Đưa câu hát Kinh Bắc đến gần người dân
Cứ vào chiều thứ bảy hàng tuần, tại Trung tâm Cung ứng dịch vụ công phường Phú Nhuận, TPHCM (số 159 đường Nguyễn Văn Trỗi) lại nhộn nhịp hình ảnh những liền anh, liền chị tập hát, múa Quan họ.
Đó có thể là người công nhân sau ca làm việc, chị tiểu thương vừa đón con tan học về nhà…, họ hẹn nhau đến với CLB Quan họ “Bến Nguyệt tương phùng” để được những nghệ nhân trực tiếp hướng dẫn cách mặc trang phục liền anh, liền chị theo lối cổ; thực hành chít khăn mỏ quạ, thắt dây bao và sử dụng các phụ kiện sao cho đúng, đẹp. Từng dáng đứng, ánh mắt, nụ cười, cách mời trầu, trao nón và phong thái biểu diễn trên sân khấu cũng được hướng dẫn cụ thể. Chính cách tổ chức “học đi đôi với hành” giúp người tham gia hiểu thêm vẻ đẹp nền nã, ý nhị ẩn chứa trong trang phục, nghi thức và lề lối biểu diễn của loại hình nghệ thuật truyền thống này.
Ở phần học hát, các thành viên được hướng dẫn tập những bài bản tiêu biểu của làn điệu Quan họ. Từ việc lấy hơi, nhả chữ, luyến láy đến cách hòa giọng, đối đáp đều được rèn luyện từng bước. Với những người lần đầu tiếp xúc Quan họ, lớp học là cơ hội để đến gần hơn với một di sản tưởng như cách xa đời sống đô thị. Với những người đã yêu Quan họ, đây là nơi gặp gỡ, giao lưu và cùng nhau nuôi dưỡng niềm đam mê.
Nghệ nhân Nguyễn Thị Huyền Anh, người sáng lập đồng thời trực tiếp dạy hát Quan họ tại CLB, cho biết, việc mở cửa tự do, giảng dạy hoàn toàn miễn phí cũng như tổ chức lớp học đều đặn giúp học viên gắn bó, hình thành thói quen sinh hoạt văn hóa và cùng nhau đưa tiếng hát dân ca Quan họ lan tỏa trong cộng đồng.
Tạo “địa chỉ” sinh hoạt văn hóa ở cơ sở
CLB Quan họ “Bến Nguyệt tương phùng” hiện hoạt động dưới sự quản lý của Trung tâm Cung ứng dịch vụ công phường Phú Nhuận. Đây là một trong 8 CLB, đội nhóm được phường công bố quyết định thành lập vào ngày 23-7-2026.
“Mỗi CLB hướng đến một nhóm công chúng, sở thích và độ tuổi khác nhau. Thiếu nhi có không gian ca múa, người yêu nhạc truyền thống có thể tham gia Đờn ca tài tử hoặc Quan họ; người yêu thơ, guitar cổ điển, nghệ thuật đương đại và vũ đạo cũng tìm được sân chơi phù hợp. Từ đó, một hệ thống sinh hoạt văn hóa đa dạng đang từng bước được hình thành ngay tại cơ sở”, anh Lê Minh Thảo, cán bộ phụ trách các CLB thuộc phường Phú Nhuận, cho hay.
Trước khi sáng lập CLB Quan họ “Bến Nguyệt tương phùng”, nghệ nhân Nguyễn Thị Huyền Anh là Giám đốc Trung tâm biểu diễn nghệ thuật đàn và hát Tiên Sa (Hà Tĩnh).
“Quan họ là loại hình nghệ thuật truyền thống độc đáo, có tính biểu diễn cao, nhưng còn quá ít các không gian sinh hoạt dành cho bộ môn nghệ thuật này tại TPHCM. Vì thế, tôi nảy ra ý định thành lập một CLB dành cho những người yêu Quan họ. Tên gọi “Bến Nguyệt tương phùng” cũng là ý hướng đến một nơi để mọi người gặp nhau qua những câu hát; người lớn tuổi tìm thấy ký ức văn hóa, người trẻ khám phá thêm vẻ đẹp của âm nhạc truyền thống. Dù mới thành lập nhưng CLB đã tham gia nhiều hoạt động xã hội, gần đây nhất là biểu diễn tại Ngày hội Du lịch quốc tế TPHCM lần thứ 20-2026. Hiện chúng tôi đã mời giảng viên - tiến sĩ Vũ Thị Bích Duyên, Trường Đại học Văn hóa TPHCM, tham gia giảng dạy, phụ trách dàn dựng chương trình”, nghệ nhân Nguyễn Thị Huyền Anh thông tin.
Di sản chỉ thực sự có sức sống khi hiện diện trong đời sống hàng ngày, được cộng đồng yêu thích, thực hành và truyền lại. Qua từng câu hát, cách chít khăn, thắt dây bao hay phong thái giao tiếp của liền anh, liền chị, người học dần hiểu rằng mỗi làn điệu Quan họ không chỉ là một loại hình nghệ thuật biểu diễn, mà còn là một không gian văn hóa với những quy tắc ứng xử thanh lịch, trọng tình, trọng nghĩa.
Từ những câu hát Quan họ vang lên giữa lòng phường Phú Nhuận, có thể nhận thấy sức sống văn hóa cơ sở đang được tạo dựng bằng những việc làm gần gũi và thiết thực. Khi chính quyền tạo không gian, nghệ nhân và người yêu nghệ thuật trao truyền kỹ năng, còn người dân nhiệt tình tham gia, di sản sẽ không chỉ được bảo tồn trong ký ức hay trên sân khấu mà tiếp tục sống động trong từng khu dân cư, từng mái nhà và trong đời sống thường nhật.
Hiện Trung tâm Cung ứng dịch vụ công phường Phú Nhuận đang có 8 CLB, đội nhóm, gồm: Nghệ thuật Ca múa thiếu nhi, Nghi lễ Trống kèn, Đờn ca tài tử, Quan họ, Thơ ca, Guitar cổ điển, Văn nghệ sĩ trẻ và B&D Dance Group (nhảy hiện đại). Tất cả góp phần tạo nên một không khí văn hóa sôi động, nhộn nhịp vào mỗi dịp cuối tuần.
