Theo PGS-TS Lê Tuấn Anh, Bí thư Đảng ủy Trường Đại học Thủ Dầu Một, với vị thế đầu tàu kinh tế, tài chính và khoa học công nghệ, TPHCM không chỉ chịu tác động mạnh nhất từ các biến động toàn cầu mà còn mang sứ mệnh tiên phong hiện thực hóa các đột phá chiến lược của quốc gia.
Để chuyển mình mạnh mẽ, giáo dục thành phố cần nhận diện rõ những thách thức đang đối mặt để có những bước đột phá về cả nhận thức lẫn tư duy.
Tham gia thảo luận, nguyên Chủ tịch HĐND TPHCM Phạm Phương Thảo nhận xét, TPHCM luôn dành sự quan tâm đầu tư lớn cho giáo dục, sớm có quy hoạch mạng lưới trường lớp và đi đầu trong phổ cập giáo dục từ mầm non đến phổ thông.
Song, có những điều đang kìm hãm sự phát triển giáo dục thành phố. Đó là thành phố đang rơi vào tình trạng “thiếu cả thầy, cả thợ” và thiếu phòng học so với nhu cầu. Chất lượng giáo dục ngoại ngữ vẫn chưa bứt phá tương xứng với tầm vóc một đô thị lớn.
Bà Phạm Phương Thảo hiến kế, thành phố cần quy hoạch mạng lưới trường lớp bài bản hơn, kết hợp linh hoạt giữa đầu tư công và xã hội hóa để nhanh chóng giải quyết bài toán thiếu phòng học.
Đặc biệt là phân cấp, phân quyền mạnh mẽ cho hiệu trưởng các trường, tạo cơ chế cho các hiệu trưởng chủ động xử lý tình trạng thiếu giáo viên thông qua việc mời gọi, ký hợp đồng với các giảng viên, chuyên gia trong và ngoài nước.
Bà cũng đề xuất TPHCM tập trung “xây dựng thành phố đại học”, để quy tụ các trường đại học đào tạo tinh hoa lẫn các cơ sở đào tạo đại trà. Việc này nhằm tạo ra nguồn nhân lực đa dạng đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động trong kỷ nguyên mới.
Song song đó là yêu cầu đột phá về giáo dục tiếng Anh từ cấp mẫu giáo, giảm áp lực thi cử và đặc biệt coi trọng giáo dục đạo đức, văn hóa phẩm chất con người Việt Nam bên cạnh chuyên môn.
Đồng quan điểm về việc mở rộng không gian phát triển, PGS-TS Trương Thị Hiền, nguyên Giám đốc Học viện Cán bộ TPHCM, đề xuất TPHCM thực hiện tự chủ có kiểm soát cho các cơ sở giáo dục đại học và nghề nghiệp. Đồng thời, cần có cơ chế liên kết với các tỉnh lân cận để hình thành “vùng giáo dục đại học và nghề nghiệp phía Nam”.
Theo PGS-TS Trương Thị Hiền, giáo dục cần được định vị lại là một “hệ sinh thái mở” thay vì hệ thống khép kín, chuyển dịch từ tư duy “mở rộng quy mô” sang “nâng cao chất lượng, hiệu quả và năng lực hội nhập”, lấy kỹ năng tương lai và công dân toàn cầu làm trọng tâm.
TS Nguyễn Toàn Thắng, Học viện Cán bộ TPHCM, nhận xét, chủ trương xây dựng “trường học hạnh phúc” rất hay, Sở GD-ĐT TPHCM đã hướng đến bộ tiêu chí xây dựng "trường học hạnh phúc".
Song, thực tế, trước áp lực về chương trình, phương pháp dạy và học hiện nay, học sinh, giáo viên lẫn phụ huynh chưa có biểu hiện thực sự hạnh phúc trong quá trình giáo dục.
TS Nguyễn Toàn Thắng chia sẻ tại hội thảo
TS Nguyễn Toàn Thắng cũng phân tích, dù đã có quy định không giao bài tập về nhà nhưng thực tế chương trình quá nặng, trong khi học sinh lại bị hạn chế học thêm để bổ sung kiến thức.
Điều này vô hình trung tạo áp lực tâm lý lớn cho những phụ huynh bận rộn không thể đồng hành cùng con tự học.
“Hướng đến sự phát triển về con người toàn diện là quan điểm đúng nhưng chúng ta đang tạo ra gánh nặng rất lớn về lượng tri thức đối với học trò. Đồng thời áp lực lớn về thành tích trong môi trường học tập đối với thầy cô thì rất khó để xây dựng trường học hạnh phúc”, TS Nguyễn Toàn Thắng trăn trở; đồng thời đề xuất mô hình hỗ trợ tâm lý cho người học, phụ huynh và cả giáo viên hoặc mô hình để vận hành các sáng kiến nhằm giảm áp lực trong dạy và học.
Phát biểu tại hội thảo, PGS-TS Nguyễn Văn Y, Giám đốc Học viện Cán bộ TPHCM nhận xét, các tham luận đã làm sâu sắc thêm tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục được kế thừa trong Nghị quyết 71-NQ/TW, coi giáo dục là quốc sách hàng đầu để đưa đất nước thoát “bẫy” thu nhập trung bình.
Những ý kiến về chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ và đào tạo công dân toàn cầu sẽ là cơ sở quan trọng để thành phố cụ thể hóa các quyết sách trong thời gian tới.
