Quyền tự do tôn giáo không tách rời trách nhiệm công dân

Phiến diện và đánh tráo bản chất

Bộ Ngoại giao Việt Nam đã nhiều lần lên tiếng bác bỏ các đánh giá “không khách quan, không chính xác” trong các báo cáo, tuy nhiên, mới đây nhất, vào ngày 4-3, USCIRF (Ủy ban Tự do tôn giáo quốc tế Hoa Kỳ) lại tiếp tục đưa ra báo cáo thường niên về tình hình tự do tôn giáo quốc tế năm 2025, trong đó có những nội dung mang tính chất quy chụp về tình hình tôn giáo tại Việt Nam.

Theo TS Hoàng Văn Chung (Viện Dân tộc học và Tôn giáo học, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam), đây là biểu hiện rõ nét của việc “chính trị hóa” vấn đề tôn giáo. Nhất là khi những vụ việc cục bộ, thậm chí là các hành vi vi phạm pháp luật, bị cắt rời khỏi bối cảnh cụ thể, thổi phồng thành vấn đề “đàn áp tôn giáo” mang tính hệ thống. Cách tiếp cận này thiếu cơ sở, cố tình đánh tráo giữa quản lý nhà nước với can thiệp tôn giáo.

Việt Nam là quốc gia đa tôn giáo, đa tín ngưỡng, với hơn 28 triệu tín đồ thuộc nhiều tôn giáo khác nhau, cùng hàng chục ngàn cơ sở thờ tự. Quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo được hiến định tại Hiến pháp năm 2013 và được cụ thể hóa bằng Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016 - một đạo luật được đánh giá là tương đối đầy đủ, phù hợp với thông lệ quốc tế. Thực tế ở Việt Nam, các hoạt động tôn giáo diễn ra công khai, ổn định, từ sinh hoạt tín ngưỡng thường nhật đến các lễ hội tôn giáo lớn, thu hút đông đảo tín đồ và người dân tham gia.

Tuy nhiên, thời gian qua, ở nhiều địa phương xuất hiện những trường hợp lợi dụng danh nghĩa hoạt động tôn giáo với mục đích xấu. Điển hình là vào tháng 10-2025, Cơ quan An ninh điều tra Công an tỉnh Đắk Lắk đã khởi tố và bắt tạm giam Y Nuen Ayŭn (58 tuổi, trú xã Ea Phê) để điều tra về tội phá hoại chính sách đoàn kết. Kết quả điều tra bước đầu cho thấy, từ năm 2019, Y Nuen Ayŭn tham gia tổ chức “Hội thánh Tin lành đấng Christ Tây Nguyên”, nhiều lần cung cấp thông tin bịa đặt, vu khống chính quyền gây khó khăn và đàn áp tín đồ, tham gia các cuộc họp trực tuyến dưới danh nghĩa “sinh hoạt tôn giáo”, “cầu nguyện” nhưng thực chất nhằm tổ chức hoạt động chống chính quyền nhân dân.

Thế nhưng, những quy định quản lý nhà nước nhằm bảo đảm trật tự, an toàn xã hội, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cộng đồng lại đang bị USCIRF diễn giải thành “hạn chế” tự do tôn giáo. TS Hoàng Văn Chung khẳng định, không một quốc gia có chủ quyền nào cho phép nhân danh tôn giáo để vi phạm pháp luật, xâm hại lợi ích cộng đồng hay an ninh quốc gia. Việc đánh đồng giữa xử lý vi phạm pháp luật với “đàn áp tôn giáo” không chỉ làm sai lệch bản chất vấn đề mà còn gây phương hại đến chính các tôn giáo chân chính, vốn đang đồng hành cùng dân tộc trong quá trình phát triển đất nước. Tự do tôn giáo chỉ thực sự có ý nghĩa khi được thực hiện trong khuôn khổ pháp luật và gắn với trách nhiệm công dân. Đó cũng là thước đo cần thiết để đánh giá một cách công bằng, khách quan về tình hình tôn giáo ở Việt Nam hiện nay.

Bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo

Thượng tọa Thích Đức Thiện, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam, khẳng định, các hoạt động phật sự ở Việt Nam diễn ra thuận lợi, ổn định. Thượng tọa Thích Đức Thiện cho biết, ông đã nhiều lần trao đổi trực tiếp với đại diện của USCIRF và bày tỏ sự nghi ngờ về phương pháp luận nghiên cứu của các chuyên gia tham gia xây dựng báo cáo.

Ví dụ, trong một báo cáo, họ dẫn trường hợp ông Lê Tùng Vân ở tỉnh Long An trước đây và cho rằng đó là biểu hiện đàn áp Phật giáo. Nhận định này hoàn toàn sai, vì trường hợp đó là lợi dụng tôn giáo để trục lợi, vi phạm nghiêm trọng đạo đức, thậm chí liên quan đến hành vi loạn luân. Nếu những người đưa ra đánh giá này chưa tìm hiểu bản chất sự việc thì đó là thiếu trách nhiệm. Còn nếu đã biết rõ mà vẫn cố tình đưa vào báo cáo thì có thể coi là sự chủ đích làm sai lệch sự thật. Tương tự, vụ việc ở chùa Đại Thọ (Vĩnh Long), bản chất là hành vi giữ người trái phép, bị xử lý theo pháp luật, không phải vì tụng kinh hay lễ Phật.

Về cáo buộc Việt Nam bắt buộc đăng ký hoạt động là hạn chế tôn giáo, Thượng tọa Thích Đức Thiện chia sẻ, tại các tỉnh miền núi như tỉnh Điện Biên, đồng bào các dân tộc vẫn tự do tụng kinh, lễ Phật, tu tập tại các điểm sinh hoạt tập trung. Việc đăng ký hoạt động không phải hạn chế tự do tín ngưỡng mà để chính quyền chủ động hỗ trợ, bảo đảm an toàn giao thông, phòng cháy chữa cháy khi tập trung đông người. Việc đăng ký chủ yếu mang tính thông báo và đều được chấp thuận. Thực tế cũng cho thấy, nhiều tôn giáo tại Việt Nam không chỉ hoạt động ổn định mà còn tham gia tích cực vào các lĩnh vực giáo dục, y tế, từ thiện, bảo vệ môi trường, góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Bên cạnh đó, Việt Nam ngày càng chủ động, cởi mở trong đối thoại quốc tế về nhân quyền và tự do tôn giáo. Nhiều đoàn chức sắc, tổ chức tôn giáo quốc tế đã đến Việt Nam tìm hiểu thực tiễn và ghi nhận những chuyển biến tích cực trong đời sống tôn giáo.