Hội nghị dành cho những người viết văn trẻ vừa diễn ra tại thị xã Hội An, tỉnh Quảng Nam là cuộc gặp mặt lần thứ VII mà Hội Nhà văn Việt Nam cố gắng tổ chức, nhằm tìm ra một đội ngũ kế cận. Vẫn là những trách nhiệm và kỳ vọng. Tuy nhiên, hội nghị này cũng như những hội nghị trước đó chưa tạo được sự chú ý và đột phá cần thiết đối với những người viết văn trẻ.
Cái mới lạ và lòng yêu nghề
So với các thế hệ nhà văn đi trước, thế hệ trẻ ngày nay có điều kiện mở rộng kiến thức, có học vấn cao hơn. Hầu hết các bạn đều là sinh viên các trường cao đẳng, đại học. Họ xuất thân từ nhiều thành phần xã hội, nhưng nhìn chung, họ là những thanh niên con em người lao động đúng nghĩa của phố thị, nông dân bán nông thôn hay dân thành thị thời đô thị hóa. Sáng tác của họ sớm có dáng vẻ riêng.
Mặt khác, chính vì tầm văn hóa chung mà các bạn viết văn trẻ ở vào tình thế khó – chấp nhận cái đã có để phát triển hay đi tìm cái mới lạ. Mới, lạ là một đặc tính, một yêu cầu sống còn của sáng tác văn học. Các bạn trẻ muốn khẳng định mình tất nhiên phải đi tìm cái mới lạ, như hiểu được cái mới lạ là gì, như thế nào… lại là chuyện không đơn giản.
“Văn học là nhân học” - câu nói nổi tiếng của M.Gorki khẳng định văn học là khoa học về con người – là con người viết hoa. Con người ở đấy không phải chỉ là cái Tôi mà đó là chủ nhân ông của đời sống xã hội. Hiện tượng tôn vinh quá đáng “văn hóa tình dục” không phải là điều mới lạ mà là chuyện “xưa như trái đất”.
Năng động hay gương mẫu
Đã có ý kiến cho rằng sinh hoạt văn học tại TPHCM có tính “bảo hoàng”, ít có những đột phá. Nghiêm túc mà nói, đó là tính gương mẫu, giữ nhịp của một thành phố trung tâm nhiều mặt. TPHCM có đầy đủ những nhà văn đầy tính cách và tài năng.
Đọc những tác phẩm của các cây viết trẻ TPHCM hiện nay như Phan Hồn Nhiên, Vũ Đình Giang, Nguyễn Thúy Hằng, Nguyễn Danh Lam, Nguyễn Vĩnh Nguyên, Nguyễn Ngọc Thuần… dễ nhận thấy những nỗ lực, mà mỗi nhà văn cố tạo ra cho mình.
Vũ Đình Giang ám ảnh với sự cô đơn của những người trẻ trước sự cái náo nhiệt mà lạnh lùng của thành thị; Nguyễn Vĩnh Nguyên lại thâm nhập vào thế giới mạng, nơi giới trẻ hiện đại đang sống một cuộc sống ảo; Phan Hồn Nhiên cùng các tác phẩm cho thiếu nhi; Trần Thị Hồng Hạnh trăn trở với bất công trong cuộc sống… Cứ thế mỗi nhà văn trẻ đưa tới cho người đọc những cái nhìn của tuổi trẻ với cuộc sống hôm nay.
Một điều khá đặc biệt là những nhà văn trẻ TP ít có những tác phẩm phá cách theo kiểu nổi loạn mà họ bình tĩnh chọn hướng. Chính lối sáng tác như vậy đã tạo nên sự đồng cảm giữa người đọc trẻ với các tác phẩm của những nhà văn trẻ.
Tính từ sau 30-4-1975, TPHCM luôn là địa phương dẫn đầu về nhà văn trẻ và tác phẩm trẻ. Khẳng định điều này để chúng ta tự hào và nâng cao trách nhiệm. Có thể thấy ở TPHCM 30 năm qua có nhiều thế hệ nhà văn trẻ đã thành danh.
Đó là đội ngũ những nhà văn từ cuộc chiến tranh như Chim Trắng, Nguyễn Chí Hiếu, Nguyễn Mạnh Tuấn, Trần Văn Tuấn, Lê Điệp, Nhật Tuấn, Dương Trọng Dật, Văn Lê, Nguyễn Duy, Hà Phương, Ý Nhi, Thái Thăng Long, Ngụy Ngữ, Mường Mán, Hoàng Phủ Ngọc Phan,… Tiếp đó là những Nguyễn Nhật Ánh, Phan Thị Vàng Anh, Nguyễn Đông Thức, Lý Lan, Nguyễn Thị Minh Ngọc, Đỗ Trung Quân, Phạm Sỹ Sáu, Cao Vũ Huy Miên, Lê Minh Quốc, Nguyễn Thái Dương, Võ Phi Hùng, Lê Thị Kim, Thanh Nguyên… và một lớp trẻ mới hôm nay nhiều sức sống và mơ ước…
So sánh đời sống, sinh hoạt sáng tác văn học TPHCM với một số địa phương khác có thể thấy sự bình yên nhân hậu đáng mừng, tất nhiên cũng là nỗi lo vì nếu có sự tự thỏa mãn, bằng lòng, thiếu đi chất năng động tạo nên phong cách của thành phố Sài Gòn-Hồ Chí Minh.
Xây dựng nhân vật điển hình
Hiện nay ở Trung Quốc có gần 1 triệu nhà thơ nữ có tiếng tăm. Việt Nam cũng có đội ngũ nữ viết văn đông đảo. Trong cuộc sống phát triển và hội nhập, chuyện văn học nước ngoài ảnh hưởng vào đời sống văn học nước ta là chuyện tất yếu, bình thường. Nhưng do hoạt động lý luận phê bình của chúng ta còn nhiều bất cập nên luồng gió “văn học mới” sau Cách mạng văn hóa của Trung Quốc tràn vào nước ta thiếu những định hướng cần thiết.
Khoảng giữa năm 2005, bạn đọc xôn xao vì một số tác phẩm của những nhà văn nữ trẻ Trung Quốc. Bỏ qua một bên những gì lệch lạc thì điều đã giúp cho các tác phẩm này đạt được tiếng vang không hoàn toàn chỉ là phong cách nổi loạn mà chính là nhân vật điển hình mà tác phẩm tạo ra được. Người đọc sau khi đọc xong các tác phẩm trên có thể hình dung ra được một thế hệ thanh niên Trung Quốc với cách nhìn, cách nghĩ đại diện cho một thế hệ của nước họ với những hoàn cảnh lịch sử cụ thể. Đáng tiếc, trong rất nhiều tác phẩm của các nhà văn trẻ của ta lại thiếu hẳn các nhân vật điển hình kiểu đó.
Trong hội nghị các nhà văn trẻ vừa qua, nhiều nhà văn trẻ đều thừa nhận cái thiếu lớn nhất của họ hiện nay chính là kinh nghiệm sống. Đôi khi những sáng tác tưởng chừng như nêu ra được cái mới, lạ nhưng trên thực tế lại chỉ là một hình thức khác của cái cũ dẫn đến sự lặp lại dù chỉ là vô tình. Đó cũng là nguyên nhân khiến nhiều tác phẩm như của Trần Thị Hồng Hạnh hay Nguyễn Danh Lam có vẻ như lạ, mới nhưng lại phảng phất hay lặp lại cái gì đó của các tác phẩm của ngày hôm qua.
Vũ Đình Giang gây ấn tượng với 16m2 nhưng nhân vật trong truyện của anh lại giống như một sự tự luẩn quẩn hơn là hình ảnh một thế hệ thanh niên xa quê lên thành thị kiếm sống. “Giỡn với số” của Nguyễn Vĩnh Nguyên dừng lại ở những tản văn xúc động, nhiều ý nghĩa, nhưng cũng chỉ mới nêu lên được hiện tượng, vấn đề chứ chưa thể tạo nên hình ảnh những người thanh niên sống với thế giới ảo… Thiếu đi những nhân vật điển hình, các sáng tác của những nhà văn trẻ TP thiếu đi một dấu ấn trong lòng độc giả
Văn học không chỉ có sáng tác
Hoạt động văn học không chỉ là sáng tác thơ, truyện. Hiện nay, lý luận phê bình thiếu và yếu; sưu tầm nghiên cứu hầu như vắng bóng; hoạt động dịch thuật loạn xạ… Sách in ra đầy rẫy, nhưng thiếu tác phẩm lý luận phê bình, nghiên cứu, có tầm vóc. Nghĩ và nhớ lại thời Thơ Mới, hay thời chống Pháp chống Mỹ luôn có một lực lượng lý luận phê bình, nghiên cứu… vững mạnh mà lo cho những người sáng tác trẻ hôm nay. Về phía mình, lực lượng viết trẻ cũng đang thiếu vắng những tên tuổi kiểu ấy.
Các bạn, những người viết văn trẻ của đất nước Việt Nam phát triển và hội nhập càng phải khẳng định mình hơn.
TƯỜNG VY- TRẢNG SA
