Giảm đầu tư dàn trải, hạn chế lãng phí với PPP

Được ban hành cách đây gần 3 năm, song dường như Quyết định 71/2010 QĐ-TTg về thí điểm đầu tư theo hình thức hợp tác công - tư (PPP) vẫn chưa giúp cho phương thức đầu tư này vận hành trôi chảy, mặc dù PPP được kỳ vọng là nguồn bổ sung quan trọng trong điều kiện ngân sách còn hết sức eo hẹp. Một nghị định về vấn đề này đang được soạn thảo theo hướng rõ ràng, minh bạch hóa các điều khoản, giúp các nhà đầu tư - cả trong nước và nước ngoài - yên tâm đầu tư vốn. Ông Lê Văn Tăng, Cục trưởng Cục Quản lý đấu thầu (Bộ Kế hoạch và Đầu tư), một chuyên gia tham gia soạn thảo nghị định này, chia sẻ quan điểm với Báo SGGP. 

Hiện nay tại TPHCM chưa có dự án hạ tầng được đầu tư theo hình thức PPP. (Trong ảnh: Xa lộ Hà Nội được đầu tư theo hình thức BT). Ảnh: CAO THĂNG

“Nhất thể hóa” Quyết định 71 và Nghị định 108

Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ “khơi nguồn lực tư nhân”, nhiều nhược điểm của Quyết định 71 đã bộc lộ rõ. Nhiều nhà đầu tư cho rằng, quy định hiện hành còn quá chung chung, không đưa ra được lời giải cho nhiều vấn đề có thể nảy sinh trong thực tế. Vừa qua chúng tôi đã mạnh dạn làm một việc khá đặc biệt, chưa có tiền lệ, đó là tổ chức một cuộc hội thảo tại Singapore để trực tiếp lắng nghe ý kiến của các nhà đầu tư, các tổ chức ngân hàng và tài chính xem họ thực sự cần gì.

Đối với họ, điều quan trọng là mọi quy định phải rõ ràng, cụ thể, chi tiết, dễ hiểu, đầy đủ và có tính pháp lý cao; có cơ chế phân chia rủi ro và xử lý rủi ro mạch lạc. Họ phân vân khi Quyết định 71 là quy chế thí điểm, tính pháp lý và hiệu lực không cao.

Ngoài ra, do Việt Nam có Nghị định 108 về đầu tư theo hình thức BOT (xây dựng - kinh doanh - chuyển giao), BTO (xây dựng - chuyển giao - kinh doanh), BT (xây dựng - chuyển giao) nên các nhà đầu tư nước ngoài nhiều lúc không hình dung được sự khác nhau giữa các hình thức BOT, BTO, BT với khái niệm PPP; khi nào áp dụng Quyết định 71 và khi nào thì áp dụng Nghị định 108, giống nhau và khác nhau giữa 2 văn bản này là gì?

Vì vậy, Chính phủ đã giao Bộ Kế hoạch và Đầu tư soạn thảo một nghị định về hình thức đầu tư PPP theo hướng “nhất thể hóa” 2 văn bản pháp lý nêu trên, nhằm tạo ra cách hiểu, cách thực hiện thống nhất, thúc đẩy các dự án PPP. Sẽ không có chuyện nhà đầu tư phải tính toán thiệt hơn xem “nên làm theo Quyết định 71 hay Nghị định 108”.

Giải đáp nhiều băn khoăn của nhà đầu tư

Có rất nhiều câu hỏi chúng tôi nhận được từ nhà đầu tư và cả những người đứng đằng sau họ - các tổ chức tài chính, ngân hàng.

Không như chúng ta vẫn thường nghĩ, điều đầu tiên mà nhà đầu tư mong muốn chưa phải là những lợi ích cụ thể, trước mắt, mà là cơ chế thật sự rõ ràng, càng chi tiết càng tốt. Chẳng hạn như khi đầu tư một con đường, thu phí bằng tiền đồng Việt Nam, sau này nhà nước có cam kết bán ngoại tệ để nhà đầu tư có thể chuyển về nước hay không? Đất của dự án, nhà đầu tư có được dùng để thế chấp vay vốn từ ngân hàng và tổ chức đầu tư tài chính hay không; cơ chế tham gia của nhà nước như thế nào?...

Về phần mình, các tổ chức tài chính ngân hàng cũng có mối quan tâm riêng của họ. Vì nhà đầu tư quyết định đầu tư, nhưng vốn chủ sở hữu thường chỉ chiếm 15% - 20% giá trị đầu tư, còn lại phải đi vay. Họ không thể để mình bị “sa lầy” khi nhà đầu tư vì lý do nào đó không thể tiếp tục triển khai dự án. Chẳng hạn, trong trường hợp xấu, nhà đầu tư bị phá sản, hoặc không còn năng lực thực hiện tiếp dự án đang dang dở thì họ có quyền được “kéo” nhà đầu tư khác vào hay không, xử lý hậu quả như thế nào...

Một việc khác là nếu muốn mời nhà đầu tư tham gia vào các dự án PPP thì phải đấu thầu cạnh tranh, minh bạch, nhưng muốn đấu thầu cạnh tranh minh bạch thì phải lập dự án một cách bài bản, tức là phải có tiền để thuê công ty tư vấn có kinh nghiệm và năng lực thực thụ. Nhưng hiện nay ở Việt Nam thông thường công ty tư vấn phải ứng ra làm trước, khi dự án được duyệt, có tiền thì trả lại sau. Cái khó ở đây là các công ty tư vấn Việt Nam không giỏi về lập phương án tài chính cho các dự án PPP, tức là xây dựng kịch bản làm thế nào để thu được tiền về, bằng cách nào, trong bao năm... vì đây là hình thức rất mới.

Loay hoay mãi khi vận hành theo Quyết định 71 như thế, cho nên mới phải sinh ra loại quỹ DPF (Development Project Fund - Quỹ Phát triển dự án), ban đầu từ nguồn vốn do Ngân hàng Phát triển châu Á tài trợ, sau có thêm một số định chế tài chính khác... Các dự án cần lập dự án khả thi thì dùng quỹ này. Sau khi chọn được nhà đầu tư trúng thầu thì nhà đầu tư có trách nhiệm hoàn trả lại tiền để dùng cho dự án khác. Đồng thời, nên quy định rõ dự án trong danh mục của nhà nước thì nhà nước làm nghiên cứu khả thi; dự án do nhà đầu tư đề xuất thì nhà đầu tư làm nghiên cứu khả thi.

Ngoài ra, một số vấn đề khác cũng được nhà đầu tư đặt câu hỏi. Đơn cử, dự án do nhà nước chuẩn bị dự án rồi đem ra đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư. Thế còn trường hợp dự án do nhà đầu tư tự đề xuất dự án thì có đem ra đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư không?

Tất cả những việc như vậy đều phải được quy định một cách cụ thể trong văn bản có hiệu lực pháp lý cao thì mới thuyết phục được nhà đầu tư. Đáng lưu ý là trong dự thảo tới đây chúng tôi đề xuất phần vốn ngân sách (VGF) có thể lên tới 49%, thay vì 30% như trước.

Theo kế hoạch, trong tháng 12 tới, Bộ Kế hoạch và Đầu tư sẽ trình Chính phủ dự thảo nghị định. Nếu mọi việc suôn sẻ, sau khi thực hiện đầy đủ quy trình lập pháp thì trong quý 1-2014 nghị định sẽ được ban hành. Tôi tin rằng một khi đi vào cuộc sống, nghị định sẽ đáp ứng được mong muốn của nhà đầu tư.

Quan trọng hơn, một khi đất nước càng có nhiều dự án PPP thì sẽ càng ít đi những công trình đầu tư dang dở, lãng phí, hiệu quả sử dụng kém. Các nhà đầu tư tư nhân không bao giờ khoanh tay nhìn tiền túi của mình bị phơi mưa, phơi nắng và thất thoát.

CẨM HÀ ghi

Cẩn trọng chọn dự án PPP

Tại cuộc hội thảo về hợp tác công - tư được tổ chức tại TPHCM vào tháng 9-2013, các chuyên gia đưa ra khuyến nghị nên lựa chọn cẩn thận các dự án có thể áp dụng hình thức PPP. Do đầu tư theo PPP là mô hình dài hạn (đa số kéo dài 20 - 30 năm), do vậy nó phù hợp nhất với lĩnh vực cơ sở hạ tầng, môi trường và một số lĩnh vực có sự ổn định lâu dài. Ngược lại, trong lĩnh vực công nghệ thông tin, do công nghệ thay đổi rất nhanh theo từng năm, dẫn đến phải chỉnh sửa hợp đồng nhiều lần nên rất khó đạt được sự đồng thuận giữa khu vực công và tư.

Ông Lương Văn Lý, nguyên Phó Giám đốc Sở Kế hoạch và Đầu tư TPHCM, cho rằng tại Việt Nam, nhà nước cũng chỉ nên tham gia vào các dự án PPP ở khâu chuẩn bị dự án mà không tham gia vào quá trình hoạt động kinh doanh của công trình như mô hình của một số nước khác. Chuyên gia này ủng hộ việc xây dựng khung pháp lý rõ ràng, minh bạch từ đấu thầu, thanh toán, xử lý trách nhiệm khi xảy ra vi phạm hợp đồng; đồng nghĩa với việc phải có một nghị định riêng về đầu tư PPP.

Trong khi đó, các chuyên gia quốc tế nhận định, Việt Nam nên chọn những dự án nhỏ và đơn giản để thực hiện thí điểm PPP trước; khi làm thành công ở dự án nhỏ, củng cố niềm tin cho các nhà đầu tư thì việc thực hiện ở các dự án lớn sẽ dễ dàng hơn. Cần tránh việc quảng cáo, thông tin rầm rộ về những dự án lớn được mời gọi đầu tư theo hình thức PPP, trong khi dự án chưa tiến triển thật sự, nhất là chưa đạt được sự đồng thuận giữa các bên.

* Đến nay chưa có dự án PPP được vận hành thật sự để tìm điểm gỡ. Ở khâu chuẩn bị, 20 dự án đã có cũng đang ì ạch. Dự án tuyến đường sắt đô thị số 4 tại TPHCM có tổng vốn đầu tư 2 tỷ USD, nhà đầu tư cho rằng việc họ phải bỏ ra 70% vốn cho dự án là quá lớn, trong khi lại không được quyết định việc bán vé tàu. Đối tác nước ngoài đề nghị nhà nước đứng ra bảo lãnh vay 50% trong 70% vốn tư nhân phải góp.

Tương tự, Tổng Công ty Cấp nước Sài Gòn (Sawaco) cũng cho biết, các dự án chống thất thoát nước theo hình thức PPP của doanh nghiệp rất khó thực hiện, vì đầu ra là giá nước, mà giá nước thì doanh nghiệp không được quyền quyết định. Cơ chế chia sẻ lợi ích cho nhà đầu tư cũng vướng.

Cục Quản lý đấu thầu (Bộ Kế hoạch và Đầu tư) cho biết đang thực hiện một dự án triển khai đấu thầu điện tử bằng phương thức PPP. Những kinh nghiệm rút ra từ thực hiện dự án này sẽ được nghiên cứu kỹ trong quá trình dự thảo Nghị định quy định về hình thức đầu tư công - tư kết hợp.

BẢO ANH (tổng hợp)

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Hệ thống hạ tầng ở Khu kinh tế Hòn La, Quảng Trạch, Quảng Bình

Quảng Bình: Phê duyệt danh mục 62 dự án kêu gọi đầu tư với gần 95.000 tỷ đồng

Tiếp nối thành công công tác xúc tiến đầu tư năm 2018, năm 2021 tỉnh Quảng Bình tiếp tục tổ chức xúc tiến đầu tư trên nhiều lĩnh vực với loạt tiềm năng, lợi thế riêng có của mình. Theo đó, UBND tỉnh Quảng Bình vừa ra quyết định phê duyệt Danh mục dự án kêu gọi đầu tư giai đoạn 2021 - 2023, kêu gọi đầu tư vào 62 dự án trên các lĩnh vực với tổng vốn đăng ký ban đầu là 94.678 tỷ đồng (tương đương 4,1 tỷ USD).

Thị trường

TPHCM ưu tiên phát triển nhà ở xã hội, nhà ở giá rẻ

Ngày 14-1 Sở Xây dựng TPHCM tổ chức Hội nghị tổng kết năm 2020, triển khai nhiệm vụ năm 2021 và phát động phong trào thi đua yêu nước năm 2021. Đến dự có đồng chí Lê Hòa Bình, Phó Chủ tịch UBND TPHCM.

Địa ốc

Tối ưu mọi nguồn lực, Đồng Nai sẵn sàng bứt phá trong năm 2021

Giai đoạn 2021-2025, Đồng Nai được “chọn mặt gửi vàng” để đầu tư trên mọi phương diện, đặc biệt là hoàn thiện hệ thống giao thông, tạo động lực tăng trưởng mới cho địa phương trên tất cả lĩnh vực, xứng tầm với vị thế của tỉnh nằm ở cửa ngõ TPHCM và là trung tâm địa lý của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.

Ngân hàng - Chứng khoán

Nông nghiệp

Giám sát mã số vùng trồng nông sản xuất khẩu

Đại diện Cục Bảo vệ thực vật (Bộ NN-PTNT) khẳng định, nếu không kiểm tra, giám sát tốt các vùng trồng, cơ sở đóng gói đã được cấp mã số sẽ làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín của hàng nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế, cũng như ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích kinh tế của nông dân. Bởi hiện nay, nhiều cơ sở đã không tuân thủ nghiêm các quy định liên quan đến vấn đề này.

Tự giới thiệu

Chuyển động kinh tế & Đời sống 24H

Thông tin kinh tế