Hồ sơ dự án nêu rõ, việc sửa đổi Luật Điện lực xuất phát từ những bất cập nội tại của thị trường năng lượng như sự thiếu công bằng trong chính sách giá. Một biểu hiện dễ thấy chính là tình trạng bù chéo kéo dài giữa các nhóm khách hàng (cụ thể là khách hàng sản xuất - kinh doanh bù cho khách hàng sinh hoạt) và giữa các vùng miền, khiến cho giá điện chưa thực sự phản ánh đúng chi phí cung ứng đến từng đối tượng, gây khó khăn cho việc thu hút vốn đầu tư tư nhân và tạo ra sự phân biệt đối xử nhất định giữa các thành phần kinh tế tham gia hoạt động điện lực.
Dự thảo đã sửa đổi, bổ sung khoản 13, điều 5 và bãi bỏ các quy định có liên quan tại khoản 12, điều 5 của Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực. Theo đó, sẽ thực hiện lộ trình giảm dần và tiến tới xóa bỏ tình trạng bù chéo giá điện; bãi bỏ quy định về “giá điện phù hợp cho khách hàng đặc thù”. Thay vào đó, hộ nghèo, hộ chính sách xã hội được ngân sách nhà nước hỗ trợ tiền điện cho mục đích sinh hoạt (theo tiêu chí, cơ chế do Thủ tướng Chính phủ quy định phù hợp với tình hình kinh tế - xã hội từng thời kỳ). Đối với các lĩnh vực cần khuyến khích đầu tư, khi Nhà nước có chủ trương hỗ trợ (nhằm thu hút đầu tư vào một lĩnh vực cụ thể), nguồn hỗ trợ sẽ được lấy từ ngân sách nhà nước hoặc địa phương hoặc từ các nguồn tài chính, quỹ hợp lệ, hợp pháp khác. Đồng thời, lần đầu tiên việc áp dụng giá điện nhiều thành phần (như giá công suất, giá điện năng) dự kiến được luật hóa nhằm phản ánh chính xác chi phí cho từng nhóm khách hàng trong toàn hệ thống. Dự thảo luật cũng nêu rõ, các đơn vị bán lẻ điện có trách nhiệm công khai cấu phần hình thành giá, bao gồm chi phí từ các khâu phát điện, truyền tải, phân phối và các yếu tố đầu vào có tác động lớn đến giá điện.
Những ý kiến tại phiên họp thẩm định ghi nhận, cơ chế tính giá điện mới không chỉ là một giải pháp tài chính mà còn là công cụ để thực hiện công bằng xã hội trong sử dụng năng lượng. Việc xóa bỏ bù chéo giúp giá điện trở thành tín hiệu chính xác của thị trường. Quy định khách hàng trả tiền đúng theo mức độ và tính chất sử dụng của mình sẽ khuyến khích việc sử dụng điện tiết kiệm và hiệu quả. Điểm tiến bộ nhất của dự thảo là tách bạch những chính sách hỗ trợ tiền điện cho hộ nghèo, hộ chính sách hoặc từng lĩnh vực khuyến khích đầu tư. Sự công bằng cũng được thể hiện qua việc mở rộng quyền tự quyết và lựa chọn của khách hàng, như khách hàng sử dụng điện lớn được tham gia cơ chế mua bán điện trực tiếp - bên mua và bên bán tự thỏa thuận giá điện theo quy luật cung cầu.
Dù hướng rất mạnh mẽ tới thị trường, Nhà nước vẫn giữ vai trò điều tiết để tránh các cú sốc về giá cho người dân và doanh nghiệp. Việc điều chỉnh giá sẽ có lộ trình, biên độ phù hợp với tình hình kinh tế vĩ mô trong từng thời kỳ. Nếu được thiết kế, vận hành suôn sẻ, cơ chế tính giá điện mới sẽ trở thành công cụ để điều tiết nền kinh tế một cách công bằng. Trong cơ chế đó, khách hàng trả tiền theo đúng chi phí, doanh nghiệp có động lực đầu tư, và các đối tượng yếu thế được bảo vệ bằng các chính sách an sinh xã hội trực tiếp, minh bạch từ Nhà nước.
