1. Sau niềm vui đón giải B và giải Sách được bạn đọc yêu thích cho hồi ký Gánh gánh… gồng gồng… tại Giải thưởng Sách quốc gia lần thứ 8, đạo diễn Xuân Phượng vừa ra mắt hồi ký Chân cứng đá mềm. Với hồi ký này, tác giả đã đánh dấu một cột mốc quan trọng của bản thân khi hoàn thành tác phẩm theo dạng thức trilogy (bộ ba), gồm: Gánh gánh… gồng gồng…, Khắc đi khắc đến và Chân cứng đá mềm. Ra mắt hồi ký ở tuổi 97, đạo diễn Xuân Phượng xem đây là cách “không muốn ngừng theo đuổi ước mơ”.
Chân cứng đá mềm ghi lại hành trình của tác giả vào năm 1966, khi ấy bà 37 tuổi, đang là trưởng phòng khám bệnh thuộc Ủy ban Liên lạc văn hóa với nước ngoài. Xuân Phượng tình cờ được phân công theo đoàn phim về Vĩnh Linh (Quảng Trị) vừa chăm sóc sức khỏe vừa làm phiên dịch Pháp - Việt cho 5 nhà quay phim Việt Nam và 2 đạo diễn nước ngoài là Joris Ivens - được mệnh danh là “Người suốt đời làm phim ở những nước đang đấu tranh giành độc lập” và vợ ông - Marceline Loridan.
Nhờ đó, những thước phim của Vĩ tuyến 17 - Chiến tranh nhân dân và nhiều bộ phim tài liệu khác đã đồng hành cùng phong trào phản chiến lan rộng khắp nước Mỹ. Đặc biệt, từ việc hỗ trợ cho đạo diễn Joris Ivens, được Xuân Phượng xem như người thầy đầu tiên của mình, đã mở ra cho bà một con đường mới mẻ - trở thành đạo diễn phim tài liệu với hàng loạt bộ phim gây được tiếng vang trong và ngoài nước như: Việt Nam và chiếc xe đạp, Khi tiếng súng vừa tắt, Khi những nụ cười trở lại, Tôi viết bài ca hồi sinh…
2. Cùng với Đường Hồ Chí Minh (đường vận tải Trường Sơn) trên đất liền, Đường Hồ Chí Minh trên biển đã trở thành biểu tượng của lòng yêu nước, ý chí và trí tuệ tuyệt vời của quân dân Việt Nam. Đã có nhiều tác giả viết về Đường Hồ Chí Minh trên biển cùng những “con tàu không số”, nhưng với truyện ký Thuyền và bến, nhà văn Trầm Hương mang đến những mảnh ghép mà không phải ai cũng biết.
Theo lời Đại tá Khưu Ngọc Bảy, nguyên Phó Chủ tịch Hội Truyền thống Đường Hồ Chí Minh trên biển, nguyên Trung đoàn trưởng Trung đoàn 962, nếu tuyến Đường Hồ Chí Minh trên biển có khoảng 100 chiến sĩ nằm lại giữa lòng đại dương thì nơi những cụm bến: Bến Tre, Trà Vinh, Cà Mau, Bà Rịa, Khánh Hòa, Bình Định, Quảng Ngãi, Quảng Nam, Phú Yên có đến hàng ngàn đồng bào, chiến sĩ hy sinh trong quá trình lập bến, chiến đấu bảo vệ, vận chuyển vũ khí, tham gia chiến dịch Mậu Thân 1968… Những cụm bến ấy là những mắt xích không thể thiếu được của tuyến đường lịch sử này.
Đặc biệt, ngoài giúp bạn đọc hiểu hơn về những kỳ tích chống càn của lực lượng giữ bến, một mảnh ghép khác cũng được nhà văn Trầm Hương nhắc đến trong tác phẩm là lòng dân. Chính nhờ người dân biết giữ thế hợp pháp, đấu tranh khi địch càn quét, đánh vào vùng giải phóng; tiếp tế lương thực, thực phẩm, nước ngọt, những người lính mới có thể chắc tay súng giữa cánh rừng ngập mặn.
Đó là những người mẹ sẵn sàng hiến dâng những đứa con mình dứt ruột sinh ra cho Tổ quốc; những người chị, người em, người cháu sẵn sàng chôn vùi tuổi xuân của mình trong những cánh rừng bí mật để phục vụ công tác hậu cần, cứu thương, quân trang, bốc dỡ vũ khí và khi cần, hy sinh cả cuộc sống để bảo vệ các bến.
Nhờ những đơn vị Thanh niên xung phong, dân công hỏa tuyến với những đôi vai con gái tải vũ khí từ các kho được cất giữ bí mật từ những cụm bến. Tất cả cùng hợp lực tạo nên những “bến cảng lòng dân”, giúp con đường Hồ Chí Minh trên biển thông suốt, làm nên ngày 30-4-1975 lịch sử của dân tộc.
