Hệ thống y tế ở ĐBSCL đang “lâm bệnh” - Bài 1: Báo động từ con người đến thiết bị

ĐBSCL, vựa lúa của cả nước, là nơi góp phần đưa nước ta trở thành quốc gia xuất khẩu gạo nhất, nhì thế giới. Tuy nhiên, nơi đây đang tồn tại một thực trạng đáng buồn, cán bộ y tế thiếu và yếu, tỷ lệ bác sĩ và giường bệnh/dân đều thấp hơn mức bình quân cả nước.

        Thiết bị “hiện đại” là... kìm, kéo, kim tiêm và ống chích

Ông Phạm Minh Công, Bí thư Đảng ủy xã đảo Nam Du huyện Kiên Hải tỉnh Kiên Giang, cho biết: Xã có hơn 4.000 dân cố định và khoảng 6.000 ngư dân đánh cá từ các tỉnh. Thế nhưng, đội ngũ y tế xã chỉ có 6 người (gồm bác sĩ, y sĩ, nữ hộ sinh, dược sĩ trung học…).

Nhiều năm qua, xã đảo vẫn chưa có trạm y tế nên không thể điều trị nội trú cho dân mà chỉ khám bệnh, phát thuốc rồi cho về. Các trường hợp cần nằm điều trị phải vượt biển gần 1 giờ sang xã đảo An Sơn. Các trường hợp cấp cứu phải chuyển vào Rạch Giá bằng tàu đò sắt (tàu cao tốc vừa ngưng hoạt động) mất 5-6 giờ. Thế nên những ca bệnh cấp cứu thì tính mạng như “ngàn cân treo sợi tóc”. Người dân trên xã đảo chúng tôi còn rất thiệt thòi…

Còn tại trạm y tế xã biên giới Mỹ Đức, thị xã Hà Tiên vừa xây dựng cách đây 2 năm, theo một nhân viên y tế: Thiết bị hiện đại nhất của chúng tôi chỉ là… kìm, kéo, kim tiêm, ống chích, vài cái giường nằm nội trú.

Theo Sở Y tế Sóc Trăng, có đến 30 trạm y tế xã có cơ sở vật chất, trang thiết bị xuống cấp nghiêm trọng, ảnh hưởng đến việc chăm sóc sức khỏe ban đầu cho người dân. Trạm y tế xã Hồ Đắc Kiện, huyện Châu Thành nằm ven Quốc lộ 1A nhưng cơ sở vật chất xuống cấp từ 2 năm qua. Xung quanh trạm y tế cỏ mọc um tùm, thường xuyên bị ngập vào mùa mưa.

Tương tự, cơ sở vật chất các trạm y tế ở xã Long Phú, Liêu Tú, (huyện Long Phú), xã Kế Thành (huyện Kế Sách) cũng đang xuống cấp nhanh chóng, không đáp ứng nhu cầu khám chữa bệnh cho người dân.

Cấp huyện cũng không khá hơn. Bác sĩ Nguyễn Hùng Dũng, Giám đốc Trung tâm y tế (TTYT) huyện An Phú, An Giang, than thở: “Hiện chưa có máy siêu âm, máy X quang và các dụng cụ, thiết bị phục vụ xét nghiệm... Việc thiếu trang thiết bị y tế như vậy gây khó khăn cho tầm soát các bệnh truyền nhiễm như: lao, thương hàn, tiêu chảy cấp…”.

Chưa hết ở Bệnh viện Đa khoa huyện An Phú, đường ống dẫn nước cung cấp cho các phòng bệnh bị hao hụt do rò rỉ, hệ thống nước của khoa nhiễm chung với hệ thống thoát nước bồn cầu, nên khi trời mưa làm nước dâng lên gây khó chịu cho bệnh nhân…

Bác sĩ Nguyễn Văn Phước, Phó phòng khám đa khoa khu vực Đồng Ky (xã Quốc Thái, huyện An Phú), kể: “Phòng khám thấp hơn mặt lộ, lũ về hoặc trời mưa không có chỗ rút nước nên việc đi khám bệnh của người dân rất khó khăn. Cực nhất là khi lũ về, nhiều y, bác sĩ phải chèo xuồng đi khám chữa bệnh cho dân, trong khi trang thiết bị y tế thiếu thốn nên rất khó chẩn đoán để phát hiện bệnh kịp thời.

“Đến cả khẩu trang và áo y tế phòng chống dịch cúm A/H1N1 chúng tôi còn chưa được cấp, huống chi là các trang thiết bị để cách ly người bệnh nếu có cúm A/H1N1 xuất hiện” – bác sĩ Nguyễn Văn Phước ngậm ngùi nói.

Mới đây ở huyện Long Mỹ - Hậu Giang phát hiện ca nhiễm cúm A/H1N1 đầu tiên. Phòng bệnh nhân đã được cách ly bằng một sợi dây “ni lông”. Ở các vùng sâu của Cà Mau, Bạc Liêu, Sóc Trăng, Trà Vinh… cơ sở vật chất của hệ thống y tế cơ sở cũng thiếu thốn như vậy.

Cần Thơ: Ngành y tế cần 3.300 tỷ đồng xây dựng các bệnh viện Hầu hết các bệnh viện ở địa bàn Cần Thơ đang quá tải. Trong đó, Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ quy mô 700 giường nhưng có ngày phải tiếp đón khoảng 2.000 người đến khám và điều trị bệnh. Bệnh viện Nhi đồng Cần Thơ luôn trong tình trạng 2-3 bệnh nhân phải nằm chung một giường. Tại Cần Thơ, chưa có bệnh viện chuyên khoa ưng bướu, phụ sản, tim mạch nên nhiều bệnh nhân ở ĐBSCL mất nhiều thời gian, chi phí và gây áp lực quá tải khi đến các bệnh viện ở TPHCM điều trị. UBND TP Cần Thơ vừa kiến nghị Trung ương bố trí hơn 3.300 tỷ đồng (từ nay đến năm 2015) để xây dựng các bệnh viện: Đa khoa TP Cần Thơ, Nhi đồng Cần Thơ, bệnh viện đa khoa tại các quận, huyện và các bệnh viện chuyên khoa.

Đội ngũ thầy thuốc thiếu – yếu

Theo báo cáo của Bộ Y tế đầu vào năm 2009, tại ĐBSCL cơ cấu cán bộ và tỉ lệ bác sĩ trên vạn dân vẫn ở mức thấp hơn nhiều so với mức trung bình cả nước (4,1 bác sĩ so với 6,45/vạn dân của cả nước).

“Khó khăn lớn nhất của y tế cơ sở (cấp huyện, xã) là con người tại chỗ ít, khó thu hút cán bộ nơi khác về công tác tại cở sở. Cũng như nhiều địa phương khác trong khu vực, Kiên Giang luôn trong tình trạng thiếu cán bộ y tế cơ sở triền miên. Cuộc sống của cán bộ y tế cơ sở còn khó khăn, chênh lệch nhiều so với nhưng người làm việc tại các bệnh viện tuyến tỉnh và các bệnh viện tư nhân…” - bác sĩ Phạm Minh Huệ, Phó Giám đốc Sở Y tế Kiên Giang, cho biết.

Theo bác sĩ Huệ, việc thu hút cán bộ y tế về cơ sở rất khó. Nhiều người sau khi đào tạo xong, sẵn sàng bồi thường tiền cho nhà nước để ra đi làm việc nơi có thu nhập cao hơn!?

Vì chế độ chính sách chưa hợp lý đã tạo ra “khoảng trống” rất lớn về nguồn nhân lực y tế ở cơ sở. Y sĩ Nguyễn Văn Hải, Trưởng trạm Y tế xã Phước Hảo, Châu Thành (Trà Vinh), chứng minh: Luân chuyển về xã công tác ngoài chế độ lương, các chế độ khác rất thấp, tiền trực chỉ có 5.000 đồng/đêm, chỉ bằng 1/5 so với tuyến trên. Các chế độ “ABC” đều không có như tuyến huyện và tỉnh. Đã thế, lại chịu thiệt luôn cơ hội học tập, rèn luyện chuyên môn, nâng cao tay nghề.

“Tình hình nhân lực tuyến huyện thiếu trầm trọng. TTYT huyện chỉ có 2 BS. Trung tâm đang thiếu ít nhất 5 bác sĩ, tại các trạm y tế xã còn thiếu 9 bác sĩ, do đó nhu cầu đào tạo theo địa chỉ là rất bức bách và cần thiết” - bác sĩ Nguyễn Hùng Dũng bức xúc.

Bệnh viện Đa khoa An Phú hiện còn thiếu 6 bác sĩ. Vì thiếu bác sĩ nên trung bình 1 bác sĩ khám gần 50 người/ngày. Còn đến mùa dịch bệnh, có những khoa chỉ có 1 BS mà phải khám đến 70 người/ngày. Tình trạng này hầu như diễn ra khắp các tỉnh trong vùng. Những nằm gần đây, tình trạng bệnh sốt xuất huyết gia tăng mạnh ở Sóc Trăng, Bạc Liêu, Cà Mau, Tiền Giang… có nhiều nguyên nhân. Trong đó có vai trò mờ nhạt của đội ngũ cán bộ y tế cơ sở trong việc tuyên truyền và phát hiện điều trị… do quá thiếu và yếu.

“Thực trạng đội ngũ cán bộ y tế ở bệnh viện tuyến huyện (cả tuyến xã) trên địa bàn hiện nay không đáp ứng được yêu cầu khám và điều trị bệnh cho nhân dân, số bác sĩ chuyên khoa và dược sĩ có trình độ đại học (cả y sĩ và dược sĩ trung học) còn thiếu trầm trọng. Đáng quan tâm, từ năm 2008 đến nay có xuất hiện tình trạng bác sĩ có trình độ và tay nghề cao ở một số bệnh viện tuyến huyện xin nghỉ việc hoặc bỏ việc để sang làm trong những bệnh viện lớn và cơ sở y tế, bệnh viện tư nhân. Bên cạnh đó, hàng năm các bệnh viện tuyến huyện hầu như không thu nhận được bác sỹ hệ chính quy về công tác, do địa phương không có chính sách hỗ trợ, thu hút cán bộ, chế độ tiền lương chưa phù hợp, điều kiện sống khó khăn, nhu cầu tiếp cận các loại phương tiện kỹ thuật cao và nghiên cứu chuyên sâu không được đáp ứng; từ đó đã gây nhiều khó khăn cho địa phương” – nhận định mới đây của Ban chỉ đạo Tây Nam bộ sau chuyến khảo sát tại 5 tỉnh ĐBSCL đã phản ảnh “mảng đen” của hệ thống y tế ĐBSCL. 

Nhóm PV VPĐD Cần Thơ