Pháp luật dân sự thừa nhận mỗi cá nhân đều có quyền có họ tên đồng thời cũng ghi nhận quyền thay đổi họ tên trong một số trường hợp nhất định. Có được đổi họ tên cho con hay không? - đây là vấn đề được khá nhiều người quan tâm sau khi ly hôn.
Quyền được thay đổi
Hiện nay, con thường mang họ của người cha, nên sau khi giành được quyền nuôi con và quan hệ hôn nhân chấm dứt, người vợ thường muốn đổi họ cho con nhằm cắt đứt mọi quan hệ với người chồng cũ. Điểm d khoản 1 Điều 27 Bộ luật Dân sự 2005 quy định: Cá nhân có quyền yêu cầu cơ quan nhà nước có thẩm quyền công nhận việc thay đổi họ, tên trong trường hợp thay đổi cho con từ họ của cha sang họ của mẹ hoặc ngược lại. Việc thay đổi họ, tên cho người từ đủ 9 tuổi trở lên phải có sự đồng ý của người đó.
Ngoài ra khoản 1 Điều 36 Nghị định 158/2005/NĐ-CP về đăng ký và quản lý hộ tịch đã cho phép một số trường hợp được thay đổi, cải chính liên quan đến hộ tịch, trong đó bao gồm thay đổi họ, tên, chữ đệm đã đăng ký trong giấy khai sinh khi cá nhân có yêu cầu thay đổi với lý do chính đáng theo quy định của Bộ luật Dân sự.
Như vậy, theo quy định trên ta có thể hiểu, cha mẹ hoàn toàn có quyền đổi họ tên cho con nếu có lý do chính đáng, đặc biệt là vì quyền, lợi ích hợp pháp của con. Nếu việc yêu cầu thay đổi họ cho con nhằm mục đích cản trở quyền và nghĩa vụ của người cha trong việc cấp dưỡng, thăm nom, chăm sóc con, chia rẽ tình cảm cha con, thì việc yêu cầu đó bị xem là không có lý do chính đáng và không được cơ quan nhà nước có thẩm quyền chấp thuận.
Bên cạnh đó, theo quy định tại khoản 1 Điều 88 Luật Hôn nhân và Gia định 2014, thì “Con sinh ra trong thời kỳ hôn nhân hoặc do người vợ có thai trong thời kỳ hôn nhân là con chung của vợ chồng”. Theo đó, cả vợ và chồng đều có quyền và nghĩa vụ nhất định đối với con của mình kể cả khi quan hệ hôn nhân chấm dứt. Vì vậy, việc yêu cầu đổi họ tên cho con theo yêu cầu của một bên là vợ hoặc chồng đều phải được sự đồng ý của bên còn lại.
Theo những quy định đó, sau khi ly hôn, người mẹ có thể đổi họ cho con sang họ của mình nếu vì lợi ích của con và được sự đồng ý của người chồng và ngược lại. Nếu con từ 9 tuổi trở lên, cần có sự đồng ý của con về việc thay đổi họ, tên này.
Thủ tục thay đổi
Theo quy định tại Điều 37 Nghị định 158, cơ quan có thẩm quyền giải quyết việc thay đổi họ, tên cho con là UBND, trong đó UBND cấp xã nơi đã đăng ký khai sinh trước đây có thẩm quyền giải quyết việc thay đổi, cải chính hộ tịch cho người dưới 14 tuổi và UBND cấp huyện, nơi đã đăng ký khai sinh trước đây, có thẩm quyền giải quyết việc thay đổi, cải chính hộ tịch cho người từ đủ 14 tuổi trở lên. Như vậy, phụ thuộc vào độ tuổi của con mà cha mẹ khi yêu cầu thay đổi họ tên cho con sẽ phải nộp hồ sơ ở UBND cấp xã hoặc cấp huyện.
Về hồ sơ thay đổi họ, tên cho con, theo hướng dẫn tại khoản 10 Điều 1 Nghị định 06/2012/NĐ-CP sửa đổi bổ sung một số điều của Nghị định 158, hồ sơ phải bao gồm: tờ khai (theo mẫu), bản chính giấy khai sinh của con, các giấy tờ liên quan để làm căn cứ cho việc thay đổi (chứng minh nhân dân, sổ hộ khẩu…). Đối với việc thay đổi họ, tên, cho con từ đủ 9 tuổi trở lên, phải có ý kiến đồng ý của con thể hiện trong tờ khai.
Kể từ ngày nhận đủ giấy tờ hợp lệ, trong thời hạn 3 ngày, cán bộ tư pháp hộ tịch hoặc cán bộ tư pháp của Phòng Tư pháp ghi vào sổ đã đăng ký khai sinh trước đây và quyết định về việc thay đổi họ tên. Chủ tịch UBND cấp xã hoặc chủ tịch UBND cấp huyện ký và cấp một bản chính quyết định về việc thay đổi họ, tên cho con. Trường hợp cần phải xác minh, thời hạn giải quyết được kéo dài thêm không quá 5 ngày.
Luật sư NGUYỄN ĐỨC HOÀNG
(Văn phòng luật sư PHANS)
