Thúc đẩy công nghiệp quốc phòng
Mới nhất, Liên minh châu Âu (EU) hôm 19-5 đã đạt thỏa thuận về 2 trong 3 đề xuất nhằm thúc đẩy ngành công nghiệp quốc phòng. Nội dung gây tranh cãi nhất liên quan quyền tiếp cận sở hữu trí tuệ trong các dự án do Quỹ Quốc phòng châu Âu (EDF) tài trợ. Theo thỏa thuận cuối, các nước được quyền tiếp cận chung nhưng không được chuyển giao quyền sở hữu trí tuệ. Tuy nhiên, thỏa thuận này vẫn cần được các nước thành viên EU phê chuẩn.
Tiếp đến, EU cũng đạt tiến triển về việc cấp phép nhanh cho các nhà máy quốc phòng mới. Theo đó, chính quyền địa phương phải phản hồi hồ sơ cấp phép trong vòng 42 ngày làm việc, có thể gia hạn tối đa 60 ngày. Việc từ chối tự động cấp phép chỉ được áp dụng trong các trường hợp có nguy cơ nghiêm trọng đối với sức khỏe con người hoặc an ninh quốc gia. Tuy nhiên, các bên vẫn chưa thống nhất việc đơn giản hóa vận chuyển hàng hóa quốc phòng giữa các nước thành viên EU và tăng tính linh hoạt trong mua sắm quốc phòng, do nhiều nước thành viên lo ngại giấy phép vận chuyển chung ảnh hưởng tới thẩm quyền quốc gia.
Trang tin Project Syndicate cho rằng, trong bối cảnh Mỹ gần như ngừng hỗ trợ Ukraine và tuyên bố rút quân khỏi Đức, cam kết của Washington đối với an ninh châu Âu hiện mong manh hơn bao giờ hết. Chính vì vậy, để tăng tốc tái vũ trang EU đang xây dựng các cơ chế mới nhằm phối hợp đầu tư và tăng cường nền công nghiệp quốc phòng.
Gắn kết hơn
EU cũng ngày càng nổi bật trong các thảo luận quốc tế về đối ngoại và an ninh, qua đó tạo dựng hình ảnh một châu Âu gắn kết hơn. Điều này thể hiện qua các lệnh trừng phạt liên tiếp nhằm vào Nga, hỗ trợ tài chính quy mô lớn cho Ukraine và tài trợ chuyển giao thiết bị quân sự cho Kiev thông qua Cơ sở hòa bình châu Âu. Những động thái này cho thấy sự đồng thuận chính trị mạnh mẽ giữa các chính phủ châu Âu.
Với cuộc xung đột tại Trung Đông, các nước thành viên EU chia sẻ mục tiêu chung ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân, tránh một cuộc chiến rộng hơn có thể tiếp tục làm bất ổn thị trường năng lượng và làm trầm trọng thêm các rủi ro an ninh ở sườn phía Nam châu Âu. EU cũng đặc biệt lưu ý tới việc ngăn tái diễn làn sóng di cư quy mô lớn từng xảy ra sau khi nội chiến Syria bùng phát.
Trong nhiều thập kỷ, châu Âu gần như dựa vào “chiếc ô” an ninh của Mỹ thông qua NATO. Tuy nhiên, những phát biểu gần đây của Tổng thống Mỹ Donald Trump về khả năng cắt giảm cam kết với NATO đã làm gia tăng lo ngại tại châu Âu, thúc đẩy mạnh hơn khái niệm tự chủ chiến lược, không chỉ trong quốc phòng mà cả công nghệ, năng lượng và công nghiệp. Đức đã nới lỏng quy tắc tài khóa để tăng chi tiêu quân sự, trong khi Pháp và nhiều nước thành viên EU kêu gọi xây dựng năng lực phòng thủ chung.
Theo giới phân tích, xung đột tại Ukraine cùng xu hướng Mỹ ưu tiên lợi ích trong nước đang buộc châu Âu thay đổi tư duy an ninh sau Chiến tranh lạnh. Thay vì tiếp tục phụ thuộc vào Washington, EU đang từng bước định hình vai trò như một trung tâm quyền lực độc lập hơn trong trật tự thế giới nhiều biến động.
