Thông điệp mạnh mẽ
Nhà nghiên cứu Enzo nhận xét, với sự tham dự của lãnh đạo các nước Lào, Campuchia, Thái Lan, Timor Leste cùng Tổng Thư ký Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) và đại diện Liên hợp quốc, diễn đàn đã phát đi một thông điệp mạnh mẽ về một ASEAN chủ động, tự cường và sẵn sàng kiến tạo vận mệnh của chính mình.
Ngay từ phiên khai mạc, AFF 2026 đã cho thấy bước chuyển quan trọng trong tư duy chiến lược của ASEAN, từ ứng phó với các cú sốc sang chủ động định hình luật chơi, quy tắc và cơ chế khu vực. Trong bối cảnh công nghệ, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu và chuyển đổi xanh đang tái định nghĩa năng lực cạnh tranh toàn cầu, Việt Nam thúc đẩy tầm nhìn đưa ASEAN trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, thay vì chỉ là trung tâm sản xuất truyền thống. Định hướng này thể hiện tham vọng xây dựng một ASEAN nhanh nhạy, thực chất và hướng tới tương lai hơn.
Dẫn lời của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, "thước đo thành công của ASEAN không nằm ở số lượng văn kiện được ký kết, mà ở những kết quả thực tế mang lại cho người dân, doanh nghiệp và các nền kinh tế thành viên", ông Enzo nhấn mạnh, phát biểu đó cho thấy Việt Nam đang nỗ lực chuyển dịch trọng tâm của diễn đàn từ những thảo luận biểu tượng sang các hành động mang tính thực thi cao.
Tác nhân mang tính xây dựng
Trong khi đó, nhà phân tích an ninh, đối ngoại Collins Chong Yew Keat, Đại học Malaysia, cho rằng AFF 2026 là nền tảng chiến lược để ASEAN tư duy vượt ra ngoài việc quản lý khủng hoảng, hướng tới thiết kế khu vực trong dài hạn, đồng thời nâng cao vị thế ngoại giao của Việt Nam.
Theo ông Collins Chong Yew Keat, AFF 2026 cho thấy nhu cầu ASEAN phải hành động thống nhất, thực chất và tham vọng hơn trong bối cảnh bất ổn địa chính trị sâu sắc, phân mảnh kinh tế, gián đoạn công nghệ và áp lực chuyển đổi khí hậu - năng lượng. Điều này thể hiện qua 5 nội dung thảo luận chính: Khả năng phục hồi và thống nhất, động lực của các cường quốc, ngăn ngừa xung đột, ứng dụng AI toàn diện, an ninh năng lượng và các mô hình phát triển mới cho nền kinh tế ASEAN.
Tiến sĩ Gnel Rattha, Chủ tịch Hội Doanh nhân Campuchia - Nga, đồng thời là chuyên gia về địa chính trị và kinh tế quốc tế, nhận định, AFF được tổ chức theo sáng kiến của Việt Nam là bước đột phá trong ngoại giao chính đảng từ song phương sang đa phương. Đây là sự kiện đa phương quy mô lớn, có chương trình nghị sự tiên phong, chuyên sâu, mang tính hệ thống và có thể phát huy vai trò của thanh niên, khu vực tư nhân.
AFF 2026 đã thể chế hóa vai trò của Việt Nam như tác nhân mang tính xây dựng và hướng tới tương lai trong ASEAN. Diễn đàn đã quy tụ các nhà lãnh đạo chính phủ, nhà hoạch định chính sách, học giả, doanh nghiệp, đại diện thanh niên, tổ chức xã hội, đảng chính trị và chính quyền địa phương. Thiết kế toàn diện này rất quan trọng cho việc xây dựng cộng đồng ASEAN.
Theo chuyên gia Malaysia, AFF 2026 góp phần xây dựng cộng đồng ASEAN trên 3 lĩnh vực. Thứ nhất, diễn đàn củng cố nền tảng trí tuệ và chính sách, giúp thu hẹp khoảng cách giữa tầm nhìn và thực thi thông qua các khuyến nghị, ý tưởng mới và sự tham gia liên ngành. Thứ hai, AFF 2026 thúc đẩy chương trình nghị sự lấy con người làm trung tâm khi thu hút thanh niên, đô thị, doanh nghiệp, giới học thuật và các tổ chức xã hội, qua đó đưa ASEAN gần hơn với đời sống cộng đồng khu vực. Thứ ba, diễn đàn góp phần tăng khả năng phục hồi chiến lược của ASEAN trước các cú sốc bên ngoài như xung đột, hạn chế thương mại, kiểm soát công nghệ, gián đoạn năng lượng, mất an ninh lương thực và biến động tài chính.
