Các trường đại học tự chủ - Học phí cao, chất lượng có tăng?

Theo Nghị định số 86/CP của Chính phủ, từ năm học 2015-2016,  mức trần học phí đối với các chương trình đào tạo tại các trường đại học (ĐH) được thí điểm đổi mới cơ chế hoạt động, trong đó mức trần thấp nhất là 17,5 triệu/năm cho các ngành khoa học xã hội, kinh tế, luật; nông, lâm, thủy sản. Do đó, câu hỏi luôn đặt ra là học phí tăng cao thì chất lượng có tăng lên tương xứng? Để hiểu rõ hơn vấn đề này, chúng tôi có cuộc trao đổi với PGS - TS Nguyễn Xuân Hoàn, Phó Hiệu trưởng Trường ĐH Công nghiệp Thực phẩm TPHCM, một trong những trường ĐH đầu tiên của cả nước được thí điểm đổi mới cơ chế hoạt động (tự chủ).

 PV: Thưa ông, trong vài năm gần đây dư luận thường nói đến vấn đề tự chủ tại các trường ĐH. Là một trường trong số 13 trường ĐH đầu tiên của cả nước được Chính phủ duyệt đề án cho tự chủ, ông có chia sẻ gì về vấn đề này? 

PGS - TS Nguyễn Xuân Hoàn - Phó Hiệu trưởng Trường ĐH Công nghiệp Thực phẩm TPHCM: Trong vấn đề tự chủ tự chịu trách nhiệm ở các trường ĐH tại nước ta không thể hiểu một cách phiến diện là tự chủ học phí, hay tự chủ là nói đến tăng học phí và dựa vào đó để nói rằng tăng học phí là tăng chất lượng đào tạo ngay. Ở đây phải làm rõ một số vấn đề như hiện tại nhà nước phải lấy ngân sách, tức là đóng góp của tất cả người dân, để trợ cấp cho các trường ĐH công lập và các trường ngoài việc thu học phí thì vẫn được nhà nước hỗ trợ thêm một phần kinh phí để hoạt động. Do đó, một số trường cho dù hoạt động có kém hiệu quả đi nữa thì vẫn được tồn tại. Với mô hình mới, nhà nước giao quyền tự chủ về các trường và các trường phải tự “sống” mà không sử dụng “bầu sữa” ngân sách. Điều này có nghĩa là kinh phí đào tạo của trường sẽ được thu từ người học thay vì được ngân sách hỗ trợ, vì vậy nó sẽ đem lại sự công bằng hơn cho xã hội. Có nghĩa là chính những người được hưởng dịch vụ sẽ phải trả kinh phí cho dịch vụ mình được hưởng thay vì sự đóng góp của toàn xã hội.

PGS-TS Nguyễn Xuân Hoàn, Phó hiệu trưởng Trường ĐH Công nghiệp Thực phẩm TPHCM

Nhưng thưa ông, vấn đề mà người học và phụ huynh đặt ra là học phí cao có đồng nghĩa với chất lượng cao?

Thực sự, nếu hiểu một cách phiến diện về nguồn thu của các trường thì rõ ràng việc tăng học phí này chẳng qua là bù lại cho phần thiếu hụt do nhà nước không bù nữa chứ không đồng nghĩa với việc được tăng cường đầu tư nâng cao chất lượng. Học phí của các trường tự chủ nằm giữa các trường công lập không tự chủ và các trường tư thục do các trường này vẫn còn hưởng lợi từ nguồn vốn đầu tư ban đầu từ nhà nước, và không phải trả lãi vay cho khoản đầu tư ban đầu.

Tuy nhiên, với cách nhìn toàn diện thì chính vì “sự sinh tồn” của mỗi trường trong môi trường cạnh tranh gay gắt về chất lượng, để thu hút người học khi được giao quyền tự chủ thì các trường buộc phải xây dựng cơ chế để sử dụng hiệu quả nguồn vốn được tự chủ để nâng cao chất lượng đào tạo và từ đó thu hút người học. Với việc bỏ cơ chế bao cấp, thay bằng cơ chế tự chủ sẽ bắt buộc các trường phải năng động hơn trong các hoạt động của mình, đặc biệt là trong công tác sử dụng nguồn vốn để tạo ra sự đột phá về chất lượng. Khi đó, chất lượng đào tạo sẽ gắn liền với sự sinh tồn của nhà trường, của hàng trăm, hàng ngàn cán bộ giáo viên – giảng viên. Vì vậy, khi tự chủ nếu không xem chất lượng là động lực để phát triển thì trường sẽ không thu hút được người học. Mà khi không có người học thì trường sẽ không thể tồn tại được.   

 Vậy các trường tự chủ được hưởng lợi gì từ cơ chế mới? Người học sẽ được hưởng lợi gì?

Trong nội dung thí điểm tự chủ tự chịu trách nhiệm, các đơn vị được giao quyền tự chủ về công tác tổ chức bộ máy và tuyển dụng; công tác tuyển sinh và đào tạo; công tác đầu tư và xây dựng cơ bản; công tác tài chính; công tác nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ; các dịch vụ hỗ trợ đào tạo và sinh viên,…và chịu trách nhiệm trước xã hội, trước người học về các dịch vụ cung ứng, bao gồm cả chất lượng đào tạo.

Sinh viên Trường ĐH Công nghiệp Thực phẩm TPHCM trong giờ thực hành tại phòng thí nghiệm

Chính các cơ chế này sẽ làm các trường năng động hơn trong đầu tư cơ sở vật chất, thay vì ngồi đợi vốn nhà nước để đầu tư thì các trường có thể vay vốn để đầu tư kịp thời phục vụ yêu cầu đào tạo theo nhu cầu xã hội, đồng vốn được sử dụng kịp thời và hiệu quả sẽ tăng hiệu quả đào tạo. Với sự tự chủ trong công tác tổ chức và tuyển dụng sẽ giúp các trường kịp thời bổ sung nhân sự chất lượng cũng như nhanh chóng loại thải những người không phù hợp, trả lương theo vị trí việc làm và hiệu quả công việc, tránh tình trạng “cha chung không ai khóc”, chất lượng dạy và học gắn liền với thu nhập của cán bộ giảng viên.

Sự tự chủ trong công tác tài chính giúp các trường chủ động trong việc sử dụng nguồn vốn cũng như quản lý chặt các chi phí, nguồn vốn thay vì để trong kho bạc thì trường có thể gửi ngân hàng để đem lại tiền lãi bù vào cho các quỹ học bổng, quỹ hỗ trợ sinh viên, tạo sự công bằng cho người học, người có điều kiện phải trả chi phí tương ứng và người khó khăn sẽ được hỗ trợ, sự hỗ trợ đúng người – đúng đối tượng thay vì cào bằng. 

Điều quan trọng nữa là các bên tham gia đều được “hưởng lợi”. Về phía nhà nước là giảm chi phí đầu tư công, giảm ngân sách hỗ trợ, nâng cao hiệu quả hoạt động của các đơn vị công lập. Về phía nhà trường sẽ được tự chủ trong các hoạt động, tăng cường tính linh hoạt trong các hoạt động của mình, sử dụng hiệu quả các nguồn lực. Chất lượng đào tạo gắn liền với uy tín, thương hiệu, từ đó tạo sự tin tưởng từ người học và công tác tuyển sinh thuận lợi... Về phía người học sẽ nhận được dịch vụ có cam kết với mức “giá” tương ứng. Và các đối tượng thuộc diện khó khăn, cũng như đối tượng xuất sắc sẽ nhận được sự hỗ trợ tương xứng, đảm bảo yếu tố công bằng xã hội.

Vậy khi thực hiện tự chủ, Trường ĐH Công nghiệp Thực phẩm TPHCM đã làm gì để thuyết phục người học chấp nhận mức học phí mới?

Với cơ chế tự chủ và các quan điểm về tự chủ của trường, hiện nay trường đã xây dựng và dần hoàn thiện các quy chế tuyển dụng, sử dụng lao động và bổ nhiệm sao cho thu hút và giữ chân được nhân sự chất lượng cao, trong đó cho phép sử dụng đội ngũ các giảng viên trình độ cao, có kinh nghiệm và uy tín nhưng quá tuổi để làm công tác chuyên môn. Trước tự chủ, trường phải trông chờ vào “bầu sữa” ngân sách để thực hiện đầu tư. Từ khi được tự chủ, trường đã mạnh dạn hơn trong công tác đầu tư cơ sở vật chất, với phương châm đầu tư kịp thời và phù hợp trường xác định tính cấp thiết và khả thi của từng dự án và có phương án triển khai nhanh chóng. Về việc thay đổi chương trình đào tạo theo chuẩn khu vực và quốc tế, trường đang triển khai xây dựng chương trình đào tạo và chuẩn bị đánh giá theo chuẩn AUN cho các ngành thuộc nhóm công nghệ, xây dựng hệ thống E – learning, và tiến đến nhập khẩu các chương trình đào tạo các ngành thuộc nhóm công nghệ từ các trường ĐH của Nhật Bản, Đài Loan để giảng dạy.

Bên cạnh đó, trường tăng cường các chính sách hỗ trợ sinh viên như xây dựng các quỹ học bổng khuyến học, quỹ học bổng tài năng, quỹ vượt khó, quỹ sinh viên nghiên cứu khoa học, quỹ sáng tạo và khởi nghiệp, miễn phí các chương trình đào tạo nâng cao kỹ năng, tăng cường các hoạt động liên kết doanh nghiệp để sinh viên thực tế tại doanh nghiệp, triển khai các học kỳ doanh nghiệp để sinh viên trải nghiệm… Đó chính là những điều nhà trường thực hiện để thuyết phục người học.

Nguyên Thảo

Các trường đại học tự chủ - Học phí cao, chất lượng có tăng? ảnh 3

Các tin, bài viết khác

Các tin, bài viết khác

Giáo dục hội nhập

Đại học Quốc gia TPHCM: Tiên phong góp sức cho cộng đồng

Không chỉ là đầu tàu của hệ thống giáo dục đại học trong đào tạo, nghiên cứu khoa học, trong suốt quá trình phát triển, Đại học (ĐH) Quốc gia TPHCM đã có rất nhiều đóng góp cho các địa phương trong phát triển về đào tạo, nghiên cứu khoa học cũng như phát triển kinh tế - xã hội. 

Học bổng nguyễn văn hưởng

Mong ước của người truyền lửa

Buổi sáng cuối tuần, các bác sĩ trẻ, sinh viên ngành y dược từng được nhận học bổng Nguyễn Văn Hưởng đã hẹn nhau đến thăm gia đình bác sĩ Tạ Trung Quấc, mạnh thường quân ủng hộ tài chính giúp sinh viên có hoàn cảnh khó khăn vượt khó vươn lên trong học tập, thực hiện ước mơ khoác áo blouse trắng, trong hơn 10 năm qua. 

Giải thưởng tôn đức thắng

Hun đúc ngọn lửa sáng tạo

“Nếu không có bà Bé Ba, chắc giờ này chúng tôi đã bỏ cuộc và phá sản”, ông Phạm Thành Lộc, Công ty cổ phần Nông nghiệp công nghệ cao Thanh Bình, bộc bạch trong lúc dẫn chúng tôi đi thăm những mô hình trồng khí canh đầy ắp rau xanh ở huyện Củ Chi, TPHCM.