Từ ngày 1-7-2026, Luật Thi hành án dân sự (THADS) năm 2025 chính thức có hiệu lực. Đáng chú ý, luật đã dành mục 2 Chương II để quy định về thừa hành viên (đổi tên thừa phát lại) và Văn phòng THADS (đổi tên từ Văn phòng thừa phát lại). Điều này thể hiện bước phát triển mới theo chủ trương xã hội hóa hoạt động THADS.
Tăng thêm quyền hạn cho thừa hành viên
Trước đây, chế định thừa phát lại được quy định theo Nghị định 08/2020/NĐ-CP về tổ chức và hoạt động của thừa phát lại. Theo đó, thừa phát lại là người có đủ tiêu chuẩn được Nhà nước bổ nhiệm để thực hiện tống đạt, lập vi bằng, xác minh điều kiện thi hành án dân sự, tổ chức thi hành án dân sự trong phạm vi nhất định.
Sau khi thay đổi tên gọi "thừa phát lại" thành "thừa hành viên", "Văn phòng thừa phát lại" thành "Văn phòng THADS", Luật THADS 2025 cũng đã quy định rõ về các chức danh này.
Theo khoản 1 Điều 26 Luật THADS 2025, thừa hành viên là người được Nhà nước giao nhiệm vụ thi hành các bản án, quyết định và thực hiện các công việc khác theo quy định của luật này và quy định của pháp luật có liên quan. Theo khoản 1 Điều 29 Luật THADS 2025, Văn phòng THADS là tổ chức hành nghề của thừa hành viên để thực hiện việc tổ chức thi hành án và các công việc khác theo quy định của pháp luật.
Ngoài tống đạt giấy tờ, lập vi bằng, xác minh điều kiện thi hành án và tổ chức thi hành án trong phạm vi nhất định như quy định hiện hành, Điều 30 Luật THADS 2025 đã mở rộng thêm các nhiệm vụ, quyền hạn đối với thừa hành viên như: Yêu cầu đương sự, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đến Văn phòng THADS để giải quyết việc thi hành án; yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan cung cấp thông tin, tài liệu để xác minh địa chỉ, tài sản, điều kiện thi hành án của người phải thi hành án. Đề nghị cơ quan, tổ chức có thẩm quyền thực hiện phong tỏa tài khoản, tài sản ở nơi gửi giữ; tạm ngừng giao dịch, tạm dừng việc đăng ký, chuyển quyền sở hữu, quyền sử dụng, thay đổi hiện trạng tài sản...
Đối với văn phòng THADS, Điều 27 Luật THADS 2025 cũng quy định, Văn phòng THADS sẽ thực hiện việc thi hành án theo yêu cầu của đương sự thông qua hợp đồng dịch vụ, được nhận thù lao, chi phí theo thỏa thuận và theo quy định pháp luật; mua bảo hiểm trách nhiệm cho thừa hành viên, bồi thường thiệt hại do các hành vi vi phạm pháp luật của Trưởng văn phòng, thừa hành viên, người lao động khác thuộc văn phòng...
Góp phần giảm tải cho cơ quan nhà nước
ThS Lê Hoài Nam, Giảng viên Khoa Luật, Trường Đại học Kinh tế - Luật (Đại học Quốc gia TPHCM) đánh giá, quy định mới đối với thừa hành viên và Văn phòng THADS có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh hiện nay. Nhiều trường hợp bản án, quyết định đã có hiệu lực nhưng không thi hành được do người phải thi hành án có thể không tự nguyện thi hành, che giấu tài sản, chuyển dịch tài sản, để tài sản đứng tên người khác hoặc tạo ra tranh chấp về tài sản chung nhằm kéo dài quá trình thi hành án. Khi thừa hành viên có thêm công cụ pháp lý để xác minh, kiến nghị và yêu cầu tòa án xử lý các vấn đề liên quan đến tài sản thi hành án, việc thi hành án có điều kiện đi vào thực chất hơn.
Người được thi hành án, trong các trường hợp pháp luật cho phép, có thể lựa chọn yêu cầu các Phòng THADS hoặc chọn Văn phòng THADS để tổ chức thi hành án. Cơ chế này tạo thêm một kênh tiếp cận cho người dân và doanh nghiệp có quyền lựa chọn, đương sự có thể cân nhắc về tính thuận tiện, tốc độ xử lý, chất lượng dịch vụ, khả năng theo sát hồ sơ và chi phí thực hiện.
ThS Lê Hoài Nam cho biết thêm, dưới góc độ quản lý nhà nước, xã hội hóa thi hành án dân sự còn giúp tận dụng nguồn lực xã hội. Hệ thống cơ quan thi hành án dân sự hiện phải xử lý số lượng rất lớn bản án, quyết định, trong đó nhiều vụ việc phức tạp về tài sản, tín dụng, bất động sản, thừa kế, hôn nhân gia đình, kinh doanh thương mại. Việc cho phép Văn phòng THADS tham gia sẽ góp phần giảm tải cho cơ quan nhà nước, để cơ quan thi hành án tập trung hơn vào những vụ việc cần cưỡng chế, cần sử dụng quyền lực công hoặc có yếu tố phức tạp về an ninh, trật tự.
Thừa phát lại Hoàng Đức Hoài, Phó trưởng Văn phòng thừa phát lại Bến Thành, cho rằng, quy định mới sẽ cho đương sự thêm một lựa chọn để yêu cầu thi hành án. Hoạt động thi hành án của thừa hành viên được thực hiện dựa trên hợp đồng dịch vụ. Ngoài việc tuân thủ pháp luật, các Văn phòng THADS bị ràng buộc trách nhiệm bởi các thỏa thuận với khách hàng, như nghĩa vụ cập nhật, thông báo tiến độ công việc.
"Người dân, doanh nghiệp có thể phải thỏa thuận mức phí thi hành án cao hơn so với mức phí trong thi hành án công. Đổi lại, họ có thể nhận được sự hỗ trợ tận tâm, sát sao hơn trong quá trình giải quyết hồ sơ. Thừa hành viên có điều kiện bám sát từng vụ việc, kịp thời hỗ trợ tháo gỡ những vướng mắc phát sinh, trong khi hệ thống thi hành án công đang phải xử lý khối lượng án rất lớn nên khó đáp ứng đầy đủ yêu cầu này", ông Hoàng Đức Hoài phân tích.
