Ca ngợi và khẳng định tác động mạnh mẽ của Cách Mạng Tháng Mười Nga vĩ đại đối với đời sống xã hội của một đất nước và nhân sinh quan mỗi con người, nhà thơ Chế Lan Viên viết “Kia mặt trời Nga bừng chói ở Phương Đông/ Cây cay đắng đã ra mùa quả ngọt/ Người cay đắng đã chia phần hạnh phúc/ Sao vàng bay theo liềm búa công nông”.
Nền văn học-văn hóa (VH-VH) Việt Nam trong quá trình hình thành và phát triển luôn biết vận dụng bản lãnh để phát huy nội lực và tiếp thu tinh hoa của VH-VH thế giới. Trong đêm dài nô lệ, chúng ta có ánh sáng con đường giải phóng dân tộc từ Cách mạng Tháng Mười Nga (1917). Đặc biệt từ ngày có Đảng (1930), với tính cách mạng đột phá, sự giao lưu giữa các nền VH-VH… cho thấy bước tiến đáng tự hào của VH-VH Việt Nam.
VH-VH Nga Xô viết, đến Việt Nam một cách bài bản chọn lọc và tự giác toàn diện. Trong đó nổi trội và thấm sâu là tính nhân văn cao cả. VH-VH Việt Nam qua hàng ngàn năm hình thành, khi tiếp thu các nền VH-VH của các dân tộc khác đã luôn biết cách phát triển, tính hòa hợp đã thay tính thống trị, tính sáng tác thế chỗ tính bắt chước, do vậy giá trị VH-VH Nga Xô viết, XHCN được biến thành giá trị VH-VH Việt Nam…
Từ những giá trị VH-VH Nga Xô viết chúng ta còn tiếp thu được những giá trị VH-VH chung của tiến bộ nhân loại, hồi đó gọi là hiện thực xã hội chủ nghĩa, với các tác giả lừng danh như Aragông, Êluya, Hăngri Bacbuyt (Pháp), Picatsô (Tây Ban Nha), Nêruđa (Mỹ Latinh), Nêdơvan (Tiệp Khắc), Phuxich (Đức), Lỗ Tấn, Quách Mạt Nhược (Trung Quốc), Hêmingway (Mỹ)…
VH-VH Nga Xô viết được giới thiệu và được người Việt Nam yêu mến bằng sự chắt lọc chủ động và đồng cảm. Đủ loại hình, đủ thể loại, đứng hàng đầu vẫn là văn học. Thơ có Puskin, Lecmantop, Eptusencô, Etsênhin, Maiacopski… Văn có Sécnưsepski, Bêilinski, L.Tônstôi, Tuốcghênhep, A.Tônstôi, Tsêkhôp, Gôgôn, Gorki, Sôlôkhôp, Simônốp, Pautopski, Aimatốp, Ốtstrốtski… Và âm nhạc với những ca khúc của Glinka, Xêđôi, Rôtstacôvich… Những tác phẩm VH-VH Nga Xô viết trở nên quen thuộc với Việt Nam. Đâu đó chúng ta nghe: “Tắm 3 lần trong nước mắt, ta trong sạch hơn người trong sạch”, hay: “Cái quý nhất của con người là cuộc sống... Phải sống sao cho khỏi xót xa ân hận vì những năm tháng đã sống hoài sống phí”…
Giá trị VH-VH Nga Xô viết tạo thêm nét đẹp tinh thần, trong đó có tình yêu đôi lứa. Thời chiến tranh ác liệt, hàng triệu thanh niên ra trận, chúng ta khát khao và mong đợi, âm thầm và nén chịu, có một sự trống vắng mà đời sống VH-VH Việt Nam thời đó ít phản ánh. VH-VH Nga Xô viết đã nói hộ lòng ta và làm nẩy sinh, định hình bao điều tốt đẹp, kể cả lời ăn tiếng nói đời thường trong văn hóa ứng xử. Những câu nói thường gặp như Máu Paven (Thép đã tôi thế đấy), Cụ Khốt (Khốtabit), thơ có khẩu khí Mai-a (thơ Maiacopski), dễ thương như Natasa (Epghêghi Ônhêghin, Chiến tranh và Hòa bình), đẹp như Lêvitan (họa sĩ vẽ tranh phong cảnh), khốc liệt như Đốt (Dôtstôiepski), bộc trực như dân sông Đông (Sôlôkhốp), trữ tình như nhạc Xêđôi, thiên thần như “Hồ Thiên Nga”, và chói sáng như “Trái tim Đam ca”…
Tính nhân văn trong VH-VH Nga ấy là lòng yêu nước, sự hy sinh, tình đồng đội, đồng loại, tình yêu đôi lứa, tôn trọng phụ nữ: “Dù mưa rơi bão nổi/ Dù nắng cháy em ơi”… “Em ơi đợi anh về…/ Đợi anh hoài em nhé/ Anh của em sẽ về”… “Tôi ca người phụ nữ/ Những người mẹ hiền từ/ Cả thế giới nương nhờ/ Dưới hai bầu vú sữa”…
Cứ nghĩ về Liên Xô, nước Nga Xô viết là nghĩ về bánh mì và muối, là nghĩ đến rừng bạch dương, cánh đồng Nga bát ngát và những khúc dân ca, điệu dân vũ Nga, là nghĩ tới “cô gái phập phồng đôi vú thở” (thơ Nguyễn Đình Thi) dọc sông Vônga, bên biển Hắc Hải, trên Hồ Thiên Nga…
Bỗng nhớ tới đoạn nhà văn B.Bôlêvôi viết về anh lính trẻ chưa yêu xin... được hôn môi cô cứu thương trước lúc hy sinh; Đôstôiépski viết về chàng thanh niên cúi xuống hôn hai bàn chân cô gái điếm trong sự sợ hãi hốt hoảng của cô, chàng nói: “Tôi đang hôn nỗi đau của nhân loại”. Hầu như những nhân vật nữ trong VH-VH Nga Xô viết dù là “người đàn bà xa lạ”… nhưng tất cả đều xinh đẹp.
Chúng ta ai đã vượt Trường Sơn ra chiến trận, hẳn không quên những cô thôn nữ, những cô thanh niên xung phong hỏa tuyến nuôi giữ, chăm sóc mình khi lâm bệnh trên đường hành quân, sau trận đánh. Các cô gửi gắm bao nhiêu mong ước của người con gái với người con trai. Họ nâng niu, yêu thương gần gũi anh qua ánh mắt... Ánh mắt cô gái Việt Nam…
Nhớ về nước Nga vĩ đại, Cách mạng tháng Mười Nga vĩ đại – đất nước đã sinh ra cho nhân loại những nhà văn hóa - nhân văn vĩ đại, để giá trị còn mãi là một phần trong tính cách Việt Nam, bản lãnh Việt Nam
LƯU XÁ
