Mặc dù kim ngạch xuất khẩu ngành dệt may trong 9 tháng đầu năm đạt 6,831 tỷ USD, tăng 20,2% so với cùng kỳ năm ngoái và với các đơn hàng hiện có, dự báo kim ngạch dệt may vẫn có thể đạt kết hoạch trên 9 tỷ USD trong năm nay, thế nhưng các doanh nghiệp vẫn đang lo lắng.
Tăng nhưng vẫn lo
Trong lần gặp mặt các doanh nghiệp (DN) dệt may tiêu biểu mới đây, Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết yêu cầu các DN nên tăng cường hiệu quả sản xuất kinh doanh của ngành, vừa để tăng kim ngạch xuất khẩu nhằm cân bằng cán cân thương mại cho Việt Nam, vừa giải quyết lao động.
Phân xưởng may quần áo xuất khẩu của Tổng công ty Phong Phú. Ảnh: P.NGỌC
Trong số danh sách 51 DN dệt may tiêu biểu, có nhiều gương mặt mới chứng tỏ sự nỗ lực của những DN nhỏ vươn lên với các mặt hàng khác biệt để đi vào các thị trường mới.
Ông Nguyễn Chí Phương, Tổng giám đốc Công ty cổ phần May Hòa Bình cho biết, điều may mắn cho ngành dệt may trong những tháng qua là các đơn hàng nhiều, không theo mùa, các DN không bị đứt chuyền. Theo thông lệ, thường ngành dệt may sản xuất theo mùa thời trang, do vậy sẽ có giai đoạn chuyển mùa (thường là tháng 1-2 và tháng 9-10) sẽ thiếu việc.
Trước đây, có những lúc thiếu việc trầm trọng, một số DN may xuất khẩu bị đứt chuyền. Điều lạ, đầu năm nay, các khách hàng đã chuyển nhiều đơn hàng từ Trung Quốc sang khiến cho các DN lúc nào cũng đầy ắp việc, thậm chí nhiều nơi còn lo ngại vì thiếu lao động không đáp ứng được thời gian giao hàng.
Nhiều DN cũng nhân cơ hội này đàm phán giá gia công tương đối tốt. Tuy nhiên, có hiện tượng đáng lo là nhiều DN làm FOB trước đây lại chuyển sang làm gia công để đảm bảo an toàn trong tình hình vay vốn ngân hàng khó khăn và lãi suất vay tăng quá cao.
Theo một số DN, thị trường Hoa Kỳ vẫn là thị trường chính có số lượng đơn hàng ổn định, với kim ngạch xuất khẩu 9 tháng qua đạt 3,8 tỷ USD. Thế nhưng, gần đây một số khách hàng đã bắt đầu giảm sản lượng đặt hàng do suy giảm kinh tế, người Mỹ cũng tiết kiệm chi tiêu.
Điều này có thể ảnh hưởng đến các đơn hàng đang chuẩn bị đàm phán cho năm tới. Đây cũng là lúc mà nhiều DN cho rằng cần xem xét lại việc thực hiện tái cấu trúc ngành dệt may theo cách chuỗi sản xuất nhằm thúc đẩy sự phát triển bền vững hơn trong tương lai.
Tái cấu trúc -TPHCM không còn ưu tiên
Nếu nhìn tổng thể ngành dệt may sẽ thấy những điều lạ nữa là, kim ngạch xuất khẩu vẫn tăng trưởng mạnh trong điều kiện nhiều DN đang gặp khó khăn về vốn để mở rộng năng lực đầu tư.
Ông Trần Quang Nghị, Phó tổng Giám đốc Tập đoàn Dệt May VN kiêm Tổng Giám đốc Tổng Công ty Phong Phú cho biết: Hướng chuyển dịch chủ yếu sẽ tập trung ở khu vực miền Trung, tạo nên chuỗi sản xuất để tận dụng được khoảng cách hợp lý và bổ sung cho nhau. Theo đó, cụm dệt may ở Đà Nẵng- Huế sẽ bao gồm các nhà máy kéo sợi, dệt nhuộm hiện đại của Phong Phú -ITG, tổ chức thêm hệ thống các nhà máy may. Cụm dệt nhuộm Nam Trung bộ sẽ gồm sợi Nha Trang- Dệt Tân Tiến (thuộc Khatoco)… Còn lại, Vinatex sẽ tập trung nguồn lực để phát triển các dự án sản xuất nguyên liệu như xơ Polyestesr từ công nghiệp hóa dầu trong nước; triển khai các dự án trồng bông thâm canh có tưới; nghiên cứu triển khai dự án sản xuất xơ Vissco (từ nguyên liệu bột gỗ để sản xuất các mặt hàng vải tôn, lanh…). |
Trên địa bàn TPHCM, trước diễn biến thị trường chứng khoán và bất động sản, một số DN dệt may đã chuyển hướng thu giảm đầu tư, chuyển một số bộ phận sản xuất đến các địa phương lân cận, hoặc chuyển đổi ngành nghề để lấy đất kinh doanh bất động sản, trong khi đó số lượng đầu tư mới các DN dệt may hầu như không đáng kể.
Có thể nhìn thấy quá trình chuyển dịch đầu tư này qua các hoạt động của Dệt May Thành Công, Thắng Lợi, và sắp tới sẽ là Đông Nam, Đông Á, Gia Định, May Chợ Lớn, và nhiều DN dệt nhuộm tư nhân quy mô nhỏ và vừa.
Như vậy có thể thấy TPHCM không còn hấp dẫn ngành dệt may khi giá thuê đất quá cao, một số chi phí tăng cao do lạm phát, nhân công thiếu và chi phí nhân công đang tăng mạnh mẽ. Trong khi đó, các tỉnh khu vực miền Trung và một số tỉnh vùng sâu vùng xa lại đang sẵn sàng đón nhận quá trình chuyển dịch đầu tư này thì điều kiện cơ sở hạ tầng yếu kém, khách hàng không an tâm.
Những tỉnh lân cận TPHCM cũng đã bắt đầu nói không với ngành dệt may, vì lo ngại tình trạng ô nhiễm và thu hút lao động nhập cư quá nhiều sẽ gây áp lực lên hệ thống hạ tầng kỹ thuật và xã hội cần phải giải quyết rất phức tạp.
Trước tình trạng này, ngoài một số DN có vốn đầu tư nước ngoài trên địa bàn và các tỉnh lân cận tiếp tục mở rộng năng lực thông qua các dự án đầu tư mới và họ có tiềm lực để đầu tư công nghệ thiết bị mới, hệ thống xử lý nước thải khá tốt. Còn lại, phần lớn các DN vừa và nhỏ không đủ sức tiếp cận nguồn vốn để đầu tư nâng cấp và thay đổi công nghệ thì có xu hướng đóng cửa, như đã xảy ra ở một số công ty tại quận 7, quận 8…
Sự tăng trưởng kinh tế của một đất nước thật sự tốt và có ý nghĩa khi quá trình tăng trưởng này kèm theo tăng trưởng việc làm cho người dân. Vì vậy, trong một thời gian dài 15-20 năm, ngành dệt may vẫn có khả năng phát triển tốt tại Việt Nam, không chỉ mang lại kim ngạch xuất khẩu lớn cho đất nước mà quan trọng nữa là còn giải quyết được nhiều việc làm cho xã hội.
HOÀNG QUÂN
