Tuy nhiên, nếu nhìn vào tốc độ tăng trưởng thì chỉ mới thấy một nửa bức tranh. Nửa còn lại là những tín hiệu đã lộ diện khá rõ trong 6 tháng đầu năm và sẽ tác động trực tiếp đến chặng đường còn lại của năm 2026: thị trường Hoa Kỳ tiếp tục gia tăng điều tra phòng vệ thương mại; Liên minh châu Âu thúc đẩy thực thi Quy định chống mất rừng; nhiều thị trường khác đồng loạt siết chặt yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn xanh, phát thải carbon, trách nhiệm xã hội và quy tắc xuất xứ... Những rào cản này không còn là dự báo - cảnh báo, mà đã hiện diện trong từng đơn hàng.
Điều doanh nghiệp luôn trăn trở là làm sao tìm được đơn hàng, mở thêm thị trường. Đến nay, câu hỏi ấy vẫn còn nguyên giá trị nhưng không còn là bài toán lớn nhất. Việt Nam đã ký kết 17 hiệp định thương mại tự do (FTA), trong đó có nhiều FTA thế hệ mới. Hoa Kỳ vẫn là thị trường xuất khẩu lớn nhất; EU, Nhật Bản, Hàn Quốc, ASEAN, Trung Đông và nhiều thị trường mới vẫn còn dư địa tăng trưởng. Vấn đề đặt ra bây giờ không phải là có thị trường hay không, mà hàng hóa Việt Nam có đủ năng lực để bước qua những “cửa ải” mới của thương mại toàn cầu hay không?
Sản phẩm muốn vào thị trường quốc tế không còn chỉ cần đạt chất lượng. Doanh nghiệp phải chứng minh được nguồn gốc nguyên liệu, quy trình sản xuất, khả năng truy xuất, mức phát thải, tỷ lệ nội địa hóa và tính minh bạch của cả chuỗi cung ứng. Cạnh tranh của hàng Việt hôm nay không chỉ ở quầy hàng, siêu thị, cửa khẩu của nước nhập khẩu, mà bắt đầu ngay từ vùng nguyên liệu, nhà máy, phòng thí nghiệm và hệ thống quản trị doanh nghiệp.
Trong khi chúng ta vẫn còn những thách thức nội tại như công nghiệp hỗ trợ phát triển chậm khiến nhiều ngành vẫn phụ thuộc lớn vào nguyên liệu nhập khẩu; nhiều mặt hàng nông sản xuất thô. Ngay cả những ngành hàng có tăng trưởng tốt như gạo, cà phê…, sản lượng tăng nhưng giá trị gia tăng chưa tương ứng.
Chính phủ đang quyết tâm thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số. Muốn đạt mục tiêu này, xuất khẩu vẫn phải là một trong những động lực quan trọng nhất. Nhưng động lực để thúc đẩy xuất khẩu không chỉ là xúc tiến thương mại, mà còn là vấn đề của cải cách thể chế, phát triển công nghiệp hỗ trợ, chuyển đổi số, khoa học - công nghệ, logistics, vùng nguyên liệu, đào tạo nguồn nhân lực và năng lực quản trị của doanh nghiệp.
Do đó, bài toán thúc đẩy tăng trưởng kinh tế quan trọng của 6 tháng cuối năm là nâng cấp năng lực nền sản xuất. Đó là tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, phát triển công nghiệp hỗ trợ để nâng tỷ lệ nội địa hóa, xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc đồng bộ, tăng cường cảnh báo sớm về phòng vệ thương mại và khai thác hiệu quả hơn các FTA đã ký kết.
Sức cạnh tranh cũng nằm trong chính nội tại doanh nghiệp. Đầu tư cho công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, xây dựng thương hiệu và minh bạch chuỗi cung ứng không còn là lựa chọn để tạo lợi thế, mà đã trở thành điều kiện bắt buộc để doanh nghiệp giữ thị trường. Trong “luật chơi” mới, tiêu chuẩn không còn là rào cản, mà chính là thước đo năng lực cạnh tranh.
Xu hướng bảo hộ và những thay đổi trong chính sách thương mại của các nền kinh tế lớn là khó tránh khỏi. Chính những sức ép này là phép thử đối với năng lực của nền kinh tế.
Nếu vượt qua được những “cửa ải” về tiêu chuẩn, công nghệ và giá trị gia tăng, Việt Nam không chỉ tiến gần mục tiêu kim ngạch xuất nhập khẩu 1.000 tỷ USD, mà còn tạo nền tảng vững chắc hơn cho mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số trong năm 2026 và những năm tới; đồng thời tạo dựng được nền sản xuất đủ sức cạnh tranh và đứng vững trong trật tự thương mại toàn cầu đang định hình lại.
