Công luận gần đây nóng lên với các ý kiến phát biểu tại cuộc họp giữa nhiệm kỳ của HĐND TPHCM với giám đốc một số sở ngành. Chung quy vẫn là sự phiền hà, nhiêu khê, trễ hẹn… đối với các thủ tục đăng ký kinh doanh, cấp phép xây dựng, cấp chủ quyền nhà ở đất ở… Làm cách nào để cải thiện được tình trạng trạng trên?
Thay đổi một quan niệm
Trong một giáo trình chính thống để giảng cho công chức, khi nói đến đặc điểm của Quản lý hành chính Nhà nước có nhấn mạnh: “Quản lý hành chính Nhà nước có tính quyền lực đặc biệt, thể hiện mệnh lệnh đơn phương của chủ thể quản lý và tính chấp hành vô điều kiện của khách thể quản lý hành chính nhà nước. Nếu vi phạm pháp luật hoặc không chấp hành mệnh lệnh, thì bị truy cứu trách nhiệm và xử lý theo pháp luật”.
Cán bộ phường Hiệp Bình Phước quận Thủ Đức hướng dẫn thủ tục nhà đất cho người dân. Ảnh: M.Hg
Ở đây chúng tôi không bàn về quan điểm học thuật hành chính học, chỉ xin bàn về khía cạnh tâm lý của công chức - người luôn luôn tâm niệm và bị ám ảnh bởi “quyền lực đặc biệt”, “mệnh lệnh đơn phương” mà mình là đại diện (chủ thể) và tất cả bộ phận còn lại của xã hội phải “chấp hành vô điều kiện” (nhân dân - khách thể). Thế thì còn tâm trí đâu mà nghĩ đến cái bản chất tốt đẹp của Nhà nước ta là Nhà nước của dân, do dân, vì dân?
Thiết nghĩ có hai loại hành chính song song tồn tại: hành chính cai trị và hành chính dịch vụ. Xã hội ta ngày càng phát triển, nền dân chủ XHCN ngày càng củng cố, do đó không có lý do gì phát triển loại hành chính cai trị mà ngược lại phải phát triển hành chính dịch vụ. Hành chính dịch vụ sẽ hướng tới một nền hành chính gần dân, lấy nhân dân làm trung tâm (chủ thể) đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu chính đáng của nhân dân.
Quán triệt những tiêu chí của nền hành chính dịch vụ
Hành chính dịch vụ có thể xem như doanh nghiệp dịch vụ. Hành chính hướng về lợi ích của khách hàng, thay vì đối xử với dân theo kiểu một người cai trị.
Xử sự một cách dân chủ, không chỉ ban hành quyết định mà còn giải thích cặn kẽ rõ ràng các quyết định cho thấu tình đạt lý. Phải thông tin đầy đủ để ngăn chặn sự mất lòng tin.
Cần có các công chức có chuyên môn, hiểu biết tâm lý, có kiến thức xã hội để có thái độ xử sự gần dân, thường xuyên bồi dưỡng công chức về chuyên môn nghề nghiệp, về kiến thức bổ trợ, về xã hội.
Người lãnh đạo không có sự ràng buộc nghĩa vụ trách nhiệm với đơn vị thì sẽ không có sự gần dân. Người lãnh đạo luôn phải nêu gương và đòi hỏi cao đối với công chức dưới quyền thực hiện đúng nghĩa vụ trách nhiệm của họ.
Hoạt động hành chính dịch vụ đòi hỏi tổ chức bộ máy hành chính thích hợp, hoạt động hiệu quả, hiệu lực. Phân công phân cấp trách nhiệm rõ ràng; thực hiện “một cửa”; áp dụng những tiến bộ kỹ thuật hỗ trợ hoạt động hành chính; tạo sự thuận lợi tối đa cho dân.
Tăng cường xã hội hóa dịch vụ công
Muốn đơn giản hóa thủ tục hành chính, quản lý hành chính hiệu quả, chính quyền phải giảm bớt nội dung quản lý. Xuất phát từ quan niệm của thời bao cấp, cái gì nhà nước cũng muốn đứng ra làm, lĩnh vực gì nhà nước cũng muốn giữ độc quyền cung cấp…, khi không bao quát nổi, không “kham nổi” thì đưa ra quyết định đơn giản là cấm! Hơn nữa, nếu có độc quyền làm thì chỉ cung cấp những dịch vụ kém chất lượng hoặc khan hiếm dẫn đến xin-cho.
Cần phải tích cực xã hội hóa dịch vụ công vì nhu cầu của xã hội quá lớn nhưng khả năng của Nhà nước lại có hạn (có hạn về tài chính trong kiểm soát chi phí, kém hiệu quả trong chi tiêu, Nhà nước quá tải cung cấp dịch vụ chi phí cao hiệu quả thấp).
Tăng tính cạnh tranh trong việc cung cấp dịch vụ, điều này chỉ có lợi cho khách hàng (nhân dân). Gắn bó quyền lợi giữa bên cung cấp dịch vụ và người thụ hưởng. Tính năng động cao hơn khi thành lập và giải thể tổ chức cung cấp dịch vụ.
Sớm có quy chế hoạt động công vụ
Khâu đột phá trong cải cách hành chính nên chọn là khâu hoạt động của đội ngũ công chức. Mặc dù có Pháp lệnh công chức, nhưng nếu muốn xây dựng một nền hành chính có hiệu lực, hiệu quả thì phải có Quy định về hoạt động công vụ.
Hoạt động công vụ là hoạt động thực hiện chức năng, nhiệm vụ của công chức trong các công sở nhằm giải quyết quan hệ giữa các cơ quan nhà nước với nhân dân.
Đối tượng phục vụ của công vụ là mọi tổ chức, công dân và người nước ngoài. Hoạt động công vụ phải thực hiện theo nguyên tắc thống nhất, công khai, tuân thủ pháp luật, đúng thẩm quyền và chịu trách nhiệm cá nhân. Hoạt động công vụ bao gồm: tổ chức công sở, trách nhiệm của công chức khi thi hành công vụ; quan hệ trong công vụ; thủ tục hành chính.
Có ý kiến cho rằng, nguyên nhân dẫn đến nhiều bất cập hiện nay là do trình độ của công chức. Nói như vậy chỉ đúng một phần. Trong thực tế nhiều khi một công chức được đào tạo bài bản, khi thực thi công vụ do không bị những ràng buộc của một quy định chặt chẽ nhiều khi dẫn đến sai phạm.
Thậm chí một số công chức còn “vận dụng” trình độ để “lách luật” gây nhũng nhiễu. Vì thế, công chức vừa phải có tâm, vừa phải có tầm. Để hỗ trợ cho cái tâm có điều kiện phát huy, phải sử dụng những kỹ thuật bổ trợ như quản lý chất lượng thực thi công vụ của cơ quan theo tiêu chuẩn ISO 9000, sử dụng triệt để công nghệ thông tin trong công tác điều hành… nhằm hạn chế yếu tố chủ quan của con người tham gia vào quá trình vận hành, hành xử công việc.
Có một quy chế hoạt động công vụ đầy đủ và minh bạch sẽ tạo điều kiện cho việc giám sát, kiểm tra xử lý của cấp lãnh đạo, nhân dân, công luận được dễ dàng. Công chức có cẩm nang dựa vào đấy mà thực thi công vụ một cách mẫn cán, minh bạch và vô tư…
Trong lúc chờ đợi có một quy chế chung thống nhất, từng đơn vị, cơ quan, địa phương có thể chủ động soạn thảo ban hành quy chế tạm thời - coi đấy là khâu có tính chất đột phá cần gấp rút triển khai.
DIỆP VĂN SƠN
