Cuối giờ chiều 14-4, cuộc đình công của hơn 5.000 CN Công ty TNHH Da giày Huê Phong (quận Gò Vấp, TPHCM) đã đi trọn ngày thứ 4 và chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, đúng như dự đoán của một cán bộ LĐLĐ quận Gò Vấp đã theo dõi nhiều vụ đình công ở Huê Phong từ ngày công ty thành lập đến nay: “Đình công ở Huê Phong chưa bao giờ dưới 4 ngày và chắc chắn sẽ còn nhiều lần tiếp diễn theo chiều hướng nghiêm trọng…

Mâu thuẫn gay gắt

Xuất phát điểm của vụ đình công là vào trưa ngày 10-4, khi đến giờ cơm, khoảng 2.300 CN Công ty Huê Phong chuẩn bị vào nhà ăn thì bị một nhóm CN ngăn cản không cho vào ăn và kêu gọi đình công. Đến 15 giờ 30 cùng ngày, nhóm CN bỏ ra về. Ngày 11-4, từ sự xô xát giữa lực lượng bảo vệ công ty và CN, nhóm CN đình công phẫn nộ có hành vi phản ứng tiêu cực cả với công an địa phương.

Đến ngày 12-4, vụ đình công từ chỗ chỉ xảy ra ở xưởng cắt dập với quy mô hơn 300 CN đã lan rộng toàn công ty. Trưa 12-4, xô xát đã làm một công nhân nữ đang mang thai phải vào bệnh viện cấp cứu. Chiều 12-4, ngay cả khi đoàn công tác liên ngành của TP có mặt tại các xưởng để giải quyết đình công, CN vẫn ùa ra vây quản đốc, chuyền trưởng... Suốt từ khi xảy ra đình công đến chiều 12-4, phía CN không đưa ra yêu cầu và cũng không chấp nhận đối thoại với chủ DN vì theo họ, nếu phát biểu riêng lẻ hoặc đứng ra đại diện cho số đông sẽ bị công ty đuổi việc sau đó; còn đối thoại thì… Ban giám đốc công ty chỉ “hứa lèo”.

Ông Giang Văn Nam, Phó phòng LĐTB-XH quận Gò Vấp cho biết: “Không riêng khi xảy ra đình công, ngay cả lúc bình thường, quan hệ giữa CN và chủ DN đã không tốt đẹp. Có khi CN vừa nhận phần cơm trưa đã lập tức đổ ngược trở lại và yêu cầu nhân viên nhà ăn phải lấy cho phần khác. Một cán bộ Đoàn TNCS quận Gò Vấp nhiều lần đến công ty tham gia giải quyết đình công, kể: Sau mỗi bữa ăn, phần cơm mà CN đổ bỏ vun thành đống lớn, vô cùng lãng phí”. Hỏi vì sao, không ít CN trả lời ngay: “Cơm thường sống hoặc nhão, thức ăn nuốt không vô, sao ăn?”. Vì cơm áo gạo tiền, nhiều CN vẫn ở lại bán sức lao động cho Huê Phong. Nhưng càng ngày, mối quan hệ giữa người lao động và Ban giám đốc Công ty Huê Phong càng căng thẳng.

Không có lửa, sao có khói?

Chủ tịch LĐLĐ quận Gò Vấp trao đổi với công nhân Công ty Huê Phong chiều 12-4.

Cho đến giờ phút này, tại TPHCM, Huê Phong có thể được xem là DN “điển hình tiêu cực”: đình công, lãn công, tranh chấp lao động tập thể, vi phạm pháp luật lao động, xúc phạm CN, trong khi CN ẩu đả, đập phá tài sản. Điểm lại bảng “thành tích” của công ty có thể thấy nổi bật lên những sự kiện: Tháng 9-1997, chuyên gia kỹ thuật người Đài Loan Liu Tien Kuang bắt 120 CN phơi nắng giữa trưa dẫn đến cuộc đình công phản đối của toàn bộ CN, cơ quan chức năng đã lập thủ tục khởi tố vụ án nhưng sau đó chuyên gia này bỏ trốn về nước nên sự việc chìm xuồng; tháng 9-2000, do DN vi phạm Luật Lao động, toàn bộ CN công ty đã đình công, đập phá nhà ăn, bồn hoa.

Tháng 10-2000, 12 CN bị sa thải vì tham gia đình công phản kháng bằng cách tuyệt thực và ngất xỉu trước cổng công ty. Tháng 6-2005, CN đình công, đập phá nhà ăn, phòng y tế với tổng thiệt hại tới gần 4 tỷ đồng. Mới đây, tháng 3-2008, hơn 4.000 CN công ty đã 2 lần đình công với gần 10 ngày, đứng tràn ra đường làm kẹt xe cả đoạn đường Phạm Văn Chiêu... Thống kê cho thấy từ ngày thành lập đến nay, Huê Phong đã xảy ra hơn 10 vụ đình công lớn và rất nhiều vụ ngừng việc, lãn công với quy mô nhỏ.

Một vấn đề gây nhiều tranh cãi là việc xác định sở hữu của công ty. Theo hồ sơ tại phòng đăng ký kinh doanh Sở Kế hoạch - Đầu tư, Giám đốc Công ty Huê Phong là ông Tô Gia Đương (So-Chia-Tong), dân tộc Hoa, hộ khẩu thường trú Quảng Châu, Trung Quốc; số hộ chiếu 130324047, nơi cấp Kwangtung, nhưng lại mang quốc tịch Việt Nam (!?). Chính vì vậy, Công ty Huê Phong được công nhận là công ty có vốn đầu tư trong nước. Tuy nhiên, trong thời gian qua, khi có chuyện liên quan đến pháp luật VN, Công ty Huê Phong lại được sự tác động từ một cơ quan đại diện nước ngoài tại TPHCM. Chính từ sự nhập nhằng này mà nhiều quyền lợi của CN như lương cơ bản, mức đóng BHXH và các khoản trợ cấp căn cứ trên mức lương đều bị ảnh hưởng…

Công ty: bất hợp tác…

Trong buổi làm việc mới đây giữa lãnh đạo quận Gò Vấp và đại diện LĐLĐ TP, Sở LĐTB-XH về vấn đề đình công ở Công ty Huê Phong, bà Nguyễn Thị Tuyết, Trưởng phòng LĐTB-XH quận Gò Vấp nhận xét: “Nguyên nhân dẫn đến mâu thuẫn ngày càng cao giữa CN và DN chính do cách quản lý, điều hành và đối xử của công ty với CN từ nhiều năm nay. Ngay cả khi Ban giám đốc làm việc với đoàn công tác và đồng ý nới lỏng một số quy định hà khắc với người lao động thì bộ phận quản đốc, chuyên gia cũng đã không thi hành”.

Còn ông Đỗ Văn Tánh, Trưởng ban Dân vận quận Gò Vấp cho rằng: “Năm nào ở Huê Phong cũng xảy ra vài vụ đình công. Điều đáng nói là khi các cơ quan chức năng xuống giải quyết, thái độ hợp tác của công ty không cao còn CN thì ngày một bất cần. Đó là hậu quả của những lần vi phạm pháp luật lao động và xử ép CN triền miên”. Làm việc với Ban giám đốc công ty, bà Nguyễn Thị Dân, Trưởng phòng Lao động tiền công, tiền lương Sở LĐTB-XH TPHCM nói: “Chúng tôi có cảm giác công ty chỉ thu hút lao động, khai thác sức lao động mà không điều hành, quản lý nổi quan hệ lao động trong công ty…”.

Tồn tại hơn 16 năm, liên tục bị mất CN, lực lượng lao động phải “thay máu” hàng ngày, liên tục xảy ra đình công, tranh chấp, mất trật tự… Có vẻ như BGĐ Công ty Huê Phong đã tiên liệu, chấp nhận, nếu không muốn nói là cố tình duy trì tình trạng trên để khai thác cạn kiệt sức lao động của CN, phục vụ cho mục tiêu lợi nhuận của ông chủ.

Sáng 14-4, Công ty Huê Phong đã dán các tờ thông báo “Giải quyết một số kiến nghị của CN”. Nội dung bản thông báo đưa ra 5 vấn đề: hỗ trợ 75 ngàn đồng cho CN trong 5 ngày đình công tháng 3-2008; hứa ký phụ lục hợp đồng lao động cho CN kể từ ngày 17-4; tăng tiền năng suất từ 30 đến 300 ngàn đồng; việc truy nộp BHXH, công ty chịu 17%, CN chịu 6%; khẳng định việc công ty hứa tăng lương cho CN vào tháng 4-2008 chỉ là… tin đồn.

Ngay sau khi đọc thông báo, tất cả CN vào công ty đều không trở lại làm việc vì cho rằng thông báo chẳng có gì mới.

Mai Hương - Quý Lâm