Nhu cầu lớn nhưng vốn hạn hẹp
Trong nỗ lực thúc đẩy tăng trưởng 2 con số, TPHCM cùng cả nước xác định đầu tư cơ sở hạ tầng là một trong những đột phá chiến lược. Tuy nhiên, trên thực tế nguồn lực đầu tư công khá hạn hẹp. Trong năm 2026, để đáp ứng nhu cầu đầu tư phát triển, TPHCM tính toán cần huy động tổng nguồn vốn đầu tư khoảng 1,18 triệu tỷ đồng. Trong số này, vốn đầu tư công chỉ chiếm hơn 148.000 tỷ đồng, phần lớn còn lại là huy động từ khu vực tư nhân. Đó là chưa kể việc giải ngân vốn đầu tư công cũng không dễ dàng.
Trong bối cảnh đó, thu hút nguồn vốn xã hội, đặc biệt là qua các dự án đầu tư lớn theo phương thức PPP trở nên cực kỳ quan trọng. Cụ thể, HĐND TPHCM đã thông qua nghị quyết dừng đầu tư một số dự án bằng ngân sách, chuyển sang hình thức BT (xây dựng - chuyển giao) như dự án Nhà hát Giao hưởng- Nhạc và Vũ kịch, Khu liên hợp Thể dục thể thao quốc gia Rạch Chiếc, cầu Cần Giờ… Ngoài ra, TPHCM cũng công bố danh mục 250 dự án thu hút đầu tư giai đoạn từ nay đến năm 2030, trong đó có những dự án cần huy động vốn rất lớn.
Trên bình diện cả nước, nhu cầu huy động vốn cho các dự án PPP hiện ở mức rất lớn trong bối cảnh Chính phủ đang thúc đẩy hàng loạt công trình chiến lược như đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam; hoàn thành mạng lưới 3.000km đường cao tốc; xây dựng hệ thống metro tại các đô thị lớn; xây dựng hạ tầng chuyển đổi số quốc gia, cùng các dự án năng lượng, cấp thoát nước và hạ tầng thích ứng biến đổi khí hậu…
“Tháo khoán” để mở kênh huy động
Theo Bộ Tài chính, thời gian qua, cơ cấu vốn của các dự án PPP chủ yếu gồm phần vốn ngân sách nhà nước hỗ trợ, vốn chủ sở hữu của nhà đầu tư và phần lớn còn lại được tài trợ thông qua tín dụng ngân hàng. Tuy nhiên, việc phụ thuộc chính vào hệ thống ngân hàng đang tạo ra nhiều áp lực về giới hạn cấp tín dụng, cân đối nguồn vốn ngắn hạn - dài hạn cũng như kiểm soát rủi ro đối với các khoản vay hạ tầng kéo dài hàng chục năm. Trong khi, khuôn khổ pháp lý về chào bán trái phiếu ra công chúng chưa thực sự phù hợp với đặc thù của doanh nghiệp dự án PPP. Khác với doanh nghiệp thông thường, doanh nghiệp dự án PPP thường được thành lập riêng cho một dự án cụ thể, thời gian đầu tập trung đầu tư xây dựng nên chưa phát sinh doanh thu hoặc lợi nhuận ổn định; nhiều doanh nghiệp chưa có đủ lịch sử hoạt động hay kết quả kinh doanh đáp ứng điều kiện phát hành trái phiếu ra công chúng theo quy định hiện hành.
- Theo ông Phùng Xuân Minh, Chủ tịch HĐQT PT Group & Saigon Ratings, việc xây dựng khung pháp lý riêng cho trái phiếu PPP mở thêm kênh huy động vốn trung và dài hạn cho doanh nghiệp sẽ tạo thêm công cụ dẫn vốn và đặt ra yêu cầu cao hơn về minh bạch thông tin, xếp hạng tín nhiệm, bảo đảm thanh toán và bảo vệ nhà đầu tư.
- TS Nguyễn Trí Hiếu cho rằng, nhà nước cần phát triển mạnh các kênh dẫn vốn trung và dài hạn như thị trường trái phiếu, quỹ đầu tư dài hạn và các định chế tài chính phi ngân hàng. Đồng thời, hoàn thiện khung pháp lý cho các công cụ huy động vốn dài hạn như trái phiếu công trình để huy động nguồn lực phát triển kinh tế.
Từ thực tế nói trên, Bộ Tài chính đánh giá việc xây dựng nghị định riêng về chào bán trái phiếu ra công chúng cho doanh nghiệp dự án PPP là cần thiết để huy động nguồn lực xã hội cho đầu tư hạ tầng. Theo đó, liên quan đến điều kiện chào bán trái phiếu ra công chúng, dự thảo nghị định kế thừa các quy định tại Luật Chứng khoán, như vốn điều lệ, không có nợ phải trả quá hạn 1 năm, không thuộc trường hợp đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc đã bị kết án… Ngoài ra, dự thảo Nghị định bổ sung điều kiện doanh nghiệp dự án PPP phải có hợp đồng dự án PPP được ký kết theo quy định của pháp luật, bảo đảm tổng mức vốn vay, việc bảo đảm thanh toán trái phiếu và việc xếp hạng tín nhiệm đối với trái phiếu/xếp hạng tín nhiệm đối với tổ chức thực hiện bảo lãnh thanh toán.
Trong đó, việc xếp hạng tín nhiệm phải được thực hiện bởi tổ chức xếp hạng tín nhiệm độc lập, trừ trường hợp trái phiếu được tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài… bảo lãnh thanh toán toàn bộ lãi và gốc trái phiếu. Các tổ chức bảo lãnh này cũng phải được xếp hạng tín nhiệm. Để đảm bảo việc thanh toán đầy đủ nợ lãi, gốc trái phiếu đến hạn, dự thảo Nghị định quy định tổ chức phát hành không được phân chia lợi nhuận, chi trả cổ tức cho chủ sở hữu, thành viên góp vốn, chi trả cổ tức cho cổ đông của tổ chức phát hành khi chưa thanh toán đầy đủ nợ lãi, gốc trái phiếu đến hạn...
