Thảo luận ở hội trường về dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản sáng 9-8, các đại biểu (ĐB) Quốc hội đề nghị ban soạn thảo rà soát, làm rõ các quy định về xuất bản phẩm có sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để bảo đảm tính minh bạch, trách nhiệm pháp lý và quyền tác giả, quyền liên quan.
Để làm rõ tiêu chí nhận diện hoạt động xuất bản trên không gian mạng, ĐB Nguyễn Minh Tâm (Quảng Trị) đề nghị bổ sung ngay trong dự thảo luật các dấu hiệu để xác định hoạt động có tính chất xuất bản trên không gian mạng; đồng thời làm rõ các trường hợp loại trừ, cơ chế quản lý, chủ thể chịu trách nhiệm và hình thức xử lý đối với hoạt động này.
ĐB nhận thấy khái niệm “nội dung có tính chất xuất bản trên không gian mạng” tại dự thảo còn rộng, chưa xác định rõ tiêu chí nhận diện và các trường hợp không thuộc phạm vi điều chỉnh. Điều này dễ gây khó khăn khi áp dụng, chồng chéo với pháp luật về báo chí, thông tin điện tử, mạng xã hội, giao dịch điện tử, an ninh mạng và sở hữu trí tuệ.
Theo ĐB Nguyễn Minh Tâm, nhiều nền tảng số như blog, YouTube có hoạt động gần với xuất bản nhưng chưa được phân định rõ, tiềm ẩn nguy cơ xuất bản trá hình. ĐB đề nghị bổ sung tiêu chí nhận diện trong luật và giao Chính phủ quy định chi tiết.
ĐB Nguyễn Phạm Duy Trang (TPHCM) nhìn nhận, lần sửa đổi này cần đổi mới phương thức quản lý, từ quản lý từng xuất bản phẩm sang quản trị hệ sinh thái xuất bản số. ĐB kiến nghị làm rõ nguyên tắc về “nội dung có tính chất xuất bản trên không gian mạng” để tránh chồng lấn với pháp luật về báo chí, mạng xã hội.
ĐB đề nghị bổ sung nguyên tắc: “Việc xác định nội dung có tính chất xuất bản trên không gian mạng căn cứ vào bản chất, mục đích, cấu trúc và phương thức phổ biến nội dung, không căn cứ vào nền tảng hoặc phương tiện cung cấp nội dung”.
“Chính phủ cần quy định chi tiết để phân định rõ với podcast, khóa học trực tuyến, nội dung báo chí và trao đổi cá nhân”, ĐB Nguyễn Phạm Duy Trang nêu quan điểm.
Dù dự thảo luật đã đưa AI vào chính sách phát triển nhưng chưa rõ trách nhiệm khi AI tham gia vào quá trình tạo lập nội dung, ĐB Nguyễn Phạm Duy Trang đề nghị luật hóa nguyên tắc quản trị AI trong xuất bản.
Cụ thể, ĐB đề nghị bổ sung vào Điều 27 dự thảo luật một khoản quy định 3 nguyên tắc khi sử dụng AI: minh bạch, công khai hoặc xác định được mức độ AI tham gia khi tạo lập nội dung cốt lõi; truy xuất, bảo đảm khả năng xác định nguồn dữ liệu và quá trình tạo lập nội dung để kiểm tra, bảo vệ quyền tác giả và xử lý vi phạm; trách nhiệm, việc sử dụng AI không làm giảm, chuyển giao hoặc miễn trừ trách nhiệm pháp lý của nhà xuất bản, người đứng đầu, biên tập viên và các chủ thể liên quan.
Giải trình, làm rõ các vấn đề ĐB quan tâm, trong đó có hoạt động xuất bản trên không gian mạng, Bộ trưởng Bộ VH-TT-DL Lâm Thị Phương Thanh cho biết, dự thảo luật đã được rà soát, chỉnh lý theo hướng ngăn chặn tổ chức, cá nhân đưa sản phẩm, tài liệu có nội dung vi phạm ra công chúng dưới hình thức xuất bản phẩm.
Theo Bộ trưởng, dự thảo luật bổ sung quy định về quản lý nhà nước và các hành vi bị nghiêm cấm trong phổ biến sản phẩm, thông tin có tính chất xuất bản trên không gian mạng; đồng thời quy định về hoạt động xuất bản trên môi trường số, xuyên biên giới, bảo vệ quyền tác giả và sử dụng AI trong xuất bản.
Có lộ trình hình thành các tập đoàn xuất bản truyền thông
Bộ trưởng Bộ VH-TT-DL Lâm Thị Phương Thanh cho biết, tiếp thu các ý kiến ĐB, cơ quan soạn thảo đã rà soát, chỉnh lý các quy định liên quan tới các mô hình xuất bản theo hướng tạo cơ sở pháp lý cho việc hình thành, phát triển các mô hình, tổ chức xuất bản phù hợp; phát huy vai trò của cơ quan chủ lực trong lĩnh vực xuất bản, truyền thông; bảo đảm rõ chức năng, nhiệm vụ, trách nhiệm và cơ chế quản lý phù hợp với yêu cầu phát triển ngành xuất bản trong tình hình mới.
Dự thảo luật dự kiến chỉnh lý theo hướng: Nhà nước xây dựng chiến lược phát triển hoạt động xuất bản, có lộ trình hình thành các tập đoàn xuất bản truyền thông và cơ quan chủ lực xuất bản truyền thông theo tinh thần Chỉ thị 44-CT/TW ngày 16-4-2020 của Ban Bí thư về đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác xuất bản, phát hành và nghiên cứu, học tập sách lý luận, chính trị.
