Tháng 9 tới, thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam được FTSE Russell chính thức nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi. Vì vậy, TTCK đang bước vào giai đoạn sàng lọc mạnh mẽ, yêu cầu minh bạch, việc kỷ luật công bố thông tin và chuẩn mực quản trị trở thành điều kiện bắt buộc để doanh nghiệp tồn tại, thu hút vốn.
Thanh lọc mạnh mẽ
Trong 6 tháng đầu năm, thị trường cổ phiếu của các công ty đại chúng chưa niêm yết (gọi là sàn UPCoM) ghi nhận một đợt “thanh lọc” mạnh mẽ với hàng trăm triệu cổ phiếu bị hủy giao dịch, gần 200 doanh nghiệp bị hạn chế giao dịch (chỉ được giao dịch trong phiên chiều). Ngày 26-6, Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội đã đình chỉ giao dịch cổ phiếu LTG, NGC, RCD, HTP, SSF, LUT và RDP.
Nguyên nhân chủ yếu liên quan đến vi phạm nghĩa vụ công bố thông tin. Trong danh sách này có 2 doanh nghiệp lớn là Công ty CP Tập đoàn Lộc Trời (LTG) chưa công bố báo cáo tài chính kiểm toán năm 2024 tại thời điểm kết thúc năm tài chính 2025. Công ty CP Rạng Đông Holding (RDP) đã bị hủy niêm yết bắt buộc do vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ công bố thông tin và nhận quyết định mở thủ tục phá sản.
Trước đó, 6 doanh nghiệp công bố hủy niêm yết, rời khỏi sàn. Cụ thể, những mã chứng khoán DTE, TQN, VKP, HPM… không còn đáp ứng điều kiện công ty đại chúng theo quy định của Luật Chứng khoán.
Một trường hợp gây chú ý là Công ty CP Thống Nhất Hà Nội (TNV), doanh nghiệp sở hữu thương hiệu xe đạp Thống Nhất với hơn 23,7 triệu cổ phiếu, chấm dứt giao dịch sau hơn một năm lên sàn.
Ở chiều ngược lại, một số mã chứng khoán dịch chuyển khỏi UPCoM nhưng không mang ý nghĩa rút lui. Công ty CP Miza (MZG) chuyển hơn 116,5 triệu cổ phiếu từ UPCoM sang niêm yết tại HOSE nhằm mở rộng khả năng tiếp cận dòng vốn quy mô lớn, đặc biệt là vốn ngoại.
Theo chuyên gia Công ty Chứng khoán VPBank (VPBS), làn sóng tái cấu trúc này phản ánh sự phân hóa ngày càng rõ nét: những doanh nghiệp đáp ứng chuẩn minh bạch, quản trị tốt sẽ tiếp cận được thị trường vốn quy mô lớn hơn; ngược lại, doanh nghiệp yếu kém sẽ bị đào thải.
Cần các giải pháp đồng bộ
Không chỉ giám sát chặt chẽ và xử lý mạnh tay với các tổ chức niêm yết vi phạm mà Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) cũng cảnh báo xử lý nghiêm các tổ chức, cá nhân trước tình trạng hội nhóm tư vấn chứng khoán trái phép tràn lan trên mạng xã hội.
Qua đó, khuyến nghị nhà đầu tư thận trọng, tránh tin theo thông tin thiếu kiểm chứng sẽ gây thiệt hại về tài chính. Ủy ban sẽ tiếp tục phối hợp các đơn vị chức năng để giám sát, xử lý nghiêm những tổ chức, cá nhân có hành vi đưa ra báo cáo phân tích và khuyến nghị đầu tư trái phép.
Bên cạnh công tác thường xuyên “thanh lọc” thị trường, ủy ban đồng thời thực hiện cải cách pháp lý và nâng cấp hạ tầng thị trường. Ủy ban đang thực hiện song song về dự thảo sửa đổi Luật Chứng khoán; triển khai hệ thống quản lý, giám sát thị trường tổng thể và xây dựng kho dữ liệu tập trung toàn ngành nhằm tăng năng lực giám sát và minh bạch hóa dòng vốn.
Tiếp đó, UBCKNN sẽ công khai cơ cấu sở hữu cổ phần theo 7 nhóm nhà đầu tư đặc trưng trên website của ủy ban. Việc này được kỳ vọng làm rõ bức tranh sở hữu, cải thiện khả năng đánh giá tỷ lệ tự do lưu hành và hạn chế tình trạng sở hữu chéo - những tiêu chí được các tổ chức xếp hạng quốc tế quan tâm.
Nhằm “hiến kế” cho TTCK phát triển lành mạnh, theo bà Nguyễn Thị Hằng Nga, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Quản lý quỹ đầu tư chứng khoán Vietcombank (VCBF), nên có một cộng đồng nhà đầu tư trưởng thành, nhà đầu tư phải được “nâng cấp” cùng thị trường. Theo thống kê của VCBF, khoảng 75%-80% giao dịch trên TTCK Việt Nam đến từ nhà đầu tư cá nhân với hiểu biết rất hạn chế về đầu tư - tỷ lệ này rất cao so với nhiều thị trường phát triển.
Bà Vũ Thị Chân Phương, Chủ tịch UBCKNN, nhìn nhận, tỷ trọng nhà đầu tư cá nhân quá lớn hiện nay tuy giúp thị trường sôi động nhưng lại khiến biên độ biến động giá trở nên bất ổn và nhạy cảm hơn. UBCKNN đang triển khai Đề án tuyên truyền, phổ biến kiến thức và đào tạo nhà đầu tư giai đoạn 2025-2030, tập trung vào việc ứng dụng công nghệ số và phối hợp chặt chẽ các cơ quan báo chí, thành viên thị trường nhằm chuẩn hóa kiến thức cho công chúng.
* Ông Nguyễn Sơn, Chủ tịch Hội đồng thành viên Tổng Công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSDC): Thường xuyên nâng cao kiến thức cho nhà đầu tư
Việc nâng cao chất lượng nhà đầu tư là vấn đề chung của TTCK. Ngay cả những thị trường đã nâng hạng từ lâu vẫn phải duy trì thường xuyên các chương trình đào tạo cho các nhà đầu tư. Nhà đầu tư có kiến thức tốt, tâm lý ổn định sẽ giúp nâng chất TTCK, thị trường hoạt động lành mạnh sẽ trở thành kênh dẫn vốn hiệu quả cho nền kinh tế.
