Nhà văn Nam Hà tên thật là Nguyễn Anh Công, sinh năm 1935 tại huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An. Ông là một trong những nhà văn đã tham gia hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và xâm lược Mỹ, đã vào sinh ra tử cùng mảnh đất miền Đông Nam bộ để viết nên những bộ tiểu thuyết sử thi hùng tráng.
Nhà văm Nam Hà
- Thưa nhà văn Nam Hà, trong số đông những nhà văn Việt Nam viết tiểu thuyết sử thi, ông là người thuộc số ít, nếu không muốn nói là duy nhất, có số lượng tiểu thuyết sử thi áp đảo với liên bộ tiểu thuyết sử thi về 10 năm chiến tranh (với hơn 4.000 trang): Ngày rất dài, Trong vùng
tam giác sắt và Đất miền Đông. Lý do nào khiến ông gắn bó với đề tài đó?
- Trong đời bộ đội của mình tôi đã trực tiếp tham gia chiến đấu. Trong kháng chiến chống Pháp tôi là một cán bộ chỉ huy quân đội, là thương binh. Trong kháng chiến chống Mỹ, tôi vẫn là người lính trực tiếp tham gia các chiến dịch.
Năm 1964, trước khi lên đường vào chiến trường cực Nam Trung bộ, đồng chí trung tướng Lê Quang Đạo, Phó chủ nhiệm Tổng cục Chính trị nói với tôi: “Vào trong ấy trước hết là viết ngắn, viết nhanh, phục vụ kịp thời, nhưng nhớ phải tích lũy để sau này viết dài về chiến tranh”. Mối quan hệ giữa sự kiện lịch sử, sự kiện chiến tranh với nhân vật là mối quan hệ hữu cơ, tác động và chi phối lẫn nhau, trong đó nhân vật giữ vai trò quyết định. Liên bộ tiểu thuyết sử thi của tôi về 10 năm chiến tranh (1965-1975) được viết theo tinh thần ấy.
- Trong 3 bộ tiểu thuyết sử thi đó, bộ nào ông tâm đắc nhất?
- Cả ba bộ tiểu thuyết tôi đều rất tâm đắc, tôi đã bỏ ra 5 năm sau chiến tranh để chuẩn bị tư liệu về địch. Ngày rất dài, tôi tái hiện không chỉ cuộc chiến đấu của quân dân Khu 6 trong giai đoạn chiến tranh cục bộ, giai đoạn mà cả thế giới đều lo lắng, hồi hộp không biết Việt Nam có đứng vững trước sức mạnh quân sự khổng lồ của Mỹ hay không? Qua các nhân vật và bối cảnh, người đọc còn thấy được cuộc kháng chiến chống Pháp. Cuộc chiến đấu khốc liệt của quân dân miền Nam sau năm 1954 đến cuộc Đồng khởi năm 1960.
Trong vùng tam giác sắt, viết về giai đoạn Việt Nam hóa chiến tranh vô cùng ác liệt, tôi chọn cuộc chiến tranh ở xã ấp để thể hiện, tập trung nhất, cô đọng nhất trong cuộc đấu trí, đấu lực về một mặt của cuộc chiến tranh. Trong tiểu thuyết này nhân vật ít hơn, vì vậy tính điển hình và tính cách nhân vật được đẩy lên cao, đặc biệt tôi đã xây dựng thành công một nhân vật là sĩ quan Mỹ tiêu biểu cho tình hình nước Mỹ trong cuộc chiến tranh. Tôi cho rằng việc xây dựng nhân vật Trong vùng tam giác sắt tốt hơn, sâu sắc hơn.
Còn Đất miền Đông viết về bộ đội chính quy và những chiến dịch lớn, đặc biệt chiến dịch Hồ Chí Minh, kết thúc chiến tranh. Đây là một tiểu thuyết hoành tráng về không gian, thời gian, diễn biến chiến tranh được đề cập thông qua hàng trăm nhân vật được xây dựng. Những vấn đề lớn của chiến tranh không chỉ của ta, đặc biệt của ngụy quân ngụy quyền và của chính Mỹ đã được tái hiện một cách trung thực, khách quan, sống động, các nhân vật cao cấp nhất của Mỹ-ngụy ở Sài Gòn đã trở thành những nhân vật văn học. Hai bộ tiểu thuyết “Trong vùng tam giác sắt” và “Đất miền Đông” tôi viết trong 10 năm mới xong.
- Nhà văn Nam Hà vốn là một nhà thơ với một tác phẩm “để đời” từng vang dội trong suốt những năm tháng chiến tranh?
- Tôi có làm thơ và đã in một tập thơ... hơn 40 bài. Bài thơ Chúng con chiến đấu cho người sống mãi Việt Nam ơi tôi làm từ năm 1964 đến tháng 6-1966 mới xong, bài thơ được hoàn thành sau một trận đánh thắng giòn giã. Một năm sau chiến tranh tôi nhận được nhiều thư ở nhiều nơi trong cả nước yêu cầu tôi chép bài thơ, có chữ ký của tôi để tặng họ. Đó là kỷ niệm sâu sắc và đẹp đẽ trong đời viết văn của tôi.
- Theo ông cần có một cách tiếp cận nào để thế hệ trẻ biết “nghiền ngẫm” những tác phẩm đã xuyên suốt cả chặng đường lịch sử dân tộc?
- Vừa qua, nhật ký Nguyễn Văn Thạc và Đặng Thùy Trâm vừa xuất bản thì đông đảo bạn trẻ trong cả nước đã tìm mua và đọc một cách nghiêm túc. Điều đó cho thấy giới trẻ không hoàn toàn thờ ơ với lịch sử và quá khứ. Tôi nghĩ giới trẻ luôn muốn tìm hiểu và khám phá lịch sử, họ sẽ tìm đọc những bộ tiểu thuyết sử thi.
- Được biết, ông đang chuẩn bị viết một cuốn tiểu thuyết về giai đoạn sau năm 1975 đến nay?
- Tôi đang chuẩn bị viết một cuốn tiểu thuyết về thời hậu chiến, từ chiến tranh sang hòa bình, nhân vật chủ yếu vẫn là những người lính, tôi muốn đề cập đến số phận của họ trong chiến tranh cũng như trong hòa bình. Họ luôn dám đương đầu với mọi thử thách. Có hoàn thành được hay không còn tùy thuộc vào sức khỏe. Tôi đã bước vào tuổi cổ lai hi rồi.
- Xin cảm ơn và chúc ông khỏe, thành công.
TRẦN HOÀNG
