Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ: Gom góp hy vọng đợi ngày đoàn tụ

Mỗi mẫu ADN, một niềm mong đợi

Dưới những mái bạt dựng tạm giữa Công viên Lê Thị Riêng, công việc tìm kiếm, quy tập hài cốt của các Đội K diễn ra liên tục từ sáng đến chiều. Ngoài hiện trường, các cán bộ, chiến sĩ thận trọng bóc tách từng lớp đất, sàng lọc từng nắm đất nhỏ để tìm kiếm những phần hài cốt còn lại.

Cách đó không xa, 8 thành viên của tổ lấy mẫu và số hóa cũng miệt mài với phần việc thầm lặng nhưng có ý nghĩa quyết định đối với hành trình xác định danh tính liệt sĩ. Từng phần hài cốt sau khi được xử lý sơ bộ và chuyển từ hiện trường về đều được kiểm tra, phân loại kỹ lưỡng. Mẫu nào còn khả năng lưu giữ ADN, mẫu nào không thể lấy; phần xương nào thuộc cùng một cá thể, phần nào đã bị hòa lẫn… tất cả cần được xác định bằng sự tập trung và thận trọng cao nhất.

Thượng tá Đặng Quang Nhựt, Trưởng ban Quân y, Bộ Tư lệnh TPHCM, Tổ trưởng Tổ lấy mẫu và số hóa, cho biết, tổ công tác có 8 người, gồm 3 cán bộ của Trung tâm Pháp y TPHCM, 3 cán bộ chuyên ngành thuộc Bộ Tư lệnh TPHCM và 2 người thực hiện công tác số hóa. Sau khi hài cốt được đưa về từ hiện trường, tổ công tác phối hợp đánh giá từng trường hợp. Công việc thường bắt đầu từ sáng và chỉ kết thúc khi lực lượng ngoài hiện trường hoàn thành nhiệm vụ trong ngày. Điều quan trọng nhất là phải tránh nhầm lẫn giữa mẫu này với mẫu khác. Sau khi xử lý và lấy mẫu xương, tổ đều vệ sinh dụng cụ cẩn thận, không để xảy ra tình trạng lẫn mẫu.

Thượng tá Đặng Quang Nhựt cũng vừa hoàn thành công tác lấy mẫu hài cốt liệt sĩ tại Nghĩa trang Liệt sĩ TPHCM trong “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”. Tuy nhiên, công việc tại Công viên Lê Thị Riêng có nhiều điểm đặc biệt và phức tạp hơn vì những phần hài cốt vừa được đưa lên trực tiếp từ lòng đất, nhiều trường hợp đã phân hủy nặng, nằm trong mộ tập thể các phần xương hòa lẫn với nhau. Với những phần hài cốt bị phân hủy quá nặng, tổ công tác không thể lấy mẫu và chỉ có thể quàn lại chu đáo. Mỗi quyết định được đưa ra đều phải thật chính xác, kỹ càng. “Anh em đều quyết tâm lấy được tất cả những mẫu có thể lấy, phục vụ công tác giám định, xác định danh tính liệt sĩ”, Thượng tá Đặng Quang Nhựt chia sẻ.

Đứng bên những mẫu hài cốt vừa được xử lý, bác sĩ Vương Gia Bảo, Trung tâm Pháp y TPHCM, vẫn nhớ cảm giác lần đầu nhận nhiệm vụ: Có chút lo lắng, áp lực, nhưng lớn hơn cả là niềm vinh dự và tự hào khi được sử dụng chuyên môn của mình để góp sức cho một chiến dịch mang ý nghĩa đặc biệt. Trung tâm Pháp y TPHCM thường xuyên thực hiện công tác giám định, lấy mẫu hài cốt. Tuy nhiên, theo bác sĩ Bảo, những mẫu được tìm thấy tại Công viên Lê Thị Riêng không đơn thuần là các mẫu sinh phẩm phục vụ chuyên môn. Mỗi mẫu vật còn mang trên mình một phần lịch sử, một cuộc đời đã dừng lại giữa những năm tháng chiến tranh.

“Mỗi mẫu răng, mẫu xương có thể được xem là một phần của câu chuyện lịch sử. Đó cũng có thể là chiếc chìa khóa cuối cùng mở ra cánh cửa, giúp các anh được trở về với gia đình sau rất nhiều năm mong mỏi, chờ đợi”, bác sĩ Vương Gia Bảo xúc động. Khó khăn lớn nhất là phân định những phần hài cốt được tìm thấy trong mộ tập thể. Công việc đòi hỏi sự tận tụy, tỉ mỉ và trình độ chuyên môn cao để xác định chính xác các phần xương thuộc một hay nhiều cá thể khác nhau. Từ đó, tổ công tác mới có thể lựa chọn những mẫu bảo đảm chất lượng, có khả năng chứa hàm lượng ADN cao để phục vụ việc lập hồ sơ và lưu trữ trong ngân hàng gene.

Lời hẹn với những người còn nằm lại

Giữa những cán bộ, chiến sĩ và bác sĩ đang làm nhiệm vụ tại Công viên Lê Thị Riêng, có một người đã bước sang tuổi 82 nhưng ngày nào cũng mong được có mặt. Đó là bác sĩ Trần Văn Bản, người đã dành gần 40 năm ngược xuôi những chiến trường xưa để tìm hài cốt đồng đội. Mang đôi găng tay, ông Bản ngồi bên những phần hài cốt vừa được chuyển về, cẩn thận nhận diện và sắp xếp. Là bác sĩ, lại có nhiều năm trực tiếp tham gia tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, ông đã chia sẻ kinh nghiệm với những chiến sĩ trẻ, hướng dẫn cách sắp xếp các phần xương đúng vị trí.

Ông Bản quê Hải Phòng, nhập ngũ năm 1967, chiến đấu trong đội hình Tiểu đoàn 2, Trung đoàn 268, Phân khu 1 Sài Gòn - Gia Định tại khu vực “tam giác sắt” Củ Chi - Bến Cát - Trảng Bàng. Chiến trường ác liệt đã để lại trong ông ký ức không thể nguôi ngoai về những đồng đội đã ngã xuống nhưng chưa được trở về quê nhà.

Ông chia sẻ, sau ngày đất nước thống nhất, trước sự hy sinh quá lớn của đồng đội, những đồng đội còn sống đã tìm lại nhau, mang cuốc, xẻng trở về chiến trường cũ. Những chuyến đi cứ nối tiếp từ năm này sang năm khác. Có địa điểm các ông tìm suốt hơn 10 năm, có nơi phải trở lại đào tới 20 lần nhưng vẫn không tìm thấy dấu tích đồng đội. Điều đó vẫn luôn đau đáu theo ông suốt mấy chục năm qua. Bởi vậy, khi có mặt tại Công viên Lê Thị Riêng, ông đã xin một đôi găng tay rồi lặng lẽ ngồi xuống cùng làm. Trong lúc cùng sắp xếp hài cốt, ông thường hỏi các chiến sĩ trẻ đây là xương gì, phần kia nằm ở vị trí nào và hầu hết chiến sĩ đều trả lời đúng. Người cựu binh già vui bởi ông hiểu rằng những chiến sĩ ấy không chỉ đang thực hiện nhiệm vụ được giao mà họ đã học, đã ghi nhớ và đang làm việc bằng tất cả tấm lòng.

Ở tuổi 82, sức khỏe không còn như trước, nhưng ông vẫn mong ngày nào cũng có thể đến Công viên Lê Thị Riêng. Chỉ cần được ngồi bên những người lính trẻ, được góp một phần kinh nghiệm để nhận diện, sắp xếp hài cốt đồng đội, ông cảm thấy vui và được an ủi. “Tôi mong muốn góp một phần kinh nghiệm của mình để giúp các cháu đẩy nhanh quá trình nhận diện và sắp xếp hài cốt. Tôi không cảm thấy mệt chút nào”, bác sĩ Bản chia sẻ. Ngoài hiện trường, từng lớp đất vẫn đang được các lực lượng khẩn trương bóc tách. Bên trong khu vực lấy mẫu, từng mẫu ADN, từng thông tin nhỏ nhất vẫn đang được chắt chiu. Bởi ở đâu đó, có những mái đầu đã bạc, những người vợ, người con… vẫn đang ngóng chờ một cuộc đoàn tụ đã ngót nghét 60 năm.