Bài 2: Sang nhượng và… tự lo nơi ở mới

Một thực tế hiện nay là các hộ dân bị giải tỏa đã được bố trí nhà tái định cư (TĐC) phần lớn đều sang nhượng lại và tự lo nơi ở mới. Điều này đã ảnh hưởng đến kế hoạch chỉnh trang đô thị TPHCM. Làm thế để đạt được mục tiêu nâng cao đời sống người dân sau khi di dời giải tỏa? Trả lời câu hỏi này là điều không đơn giản…

• Chất lượng chung cư TĐC kém…

“Chất lượng nhà TĐC hiện nay quá tệ” – đó là nhận định của nhiều người dân đã được bố trí TĐC. Quá trình đi thực tế tại các chung cư TĐC chúng tôi nhận thấy những lời than phiền trên là đúng. Chung cư Bình Trưng (quận 2) hoàn thành năm 2002, chính thức đưa vào sử dụng từ đầu năm 2004.

Thế nhưng trước khi đưa vào sử dụng nơi này phát sinh đủ các “bệnh”, trong đó phổ biến và dễ nhận biết nhất là nứt tường, lún nền, thấm dột nước. Dù đã được sửa chữa nhiều lần, trong đó có một lần sửa chữa toàn diện, tuy nhiên cho đến cuối tháng 6-2006, khi chúng tôi trở lại đây vẫn có rất nhiều hộ dân phản ánh tình trạng này vẫn tiếp diễn.

Tại căn hộ 010 lô K2, toàn bộ nền gạch bị lún tạo thành những vết nứt vằn vện giữa nền nhà, khu vực bếp nước chảy lênh láng. Các cánh cửa tủ bếp bị biến dạng không đóng được. Chủ hộ cho biết đã báo lên đơn vị chủ quản 6 tháng nay nhưng chưa thấy người đến sửa. Tại lô A (trước là lô N1), các công nhân vẫn đang tiếp tục trám những vết nứt trên tường. Bác Ngô Văn Thinh cho biết: “Gọi sửa chữa riết rồi cũng không cải thiện được. Thôi lỡ ở rồi cũng phải chịu bởi… nhà TĐC lấy đâu ra chất lượng cao”.

Tại chung cư Bùi Minh Trực (quận 8), chúng tôi nhận thấy tình trạng hư hỏng, xuống cấp cũng xảy ra tương tự. Đây là một khu TĐC dành cho những hộ sống trên kênh rạch bị giải tỏa. Hầu hết các lô chung cư tại đây đều bị hư hỏng nặng, chân tường các lô A, B, C, D, E, F đều nứt, lún cho dù đã được đơn vị chủ quản khắc phục nhiều lần. Ban quản lý chung cư Bùi Minh Trực đã từ chối trả lời và cho rằng không thuộc trách nhiệm của họ khi chúng tôi đề cập nguyên nhân và giải pháp khắc phục. Đến các chung cư Bình Đăng (quận 8), Hiệp Bình Chánh (Thủ Đức), Phạm Viết Chánh, Nơ Trang Long (Bình Thạnh)… cũng chẳng khá hơn và cũng đều có chung “bệnh” lún nền, thấm nước, nứt tường.

• Nhận nhà TĐC để... bán

“Một thực tế đáng lo ngại hiện nay là nhiều hộ dân đã phải chấp nhận sang nhượng nhà TĐC, thậm chí cả phiếu TĐC để lựa chọn cho mình giải pháp tự lo nơi ở mới” - Phó chủ tịch UBND quận 2 Thái Thị Hạnh xác nhận như vậy tại buổi làm việc với Ban Pháp chế HĐND TP. Có nhiều nguyên nhân để bán nhà TĐC như chất lượng chung cư quá kém, các lao động không tìm được việc làm tại nơi ở mới, số tiền được bồi thường không đủ mua căn hộ mới, muốn có thêm vốn làm ăn...

Chị Cúc, ngụ lô N (chung cư Bình Trưng) đưa ra lý do “việc không có, không còn tiền để trả góp buộc phải bán để kiếm cái ăn trước đã”. Còn chú Xuân ở gần đó thì cho rằng “chất lượng chung cư tệ quá, bán ở đây về Bình Chánh mua miếng đất ruộng cất nhà, còn dư chút đỉnh để làm ăn còn dễ thở hơn”. Và giải pháp “tự lo nơi ở mới” cũng là nguyên nhân chính phát sinh hàng loạt khu nhà ổ chuột xây dựng trái phép ở ngoại thành, vùng ven gần đây.

Phó chủ tịch UBND xã Bình Hưng (huyện Bình Chánh) Đỗ Văn Kề cho biết, qua đợt kê khai nhà không phép theo Quyết định 207 của UBND TP mới đây, trên địa bàn xã có đến 12.000 căn nhà xây dựng không phép, lấn chiếm kênh rạch trong đó hầu hết chủ hộ là những trường hợp bị giải tỏa trong các dự án chỉnh trang đô thị từ nội thành.

Qua một cuộc thăm dò bỏ túi của phóng viên tại chung cư Bình Trưng, thì có đến 36% hộ dân được bố trí TĐC tại đây đã sang nhượng lại và đi tìm nơi ở khác. Mỗi hộ có một lý do riêng để sang nhượng tuy nhiên phần lớn đều cho rằng chất lượng cuộc sống và kế mưu sinh tại đây không bằng nơi ở cũ. Bác Thinh, ngụ lô A cho biết, hầu hết các hộ TĐC tại đây đều thuộc diện nghèo, họ làm chưa đủ ăn thì lấy đâu ra tiền để trả góp.

Giải pháp duy nhất là sang nhượng lại, may ra còn dư chút ít ra ngoại thành mua nhà. Lãnh đạo một quận ven bức xúc: TĐC không đơn giản chỉ là cái chỗ để ở mà bao gồm cả công ăn việc làm, các dịch vụ và hạ tầng xã hội khác. Nhà nước cần có một cuộc điều tra xã hội học về chất lượng cuộc sống của người dân được bố trí TĐC và những hộ dân nhận tiền để tự lo nơi ở mới như thế nào để có hướng xử lý thích hợp.

Nếu không việc chỉnh trang đô thị nơi này lại phát sinh những khu nhà tạm bợ nơi khác và tạo nên vòng luẩn quẩn: giải tỏa – tái định cư – tiếp tục giải tỏa – tái định cư. Hậu quả của nó là các quận ven và ngoại thành phải gánh chịu những hệ lụy xã hội và môi trường…

HỒ VIỆT