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và thúc đẩy tăng trưởng bền vững.
