Thuốc lá, ô nhiễm môi trường gây bệnh phổi gia tăng
Buổi talkshow có sự tham gia của 3 chuyên gia y tế hàng đầu trong lĩnh vực Hô hấp: PGS-TS-BS Trần Văn Ngọc, Chủ tịch Liên chi hội Hội Hô hấp TPHCM, Phó Chủ tịch Hội Phổi Việt Nam VPĐD TPHCM, Chủ Tịch Hội Đồng Quản Trị Hệ thống Y Khoa Ngọc Minh; PGS-TS-BS Lê Tiến Dũng, nguyên Trưởng khoa Hô hấp, Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM, Phòng khám Đa khoa Ngọc Minh; TS-BS Phạm Ngọc Hoàng Long, giảng viên Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch, Phòng khám Đa khoa Ngọc Minh.
Trước tình trạng bệnh lý hô hấp đang có xu hướng trẻ hóa và gia tăng, PGS. TS. BS Trần Văn Ngọc, nhìn nhận có hai nguyên nhân, thứ nhất do hệ hô hấp tiếp xúc trực tiếp với môi trường nên chịu ảnh hưởng lớn từ không khí ô nhiễm, bụi mịn và môi trường sống. Những yếu tố này có thể gây bệnh cấp tính như hen hoặc diễn biến lâu dài, làm suy giảm chức năng phổi và sức đề kháng, khiến trẻ dễ mắc vi rút, vi khuẩn, COPD (bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính) hoặc ung thư phổi. Tình trạng hen ở trẻ em cũng ngày càng tăng theo mức độ ô nhiễm môi trường. Thứ hai, ý thức chăm sóc sức khỏe và phát hiện bệnh sớm cũng thay đổi.
Theo PGS-TS Trần Văn Ngọc, khoảng 30 - 40 năm trước, nhiều người chỉ đi khám khi bệnh đã nặng. Hiện nay, điều kiện kinh tế phát triển cùng thông tin từ báo chí giúp người dân quan tâm hơn đến sức khỏe và chủ động phát hiện bệnh sớm. Ông dẫn chứng ung thư phổi trước đây thường được phát hiện ở khoảng 60 tuổi, nhưng hiện đã có những trường hợp trẻ hơn, thậm chí ở độ tuổi mười mấy.
Theo TS-BS Phạm Ngọc Hoàng Long, cần hiểu rằng tai, mũi, họng cũng là một phần của đường hô hấp trên. Trong đó, mũi có vai trò làm ẩm, làm sạch và lọc không khí trước khi đưa vào phổi, đồng thời đảm nhiệm một số chức năng cảm giác. Khi thường xuyên tiếp xúc với các tác nhân gây nhiễm, niêm mạc mũi có thể bị viêm, từ đó dẫn đến các bệnh lý tai, mũi, họng và ảnh hưởng đến đường hô hấp dưới.
Bên cạnh đó, thói quen sử dụng máy điều hòa không đúng cách, vệ sinh mũi sai phương pháp cũng có thể làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh. Một vấn đề đáng lưu ý là người bệnh tự ý sử dụng thuốc khi có triệu chứng hô hấp. Việc điều trị không đúng cách có thể khiến bệnh không thuyên giảm, thậm chí dẫn đến tình trạng viêm mũi kéo dài và khó điều trị.
PGS.TS.BS Lê Tiến Dũng cho rằng, một trong những nguyên nhân khiến bệnh hô hấp diễn tiến nặng là người dân chưa có thói quen tầm soát ung thư phổi, đặc biệt là những người thuộc nhóm nguy cơ cao. Thông thường, khi xuất hiện các triệu chứng rõ rệt, người bệnh mới đi khám thì việc chẩn đoán không khó, nhưng lúc này bệnh có thể đã vượt qua “thời điểm vàng” để điều trị. Vì vậy, tỷ lệ tử vong trong 5 năm kể từ thời điểm phát hiện bệnh ở những trường hợp này rất cao.
Đối với bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), bệnh thường gặp ở những người hút thuốc lá lâu năm. Các triệu chứng ban đầu khá mơ hồ nên người bệnh dễ chủ quan, không thăm khám và điều trị kịp thời. Nếu được phát hiện và điều trị sớm, bệnh có thể được kiểm soát tốt và làm chậm quá trình tiến triển. Ngược lại, khi phát hiện ở giai đoạn muộn, khả năng điều trị khỏi gần như không còn và việc kiểm soát, cải thiện tình trạng bệnh cũng gặp nhiều khó khăn.
Chủ động tầm soát, điều trị kịp thời
PGS-TS-BS Trần Văn Ngọc phân tích, tầm soát nghĩa là khám và làm xét nghiệm để phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm khi bệnh nhân chưa có triệu chứng gì. Theo đó, mỗi bệnh có tiêu chuẩn tầm soát khác nhau dựa trên những nghiên cứu trên chứng cứ, không lạm dụng tầm soát nhằm tiết kiệm chi phí và sức khoẻ.
Tiêu chuẩn tầm soát ung thư phổi hằng năm bằng CT phổi liều thấp sẽ thực hiện với những người từ 50-80 tuổi, hút thuốc lá từ chỉ số 20 gói/năm ( hút ngày 1 gói trong 20 năm = 1x 20 = 20 gói /năm , hút ngày 2 gói trong 20 năm = 2 x 20 = 40 gói/năm ) hoặc ngưng hút chưa được 15 năm .Những yếu tố cân nhắc thêm như có người trong gia đình bị ung thư phổi, tiếp xúc các yếu tố nguy cơ ung thư phổi trong môi trường và nghề nghiệp .
Với tầm soát COPD (quá trình kiểm tra y tế nhằm phát hiện sớm bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính) đối với những người hút thuốc lá từ 20 gói/năm, sẽ chụp X quang ngực và đo chức năng hô hấp. Chụp CT khi có bất thường nghi ngờ bệnh khác hoặc bệnh kèm theo hay không thể giải thích trên phim XQ thường.
PGS-TS-BS Trần Văn Ngọc nhấn mạnh, tầm soát và chẩn đoán sớm đóng vai trò quan trọng trong điều trị bệnh hô hấp. Những người thuộc nhóm nguy cơ hoặc xuất hiện các triệu chứng hô hấp bất thường nên được bác sĩ tư vấn để lựa chọn phương pháp thăm khám, xét nghiệm phù hợp. Đối với ung thư phổi, nếu được phát hiện ở giai đoạn sớm, một số bệnh nhân có thể còn khả năng phẫu thuật và tiên lượng sống tốt hơn đáng kể so với trường hợp phát hiện ở giai đoạn muộn, khi bệnh không còn khả năng phẫu thuật.
“Trên thực tế, có nhiều bệnh nhân ung thư phổi được phát hiện sớm tại Phòng khám Đa khoa Ngọc Minh và đến nay vẫn sống trên 10-15 năm”, PGS-TS-BS Trần Văn Ngọc chia sẻ.
Theo PGS-TS-BS Trần Văn Ngọc, tại Việt Nam, phần lớn bệnh nhân ung thư phổi được phát hiện ở giai đoạn muộn. Một nguyên nhân là người bệnh dễ chủ quan với các triệu chứng như ho, ho ra máu, sụt cân, cho rằng đây chỉ là biểu hiện của cảm cúm hoặc do hút thuốc mà không nghĩ đến những bệnh lý nghiêm trọng hơn. Việc bỏ lỡ “thời điểm vàng” trong phát hiện và điều trị bệnh có thể khiến người bệnh mất đi cơ hội điều trị hiệu quả, đồng thời ảnh hưởng lớn đến sức khỏe, thời gian và chất lượng cuộc sống.
