Những buổi tư vấn ý nghĩa
Một tối cuối tháng 8, khi nhiều công nhân khu trọ ở khu phố 18, phường Bình Thạnh (TPHCM) vừa tan ca, công an khu vực Trịnh Hồng Hà cùng cán bộ khu phố đến phòng trọ để tuyên truyền pháp luật. Thấy công an đến, một số người thuê trọ tò mò sang xem. Sau khi biết công an đến tuyên truyền về phòng chống ma túy, phòng cháy chữa cháy, phòng chống lừa đảo trên không gian mạng, bảo vệ tài khoản ngân hàng..., nhiều người nán lại. Buổi tuyên truyền nhanh chóng trở thành cuộc trao đổi về những tình huống thường gặp trong đời sống.
Bà Trần Thị Tuyết Nga, 68 tuổi, quê TP Cần Thơ, thuê trọ gần đó, kể hơn 1 tháng trước có nhận cuộc gọi của người xưng là công an, thông báo bà liên quan một đường dây lừa đảo và yêu cầu liên hệ một số điện thoại khác. Nhớ lời con gái từng cảnh báo về thủ đoạn này, bà không làm theo mà tìm chủ nhà trọ, trưởng khu phố để nhờ hỗ trợ.
Từ những câu chuyện thực tế, anh Trịnh Hồng Hà đã hướng dẫn tận tình bà con về phòng ngừa các thủ đoạn lừa đảo hiện nay, cách thức các đối tượng giả danh cơ quan công an, cơ quan chức năng để yêu cầu người dân chuyển tiền, cung cấp thông tin. “Khi nhận cuộc gọi đáng ngờ, bà con cần bình tĩnh xác minh, tuyệt đối không làm theo hướng dẫn của người lạ. Có thể trao đổi với chủ nhà trọ, khu phố, công an khu vực để được hướng dẫn”, anh Hà lưu ý.
Tại một buổi phổ biến pháp luật ở phường Tân Sơn Nhất (TPHCM), chị Trần Thị Thanh Mai, cán bộ công đoàn một công ty nhỏ trên địa bàn phường, băn khoăn khi doanh nghiệp giữ giấy tờ của người lao động. Từ câu hỏi thực tế, báo cáo viên Nguyễn Phan Bảo Khuyên, Trung tâm Tư vấn và hỗ trợ người lao động Công đoàn TPHCM, cho biết, việc giữ giấy tờ gốc của người lao động là vi phạm. Nghị định 283/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 10-9 sẽ tăng chế tài xử phạt hành vi này. Từ 10-9-2026, nếu người sử dụng lao động giữ bản chính giấy tờ tùy thân, văn bằng, chứng chỉ của người lao động sẽ bị phạt tối đa 25 triệu đồng đối với cá nhân và tối đa 50 triệu đồng đối với tổ chức.
Theo bà Bảo Khuyên, không ít người lao động chỉ nhận ra hạn chế kiến thức pháp luật sau khi quyền lợi đã bị ảnh hưởng. Bà kể câu chuyện một công nhân làm việc tại Khu chế xuất Linh Trung, khi ký hợp đồng lao động với doanh nghiệp, người này không đọc kỹ nội dung song đã đặt bút ký tên. Trong hợp đồng có ghi điều khoản liên quan đến trách nhiệm của doanh nghiệp khi xảy ra tai nạn do sự bất cẩn của người lao động. Chính điều khoản này nên khi xảy ra tai nạn lao động, người lao động gặp khó khăn trong việc bảo vệ quyền lợi.
Tuyên truyền đi vào những quyền lợi thiết thân
UBND TPHCM vừa ban hành kế hoạch thực hiện Chương trình hành động số 16-CTr/TU, yêu cầu công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật gắn với việc nắm bắt, phản ánh và kịp thời giải quyết những vấn đề thiết thân của công nhân. TPHCM phấn đấu 95% công nhân, người lao động được phổ biến kiến thức pháp luật cơ bản về lao động.
Theo luật sư Đỗ Ngọc Thanh, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Nam giới thúc đẩy bình đẳng giới, để mục tiêu này đi vào thực chất, nội dung tuyên truyền phải bắt đầu từ những câu hỏi gần gũi với công nhân sau một ngày làm việc: hợp đồng lao động ký thế nào, thời gian thử việc bao lâu, tiền lương và làm thêm giờ tính ra sao, doanh nghiệp chậm đóng BHXH thì làm gì, tai nạn lao động được giải quyết thế nào, khi có tranh chấp thì tìm ai…
Theo ông Thanh, hiệu quả không chỉ nằm ở số người được phổ biến kiến thức mà ở việc công nhân có biết vận dụng kiến thức đó để bảo vệ quyền lợi của mình hay không. Cách tuyên truyền cũng cần thay đổi, mỗi vấn đề nên được trình bày bằng video ngắn, infographic, mã QR, chatbot hoặc chuyên mục hỏi - đáp trên điện thoại. Cùng với đó, cần có những địa chỉ pháp lý tin cậy để công nhân có thể hỏi ngay khi phát sinh vấn đề.
Hiện nay, tại một số địa phương, công tác tuyên truyền pháp luật đã được triển khai một cách chủ động, đa dạng hình thức, hướng đến từng nhóm đối tượng. Bà Hoàng Mai Quỳnh Hoa, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam phường Bình Thạnh, cho biết, phường lựa chọn nội dung sát với từng nhóm đối tượng, kết hợp tuyên truyền trực tiếp tại khu dân cư, cơ quan, đơn vị, cơ sở sản xuất kinh doanh và truyền tải thông tin trên các nền tảng số. Qua đó, giúp người dân, người lao động chủ động tìm hiểu pháp luật, biết quyền, nghĩa vụ và nơi tìm đến khi cần tư vấn, hỗ trợ.
Theo Phó Chủ tịch Liên đoàn Lao động TPHCM Phùng Thái Quang, Công đoàn TPHCM đẩy mạnh tuyên truyền, đưa pháp luật đến gần hơn với những vấn đề công nhân quan tâm, đồng thời làm điểm tựa pháp lý cho người lao động.
Bên cạnh tư vấn, đại diện bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng trong các vụ tranh chấp, nợ lương, nợ, trốn đóng BHXH, Công đoàn tăng cường hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện đúng pháp luật lao động, xây dựng quan hệ lao động hài hòa, ổn định. Qua đó, góp phần phòng ngừa tranh chấp từ sớm, bảo vệ quyền lợi người lao động và tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp ổn định, phát triển.
