Trẻ mất kết nối với cha mẹ
Mỗi tối, vợ chồng chị Nguyễn Thủy Anh (35 tuổi, ngụ phường Phước Long, TPHCM) đều cặm cụi bán hàng online. Khách chốt đơn đến đâu, chị phải chuẩn bị hàng đến đó để kịp giao hàng. Bé Nguyễn Nguyên Anh (5 tuổi) làm bạn với chiếc máy tính bảng. Cậu bé như bị thôi miên, mê mẩn xem video ngắn hàng giờ đồng hồ, rồi gào khóc khi mẹ tắt máy. Chị Thủy Anh bất lực với điệp khúc lặp lại mỗi tối. “Con chỉ chơi với máy tính, điện thoại và rất dễ nổi nóng, xa cách cha mẹ. Tôi lo lắm nhưng không thể dừng việc bán hàng vì đó là thu nhập chính”, chị chia sẻ.
Bận mưu sinh cũng là khởi nguồn khiến nhiều cha mẹ phải đưa con đến khám tâm lý tại Bệnh viện Nhi đồng 2 TPHCM. Mới đây, BS-CK2 Nguyễn Thanh Sang, Trưởng khoa Liên chuyên khoa Tâm lý lâm sàng - Phục hồi chức năng - Y học cổ truyền, Bệnh viện Nhi đồng 2, đã thăm khám bé N.T.H. (7 tuổi). H. được cha mẹ mua cho máy tính riêng từ sớm để giải trí, học tiếng Anh. Theo thời gian, cậu bé dần thu mình, ngại giao tiếp. Người bạn thân nhất chính là máy tính. H. say sưa kể về nội dung các video đã xem, thường tự cười nói một mình trên lớp, mất khả năng tiếp thu bài giảng. Bác sĩ chẩn đoán H. mắc chứng rối loạn tăng động giảm chú ý.
Một trường hợp khác là em N.T.N. (14 tuổi) thường xuyên sử dụng điện thoại khoảng 5 giờ/ngày, vừa chơi game vừa xem video. Khi bị cấm dùng điện thoại, em cáu gắt, đập phá, bạo lực với người thân và hoảng loạn tinh thần. Qua thăm khám, bác sĩ nhận thấy việc xem video ngắn liên tục đã khiến em suy giảm khả năng tập trung, gây rối loạn giấc ngủ và hình thành phản ứng lo âu cấp tính khi rời xa thiết bị.
Cả Nguyên Anh, H. và N. đều có chung tình cảnh: cha mẹ bận rộn công việc, phải dùng điện thoại “dỗ” trẻ suốt thời gian dài. Đây không phải tình huống hiếm gặp. Tại phòng khám Tâm lý, Bệnh viện Nhi đồng 2 TPHCM, mỗi ngày có từ 100-140 lượt trẻ đến thăm khám. Trong đó, khoảng 70% gặp các vấn đề liên quan đến lạm dụng điện thoại.
Điện thoại cầm tay đang “cầm chân” trẻ nhỏ?
BS Trương Hữu Khanh, nguyên Trưởng khoa Nhiễm - Thần kinh, Bệnh viện Nhi đồng 1 TPHCM, đặc biệt lo ngại trước thực trạng nhiều phụ huynh dỗ dành trẻ nhỏ dưới 2 tuổi bằng điện thoại. Ông nhấn mạnh, những năm đầu đời là giai đoạn vàng cho sự phát triển của não bộ. Quá trình phát triển ngôn ngữ chỉ diễn ra khi trẻ được cha mẹ nhìn vào mắt và trò chuyện, kiên nhẫn chờ đợi phản ứng và tiếp tục đáp lại. Đó là chu trình giao tiếp hai chiều hoàn chỉnh, điều mà không một công nghệ hay ứng dụng giải trí nào có thể thay thế. Nếu xem tivi hay điện thoại thụ động trong thời gian dài, trẻ chỉ tiếp nhận âm thanh đơn chiều. Khi thiếu tương tác thực tế, não bộ sẽ mất đi cơ hội được kích thích tự nhiên nhất để hoàn thiện ngôn ngữ.
Ở chiều ngược lại, ông không phủ nhận những giá trị tích cực của công nghệ: có thể kích thích tư duy và mở rộng hiểu biết cho trẻ. Thế nhưng, kết quả này chỉ có được nếu người lớn giữ vai trò định hướng, chủ động kiểm soát chất lượng nội dung và thời lượng sử dụng thiết bị điện tử. Khi đó, thiết bị điện tử là một công cụ hỗ trợ, không phải “bảo mẫu” thay cha mẹ chăm sóc trẻ, hay một giải pháp tình thế để con ngồi yên. “Tôi hay nói vui, điện thoại thông minh từ một thiết bị “cầm tay” nay đã trở thành công cụ “cầm chân” đứa trẻ. Con có thể ngồi ngoan hơn, nhưng cũng bị tước đi cơ hội giao tiếp, vận động và khám phá thế giới xung quanh”, BS Khanh chia sẻ.
Trước thềm năm học mới, nhiều trường học tại TPHCM đã tổ chức khám sức khỏe định kỳ (như kiểm tra cột sống, sàng lọc thị lực...) cho học sinh để phát hiện sớm các vấn đề về thể chất, bệnh học đường. Đặc biệt, việc khám sàng lọc các rối loạn tâm lý ở học sinh giúp cha mẹ và nhà trường kịp thời nhận diện, theo dõi và đồng hành cùng sự phát triển của các em.
Còn theo BS Nguyễn Thanh Sang, nếu xem đi xem lại các video có ngôn ngữ thô tục, nội dung bạo lực, trẻ có thể gặp tình trạng trơ lì cảm xúc. Ngoài ra, trẻ bị phụ thuộc màn hình thường có dấu hiệu hung hăng, bồn chồn, tự cười nói một mình, ngại tiếp xúc, khả năng tập trung ngắn, tư duy chậm, khó ngủ, hay mệt mỏi..., cần được thăm khám tâm lý. Tuy vậy, thay vì cấm đoán trẻ đột ngột, phụ huynh cần thỏa thuận rõ với trẻ về thời lượng sử dụng thiết bị mỗi ngày, cũng như quy tắc không sử dụng điện thoại ở bàn ăn hay phòng ngủ.
“Để phòng ngừa hệ lụy từ “bảo mẫu công nghệ”, phụ huynh cần tự thiết lập kỷ luật công nghệ cho chính mình và làm gương bằng cách giảm sử dụng điện thoại khi ở bên con, dành thêm thời gian trò chuyện và vận động cùng con”, BS Nguyễn Thanh Sang nêu ý kiến.
