Thủ tục đăng ký doanh nghiệp (DN) đang được cải cách theo hướng đơn giản, nhưng nếu thiếu cơ chế kiểm soát, sự thông thoáng sẽ trở thành kẽ hở. Nghị định số 296/2026/NĐ-CP (sửa đổi, bổ sung Nghị định 168/2025/NĐ-CP) quy định: từ ngày 21-7-2026, người đăng ký DN phải xác thực điện tử, bắt đầu được triển khai. Yêu cầu này là bước đi cần thiết chuyển từ quản lý bằng hồ sơ giấy sang quản trị dựa trên dữ liệu số.
Mọi hồ sơ đăng ký đều phải gắn với một danh tính điện tử đã được xác minh, loại trừ việc sử dụng giấy tờ giả mạo và quản lý lưu vết toàn bộ quá trình đăng ký, có thể truy xuất thông tin khi phát hiện bất thường. Đây cũng là nền tảng để kết nối dữ liệu giữa cơ quan đăng ký kinh doanh với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, cơ quan thuế và các cơ quan quản lý khác.
Dù vậy, xác thực điện tử không thể hoàn toàn xóa bỏ DN “ma” nếu ai đó tự nguyện cho thuê danh tính để vụ lợi. Khi đó, hệ thống có thể nhận diện đúng người làm thủ tục nhưng không xác định được mục đích thành lập DN của họ.
Do đó, cần xây dựng hệ thống phân tích dữ liệu và ứng dụng trí tuệ nhân tạo tự động cảnh báo DN có các dấu hiệu rủi ro như: đăng ký vốn điều lệ lớn nhưng không có lao động; liên tục thay đổi người đại diện theo pháp luật; phát hành hóa đơn với giá trị lớn ngay sau khi thành lập... Đồng thời chuyển mạnh từ hậu kiểm thủ công sang hậu kiểm thông minh, dựa trên phân tích dữ liệu thay vì kiểm tra dàn trải.
Những DN có mức độ rủi ro cao phải được giám sát từ giai đoạn đầu hoạt động để kịp thời ngăn chặn vi phạm. Ngoài ra, cần xây dựng một hệ sinh thái quản trị số, trong đó dữ liệu giữa cơ quan đăng ký kinh doanh, cơ quan thuế, công an, ngân hàng và các cơ quan quản lý khác được kết nối, chia sẻ và phân tích theo thời gian thực.
