Nỗi lo “đá nhầm sân”

Trọn ngày hôm qua, 23-4, Phó Thủ tướng Thường trực Nguyễn Sinh Hùng đã chủ trì hội nghị đổi mới doanh nghiệp nhà nước (DNNN) diễn ra tại Hà Nội. Một vấn đề đáng báo động hiện nay là tình trạng đầu tư tràn lan vào các lĩnh vực khác ngành nghề sản xuất, kinh doanh chính của các DNNN.

Đầu tư tràn lan ngành nghề khác?

Đây cũng là vấn đề mà thời gian qua Chính phủ, các chuyên gia kinh tế đã “đau đầu” vì cho rằng, nếu các DNNN, tập đoàn đầu tư thả phanh vào các lĩnh vực tài chính, ngân hàng, chứng khoán, bất động sản, làm phân tán nguồn lực, sẽ gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến việc giữ vai trò chủ lực nền kinh tế. 

Đặc biệt là với việc các tập đoàn kiểm soát một số ngân hàng, sau đó sử dụng ngân hàng để tài trợ cho các kế hoạch mở rộng của mình, nếu không có hệ thống kiểm soát tốt và khả năng phân tích rủi ro thì cấu trúc này có thể dẫn tới lạm dụng khoản vay và đầu tư quá mức của các tập đoàn. Nguyên Bộ trưởng Thương mại Trương Đình Tuyển khi trao đổi với PV Báo SGGP cũng đã bày tỏ lo ngại, việc các tập đoàn thành lập ngân hàng là rất dễ để hỗ trợ đầu tư cho các dự án kém hiệu quả của tập đoàn. Đây là bài học đắt giá của nhiều nước và Việt Nam cần tránh.

Theo số liệu chưa đầy đủ của Ban Đổi mới và phát triển DN, tính đến cuối năm 2007, các tập đoàn, tổng công ty (TCT) lớn đầu tư vào các lĩnh vực tài chính, ngân hàng, bất động sản hơn 15.000 tỷ đồng. Còn theo Bộ Tài chính, tính đến cuối năm 2007, số vốn đầu tư ra bên ngoài của các tập đoàn, TCT  gần 117.000 tỷ đồng, trong đó, có 28/70 TCT có hoạt động vào lĩnh vực chứng khoán, ngân hàng, bảo hiểm… với giá trị hơn 23.300 tỷ đồng. Trong đó, riêng Tập đoàn Công nghiệp Tàu thủy Việt Nam (Vinashin) có tổng mức đầu tư vào chứng khoán, ngân hàng, bảo hiểm và bất động sản lên tới 3.323 tỷ đồng (bằng 1,1 lần vốn chủ sở hữu). “Điều này chứng tỏ Vinashin đã sử dụng vốn vay để đầu tư tài chính”, Bộ Tài chính nhận định.

Tuy nhiên, khi đăng đàn phát biểu, hầu hết các tập đoàn,  TCT đều cho rằng Nhà nước cần tạo điều kiện để các tập đoàn,  TCT đầu tư vào các lĩnh vực trên, vì có như thế mới xoay được vốn làm ăn. Ông Phạm Thanh Bình, Chủ tịch HĐQT Vinashin, cho rằng, hiện nay bình quân các tập đoàn đầu tư ra ngoài lĩnh vực chính chỉ khoảng 8,5% tổng số đầu tư, chứ không phải chiếm đến 30% - 40% như dư luận đề cập. Riêng Vinashin chỉ đầu tư ra ngoài 4,57% trong tổng số vốn đầu tư là 47.000 tỷ đồng. “Chúng tôi rất khổ vì cứ bước chân ra ngoài là bị thổi còi ngay. Trong khi đó, chúng tôi đầu tư ra ngoài đâu chỉ vì chạy theo lợi nhuận.

Các dự án công nghiệp nặng chỉ có thể thu được lợi nhuận từ 3 đến 5 năm, trong thời gian đó chúng tôi phải đầu tư vào các lĩnh vực khác để có vốn đầu tư trở lại cho ngành chính. Nếu không thực hiện chiến lược lấy ngắn nuôi dài, thì Vinashin không thể lớn mạnh như bây giờ” - ông Bình kêu. Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) Đào Văn Hưng cũng phân tích: “Chính phủ chủ trương không tăng giá các mặt hàng thiết yếu, cũng quy định không được kinh doanh lấn sang ngành khác. Nhưng chúng tôi kinh doanh trong lĩnh vực công ích, cùng thực hiện chính sách kiềm chế lạm phát với Chính phủ. Nếu DN kinh doanh đa ngành bài bản, có chiến lược thì Chính phủ nên cho phép. Vì chúng tôi làm đa ngành nghĩa là cũng đã phải cạnh tranh với những ngành kinh tế béo bở khác rồi”.

Từ nay đến 2010,thí điểm cổ phần hóa các tập đoàn

Một vấn đề khác cũng gây nhiều mối quan tâm hiện nay là về cơ chế quản lý tài chính công đối với DNNN, nhất là các vấn đề về vốn chủ sở hữu, huy động vốn và đầu tư vốn, thẩm quyền quyết định đầu tư.

Theo Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Xuân Hà, các tập đoàn, TCT  khi thành lập đều xác định vốn điều lệ trên cơ sở vốn sổ sách, vì vậy không phản ánh được thực chất nhu cầu và hiệu quả sử dụng vốn tại DN. Nhà nước cũng chưa thực hiện được việc điều hòa vốn từ nơi thừa sang nơi thiếu. Việc tự huy động vốn đã dẫn đến tình trạng một số TCT có hệ số vay nợ/vốn chủ sở hữu quá cao. Điển hình như TCT Xây dựng công trình giao thông 5 là 42 lần; TCT Xây dựng công trình giao thông 1 là 22,5 lần; Vinashin là 21,8 lần; Lilama 21,5 lần. Đây là thực trạng gây nhiều rủi ro trong thanh toán và hiệu quả đầu tư không cao do phải trả lãi ngân hàng nhiều.

Ông Trần Xuân Hà kiến nghị: DNNN phải dành phần lớn nguồn lực tài chính cho hoạt động kinh doanh chính, không được góp vốn mua cổ phần của các quỹ đầu tư mạo hiểm, quỹ đầu tư chứng khoán; cần xem xét lại chủ trương thành lập các ngân hàng, công ty bảo hiểm, chứng khoán trong các tập đoàn. Cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế cổ phần hóa (CPH), đặc biệt là trong việc xác định giá trị quyền sử dụng đất và giá trị thương hiệu. Cương quyết cho phá sản hoặc thực hiện các biện pháp sắp xếp khác đối với DN không đủ điều kiện CPH.

Phát biểu kết luận hội nghị, Phó Thủ tướng Thường trực Nguyễn Sinh Hùng khẳng định, toàn quốc cần rà soát lại kế hoạch sản xuất, kế hoạch đổi mới DN đã được phê duyệt. Từ nay đến 2010, sẽ thí điểm CPH các tập đoàn. Sau 2010 trở đi, CPH tập đoàn sẽ theo hướng đa năng, xác định cổ đông chiến lược. Theo lộ trình, đến 2010, sẽ còn 60 tập đoàn, TCT hoạt động theo mô hình công ty mẹ - con và sẽ là bộ phận chủ lực giúp DNNN giữ vai trò chủ đạo. Đồng thời với việc CPH là tổ chức lại các hoạt động của hệ thống DN theo các mô hình đã được xác định, cũng như chú trọng đến các vấn đề về cơ chế tài chính, kinh doanh, hoạt động quản trị... Tuyệt đối chưa đặt vấn đề CPH nông lâm trường cũng như các đơn vị sự nghiệp, đơn vị công ích.

Quang Phương