Phim tài liệu về chiến tranh không bao giờ là cũ

SGGP
Với gia tài hàng chục phim tài liệu, trong đó có nhiều phim đã đem lại giải thưởng lớn như Đất lạnh, Sự nhọc nhằn của cát, Cỏ xanh im lặng, Chất xám, Trở lại Ngư Thủy, Ngày cuối cùng của chiến tranh… NSND Nguyễn Thước có thể được coi là đã thành công trên cả cương vị quay phim lẫn đạo điễn phim tài liệu. 

NSND Nguyễn Thước

NSND Nguyễn Thước

Tuy đã rời Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương, nơi ông gắn bó từ lúc ra trường cho tới khi đủ tuổi hưu, song đạo diễn - NSND Nguyễn Thước vẫn tiếp tục làm phim, vẫn luôn trăn trở làm sao để phim tài liệu tiếp cận gần hơn với khán giả.

PHÓNG VIÊN: Phim tài liệu rõ ràng có sức hút rất riêng, song tới thời điểm này, số lượng phim có thể trình chiếu ngoài rạp rất ít, chỉ đếm trên đầu ngón tay. Phải chăng vì phim tài liệu kén khán giả?

Đạo diễn NGUYỄN THƯỚC: Tôi không cho là vậy. Việc kén khán giả hay không, phần nhiều phụ thuộc vào dân trí. Tại sao nhiều nước vẫn có những rạp riêng để chiếu phim tài liệu và vẫn tồn tại. Hay như cách đây 30 năm, khán giả từng ùn ùn kéo đến rạp để được xem Hà Nội trong mắt ai và Chuyện tử tế. Hai phim của đạo diễn Trần Văn Thủy trình chiếu đúng thời điểm trước đổi mới và có sự cộng hưởng của xã hội rất lớn. Vào thời điểm đó, chưa có phim truyện “bom tấn” nào có nguồn thu lớn như 2 phim tài liệu ấy. Hai phim được chiếu trong cùng một buổi, dài gần 100 phút, nhưng những rạp lớn ở các thành phố lớn luôn đỏ đèn đến 12 giờ đêm.

Rõ ràng sức sống, hiệu ứng của những bộ phim tài liệu khi được cộng hưởng với cuộc sống sẽ tạo nên một sức mạnh to lớn. Tất nhiên, về sau này cũng vẫn có rất nhiều phim có tác động đến cuộc sống, nhưng tôi chưa thấy bộ phim nào được như 2 phim đó. Gần đây, có Chuyến đi cuối cùng của chị Phụng, cách làm mới, ngôn ngữ, cách kể của nước ngoài do nhóm các bạn chuyên làm phim độc lập thực hiện, cũng được chiếu rạp và tạo được dư luận tốt. Sau đó, phim tài liệu chiếu rạp còn có Lửa Thiện Nhân, một câu chuyện rất hay và xúc động. Song cũng công bằng nhìn nhận, để phim tài liệu ra rạp cần thay đổi nhiều.

Đạo diễn có thể nói rõ hơn về những điểm cần phải thay đổi?

Trước hết phải nói, định dạng phim tài liệu trong nước hiện nay quá cũ. Trên thế giới làm phim tài liệu là phải đủ thời lượng để chiếu rạp và độ dài thường 60-70 phút trở lên. Nhưng phim tài liệu trong nước từ nhiều năm nay vẫn giữ thời lượng khoảng 28-30 phút, rất ít phim dài hơi. Nay có một số bạn trẻ chịu khó làm phim dài nhưng để giữ được người xem chú ý theo dõi mạch phim 50-60 phút là cả một vấn đề. Chúng ta có một số phim dài nhưng vẫn mang hơi hướng của phim ngắn kéo dài. Phim dài đích thực thì format phải khác, cách khai thác, ngôn ngữ phải khác. 

Chiến tranh đã lùi xa 45 năm và hiện có luồng quan điểm cho rằng, đề tài chiến tranh đã cũ, nhàm chán; rằng đừng làm phim về chiến tranh nữa…

Tất nhiên, theo tôi đó là suy nghĩ nông nổi. Chúng ta còn phải tiếp tục làm phim về chiến tranh. Vấn đề là anh nhìn từ góc nào. Ví dụ như phim Đất tổ quê cha, đã rất thành công khi khai thác một góc nhìn rất khác về chiến tranh. Trong những năm chiến tranh, có một dòng lính trẻ từ Bắc vào Nam và sau 30-40 năm, lại có dòng những bạn trẻ lúc này đã ngoài 30 tuổi, trở lại ra Bắc tìm cha. Những năm tháng đó là như vậy. Có người biết, có người không biết, và khi đứa con ra Bắc tìm lại họ, họ vô cùng ngỡ ngàng. Cũng có người biết, nhưng vì cuộc sống, vì có gia đình mới, người ta cũng không muốn xới lên. Bộ phim kể về câu chuyện đó, một tứ hay, một góc nhìn khác... Gần đây có phim Những người lính sinh viên, đó cũng là một góc nhìn khác về chiến tranh, được khai thác tốt.

Trong Hồi ký của Nguyễn Cao Kỳ có một câu tôi tâm đắc: Người Mỹ đã cố thắng người Việt trong cuộc chiến này, nhưng việc đó đã không xảy ra và sẽ không bao giờ xảy ra, bởi 2 dân tộc này quá khác nhau về quan điểm triết học. 

Mỹ và nhiều nước khác vẫn tiếp tục làm phim về chiến tranh. Người Mỹ vẫn tiếp tục làm phim về cuộc chiến Việt Nam. Tôi nghĩ, nhiều năm nữa, chúng ta vẫn phải làm phim về các cuộc chiến của chúng ta. Vấn đề là tiếp cận ở góc nhìn nào.

THU HÀ thực hiện

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Đạo diễn Trịnh Đình Lê Minh (bìa phải) trên trường quay  phim Bằng chứng vô hình. Ảnh: ĐPCC

Đạo diễn Trịnh Đình Lê Minh: Cố gắng xây dựng dấu ấn cho riêng mình

Gây ấn tượng bởi sự tinh tế trong tác phẩm đầu tay Thưa mẹ con đi, đạo diễn Trịnh Đình Lê Minh chia sẻ, anh luôn muốn thử sức mình ở những dự án khó và cố gắng để phim mình đến với nhiều khán giả nhất có thể. Bộ phim tiếp theo Bằng chứng vô hình, do đó, được đặt nhiều kỳ vọng và tâm huyết.  

Âm nhạc

“Khoác áo mới” cho tình khúc vang bóng

Tình khúc cũ luôn có chỗ đứng riêng, có khả năng khơi gợi cảm xúc đặc biệt cho khán giả. Làm mới các ca khúc này là xu hướng thịnh hành trong vài năm trở lại đây và luôn được các ca sĩ đầu tư bài bản, tâm huyết…

Mỹ thuật

Thu hồi giải thưởng tranh cổ động nếu vi phạm bản quyền

Chưa trao giải chính thức nhưng những ngày qua có thông tin cho rằng tác phẩm tranh cổ động của họa sĩ Dương Ngân Hải với tên gọi Một ASEAN gắn kết và chủ động thích ứng tham dự cuộc thi sáng tác tranh cổ động “Tuyên truyền - văn hóa - năm Chủ tịch ASEAN 2020” có dấu hiệu vi phạm quyền tác giả khi được cho rằng sao chép tranh cổ động của một họa sĩ Ukraine đã từng công bố năm 2015.

Sân khấu

Nỗi lo điểm diễn

Sân khấu kịch đóng đô tại Trung tâm Văn hóa quận 6 (cơ sở 2) của NSƯT Trịnh Kim Chi từ sau dịch Covid-19 đến nay vẫn tạm ngưng diễn, vì chi phí thuê mặt bằng không nhỏ, suất diễn không đều, khán giả ít. 

Sách và cuộc sống

Băn khoăn quảng cáo trên xuất bản phẩm

25 triệu đồng là số tiền mà một nhà xuất bản (NXB) mới đây phải nộp phạt vì hành vi quảng cáo sản phẩm thực phẩm trên xuất bản phẩm Cẩm nang vàng cho phụ nữ mang thai. Vấn đề quảng cáo trên xuất bản phẩm đã được quy định trong Luật Xuất bản lẫn Luật Quảng cáo. Tuy nhiên, thực tế vấn đề này đang gây không ít băn khoăn cho những người làm nghề. 

Sáng tác

Duyên phận

Con bé gọi chị bằng “xiếm” từ ngày nó còn bé tí, đớt đát và bệnh rề rề. Ngày đó, chị mang danh thím Sáu được gần hai năm.