Sáng qua, 30-8, tại trụ sở Hội Nhà văn TPHCM đã diễn ra cuộc tọa đàm bàn về sáng tác văn học cho thiếu nhi với chủ đề ngày khai giảng. Từ cuộc tọa đàm này nhiều vấn đề đã được đưa ra.
Truyện thiếu nhi - rộn rịp hàng ngoại
Trong làn sóng truyện thiếu nhi nước ngoài tràn vào Việt Nam, nhiều người cho rằng đề tài của các loại truyện này chủ yếu là thế giới thần tiên, huyền thoại với phép thuật, phù thủy. Kết luận này không hẳn là sai khi những tác phẩm ăn khách nhất thời gian qua đều có nội dung liên quan đến thế giới huyền ảo như Harry Potter, Hậu duệ thần đèn, Pendragon…
Trẻ em Việt Nam say mê đọc sách ngoại khi sách nội quá hiếm hoi.
Trước tình hình đó, nhiều nhà văn, những người luôn kêu gọi phát triển văn học thiếu nhi trong nước đã cho rằng nếu văn chương huyền ảo bị áp đảo thì các nhà văn trong nước nên quay lại với văn chương thiếu nhi mang tính đời thường. Một trong những đề tài được kêu gọi viết nhiều nhất là bối cảnh trường lớp của các em thiếu nhi hiện nay.
Thế nhưng, dù không hoành tráng, rầm rộ như thế giới huyền ảo nhưng mảng đề tài trường học cũng đã bị sách thiếu nhi dịch lũng đoạn từ rất lâu. Hàng loạt tựa sách về đề tài này đến từ nhiều quốc gia đã từ lâu thâm nhập sâu vào đời sống văn hóa đọc của độc giả lứa tuổi nhi đồng. Từ những tác phẩm châu Âu như Nhóc Nicolas-Những chuyện chưa kể đến các tác phẩm tới từ Trung Quốc như Giả Lý-Giả Mai, Cậu bé phi thường Mã Minh Gia… Điểm chung của các tác phẩm này là đều lấy bối cảnh cuộc sống bình thường của các cô cậu bé lứa tuổi nhi đồng, tiểu học từ nhà đến trường học.
Trong lĩnh vực này, văn học trong nước lại một lần nữa chậm chân. Ngoài trừ tác phẩm Kính vạn hoa của nhà văn Nguyễn Nhật Ánh, hầu như không còn tác phẩm nào thực sự nổi bật về đề tài học sinh tiểu học, nhi đồng. Mà nhà văn Nguyễn Nhật Ánh cũng là người duy nhất có tác phẩm văn học huyền ảo khá nổi tiếng Chuyện xứ Langbiang.
Khoảng trống đáng tiếc
Khi đánh giá sự thành công của Harry Potter người ta ghi nhận những điểm mạnh của nữ văn sĩ J.K.Rowling như: Năng lực kể chuyện xuất sắc, vốn kiến thức văn hóa, nhất là thể loại văn học truyền thuyết rất rộng… tác giả của các tác phẩm thuộc thể loại huyền ảo khác cũng được ghi nhận tương tự.
Dù lý do gì chăng nữa thì một sự thật vẫn đang bày ra trước mắt, trong văn học, thiếu nhi Việt Nam nhất là ở lứa tuổi thiếu niên, nhi đồng không có chọn lựa nào khác ngoài các tác phẩm dịch đến từ nước ngoài |
Còn tác phẩm thiếu nhi lấy đề tài từ nhà đến trường học, tuy hình thức thể hiện bên ngoài không phức tạp nhưng trên thực tế cũng phải đòi hỏi tác giả rất nhiều công sức vì thế giới thiếu nhi hiện tại đã khác nhiều so với thế giới thiếu nhi thời của tác giả. Để có được tư liệu sáng tác, mỗi nhà văn tìm cho mình một biện pháp khác nhau.
Ví dụ như Cậu bé phi thường Mã Minh Gia, để có được nội dung sáng tác, nữ tác giả Trịnh Xuân Hoa đã lấy chính những câu chuyện mà cậu con trai học lớp 1 của chị kể lại sau những ngày đầu đi học. Dĩ nhiên, qua ngòi bút của nhà văn, truyện có thêm ý nghĩa nhân văn, một chút bài học giáo dục dành cho các độc giả nhỏ tuổi. Ngược lại, nhà văn Goscinny (Pháp) tác giả của Nhóc Nicolas lại nhìn thiếu nhi theo kiểu của người lớn, thiếu nhi trong tác phẩm của ông là hình ảnh thu nhỏ của thế giới người lớn và để cho rõ ràng ông để cả một thế giới người lớn bên cạnh cho dễ so sánh.
Chuyện cậu bé Nicolas đánh nhau với bạn cũng giống y như bố cậu đánh nhau với ông hàng xóm, cả hai xem lý do là chính đáng nhưng người bên ngoài nhìn vào chỉ thấy toàn lý do trẻ con. Rồi cậu bạn cùng lớp nhà giàu, cái gì cũng có, lại không có được chiếc xe gỗ do bố Nicolas tự đóng cho con, kết quả là ông bố nhà giàu phải tới xin học đóng xe… Chuyện trẻ con và người lớn cứ thế gắn liền với nhau.
Với cách thể hiện gần gũi, hài hước và nhẹ nhàng, các loại sách thiếu nhi dành cho lứa tuổi tiểu học, nhi đồng thu hút rất nhiều bạn đọc. Tuy nhiên, như đã nói ở trên vẫn còn quá ít tác phẩm trong nước thành công với đề tài này. Lý do có nhiều, có thể là người có nhu cầu viết thì lại chỉ muốn nhắc về thời thiếu nhi của mình chứ không phải là thiếu nhi hiện nay khiến bạn đọc trẻ không thể tiếp nhận. Cũng có thể như nhà văn chuyên viết về thiếu nhi Lưu Thị Lương từng nhận xét, vấn đề “tài năng và cơ hội” khi mà cơ hội cho tác phẩm thiếu nhi xuất hiện quá ít như hiện nay thì khó lòng chờ đợi một tác phẩm hay. Hay thực tế hơn là việc kiếm sống nhờ viết cho thiếu nhi ngày càng khó khăn đến nỗi ít ai dành hết tâm huyết cho nó nên không thể có tác phẩm hay?...
Tân Tường
